El verbo vasco (aspecto, tiempo, persona y modo) en la EvAU de Navarra
Actualizado el · Equipo AprenAI
El análisis de formas verbales aparece en 9 de los 234 problemas oficiales de Lengua Vasca y Literatura II de Navarra (3,8 %) y solo en el Modelo D. Te dan entre 4 y 5 formas del texto, como «esango nuke» o «dator», y debes decir de cada una su aspecto, tiempo, persona y modo. Es un ejercicio corto, pero exige mucho vocabulario gramatical.
- 9 ejercicios oficiales
- 3,8 % del examen
- 2021-2026 años
¿Qué hay que saber para analizar una forma verbal vasca?
Cada forma verbal se analiza con cuatro datos: aspecto, tiempo (aldia), persona (quién hace y a quién) y modo. Las soluciones oficiales digitalizadas dan los cuatro datos para cada forma, así que tu respuesta debe tener también los cuatro.
El aspecto indica cómo se presenta la acción. Si el verbo lleva -tu (partizipio), el aspecto es burutua (perfectivo): «sentitu zara». Con -tzen o -ten es ez-burutua (imperfectivo, acción habitual o en curso): «gertatzen zitzaion». Con -ko es geroa o prospektiboa (acción futura o no realizada): «esango nuke», «izango balitz». Las formas sintéticas (dio, dator) y las que usan el tema del verbo (aditzoina: «pentsa dezake», «ohar gaitezen») se consideran puntukaria o sin marca de aspecto. Las perífrasis con «ari izan» (jasotzen ari dira) expresan una acción en curso.
El tiempo (aldia) suele ser orainaldia (presente) o lehenaldia (pasado: «zitzaion», «zeraman»). Con -ke o con el condicional aparece el tiempo hipotético: «esango nuke» es un presente hipotético y «egingo nukeen» un pasado hipotético.
La persona se da con la estructura del verbo. NOR es el sujeto de un verbo intransitivo o el objeto de uno transitivo; NORK, el sujeto del transitivo; NORI, el destinatario. «Esango nuke» es NOR-NORK (hura nik) y «jasotzen ari dira» es NOR (haiek). Se indica también la persona gramatical: hura, nik, gu, zuk, haiek…
El modo recoge si la acción es real o no: indikatiboa (real: dio, dator), subjuntiboa (deseo, finalidad, mandato: «ohar gaitezen», «paira dezagun»), ahalera (posibilidad: «dezake», «dezakezu», «dakizuke») y baldintza / ondorioa (condición y consecuencia: «izango balitz», «esango nuke»).
- Aspecto burutua: Acción terminada, con partizipio en -tu: sentitu zara, baldintzatu dizu.
- Aspecto ez-burutua: Acción habitual o en curso, con -tzen / -ten: gertatzen zitzaion, jasaten dituzte.
- Aspecto geroa: Acción futura o hipotética, con -ko: esango nuke, izango balitz, egingo nukeen.
- Aspecto puntukaria (aspektugabea): Formas sin marca de aspecto: verbos sintéticos (dio, dator) o con el tema verbal (pentsa dezake, ohar gaitezen).
- NOR-NORI-NORK: Sistema de concordancia: nor (absolutivo), nori (dativo) y nork (ergativo). Zuk dakizu es NOR-NORK: hura zuk.
| Forma | Aspecto | Tiempo | Persona | Modo |
|---|---|---|---|---|
| esango nuke | Geroa (-ko) | Presente hipotético | NOR hura – NORK nik | Ondorioa (condicional) |
| izango balitz | Geroa (-ko) | Presente hipotético | NOR hura | Baldintza (ba-) |
| dator | Puntukaria | Orainaldia | NOR hura | Indikatiboa |
| jasotzen ari dira | Iraunkorra (ari izan) | Orainaldia | NOR haiek | Indikatiboa |
| ohar gaitezen | Puntukaria (aditzoina) | Orainaldia | NOR gu | Subjuntiboa |
¿Cuándo cae el verbo en la EvAU de Lengua Vasca?
Hay 9 ejercicios de verbo, todos en Modelo D: 2 en 2021, 1 en 2022, 2 en 2023, 2 en 2025 y 2 en 2026. En 2024 no hay ninguno porque ese año solo hay Modelo A. En Modelo A no ha salido nunca.
En 2021, 2022 y 2023 el verbo solo salía en algunas de las dos opciones de texto (A o B) de cada examen, y valía 1 punto. Si tu opción traía declinación en vez de verbo, no lo preguntaban. En 2025 son obligatorios ambos ejercicios (verbo, reescritura y declinación, 1 punto cada uno). En 2026 vale 1,5 puntos y compites con la declinación: eliges uno de los dos.
- Cuatro datos de cuatro o cinco formas (9): El enunciado se repite casi sin cambios: «Eman testuko adizki hauen aspektua, aldia, pertsona eta modua». Las formas van con su línea del texto.
- Formas con hipótesis y condición: Cae casi siempre alguna forma con -ke o con ba-: «esango nuke», «izango balitz», «ikusiko banu», «gaindituko genuke». Piden aspecto geroa, tiempo hipotético y modo condicional o consecuencia.
- Formas de subjuntivo y de posibilidad: «Ohar gaitezen», «paira dezagun» (subjuntivo) y «dezakezu», «gerta dakizuke» (posibilidad) piden saber que el tema verbal sin -tu ni -ko no marca aspecto y distinguir subjuntivo de potencial.
- Problema 1 · Ordinaria (Modelo D) 2025 · Cuatro datos de cuatro o cinco formas
- Problema 1 · Extraordinaria (Modelo D) 2025 · Cuatro datos de cuatro o cinco formas
- Ejercicio A2.1.2 · Ordinaria (Modelo D) 2026 · Formas con hipótesis y condición
- Problema 1 · Ordinaria (Modelo D) 2025 · Formas con hipótesis y condición
- Ejercicio A2.1.2 · Extraordinaria (Modelo D) 2026 · Formas de subjuntivo y de posibilidad
- Ejercicio A1.1 · Extraordinaria (Modelo D) 2022 · Formas de subjuntivo y de posibilidad
Practica El verbo: aspecto, tiempo, persona y modo: 9 ejercicios oficiales
Todos los ejercicios de El verbo: aspecto, tiempo, persona y modo de los exámenes de Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra (2021-2026), con la solución y los criterios de corrección.
¿Cómo se analiza una forma verbal paso a paso?
Ejemplo real: Ordinaria 2026, Modelo D, ejercicio A2.1.2, con las formas esango nuke, izango balitz, dator, jasotzen ari dira y ohar gaitezen.
- 1. Mira primero el verbo principal: ¿Lleva -ko, -tzen, -tu o solo el tema? En «esango nuke» el verbo principal lleva -ko, así que el aspecto es geroa. En «dator» no hay verbo principal: es una forma sintética y no marca aspecto (puntukaria).
- 2. Decide el tiempo con el auxiliar: «Nuke» y «balitz» expresan un presente hipotético; «dator» y «dira» están en orainaldia; «gaitezen» es subjuntivo de presente.
- 3. Saca la persona del auxiliar: «Esango nuke» es NOR-NORK: hura (lo) nik. «Izango balitz» es NOR hura. «Dator» es NOR hura. «Jasotzen ari dira» es NOR haiek, y «ohar gaitezen» es NOR gu.
- 4. Termina con el modo: «Esango nuke» es consecuencia de una condición (ondorioa). «Izango balitz» lleva ba-: baldintza. «Dator» es indikatiboa. «Ohar gaitezen» es subjuntiboa, con valor de finalidad.
- 5. Escribe los cuatro datos juntos: Respuesta de «jasotzen ari dira»: aspecto iraunkorra (progresivo, por «ari izan»), orainaldia, NOR haiek, indikatiboa.
¿Qué formas verbales se confunden más?
- Aspecto -ko (geroa) ≠ Aspecto -tzen (ez-burutua): Egingo es acción futura o hipotética; egiten es acción habitual o en curso. Dos sufijos, dos aspectos distintos.
- Aspecto burutua (-tu) ≠ Aspecto puntukaria (sin marca): Sentitu zara lleva partizipio y es burutua. Dator o dio no tienen partizipio: puntukaria.
- Subjuntiboa (ohar gaitezen) ≠ Ahalera (dezakezu): El subjuntivo expresa deseo o finalidad. La ahalera expresa posibilidad (puedes, puede). Ambos usan el tema verbal sin marca de aspecto.
- Baldintza (izango balitz) ≠ Ondorioa (esango nuke): La condición lleva ba-; la consecuencia lleva -ke (nuke, luke). Suelen aparecer juntas en la misma frase.
- NOR-NORK (esango nuke) ≠ NOR-NORI-NORK (baldintzatu dizu): Si hay un dativo (zuri, hari), el verbo es NOR-NORI-NORK y la forma lleva una marca más.
¿Qué te da puntos en el ejercicio de verbos?
- Cuatro datos por forma: Las soluciones dan siempre aspecto, aldia, pertsona y modua. Si omites uno, la respuesta queda incompleta.
- La persona incluye NOR, NORI o NORK: No basta con «hura». Escribe NOR-NORK (hura nik) o NOR-NORI-NORK según la estructura del verbo.
- -ko = geroa; -tzen = ez-burutua; -tu = burutua: Con estas tres marcas aciertas el aspecto de casi todas las formas analíticas.
- Sin marca = puntukaria: Una forma sintética o con el tema verbal no lleva aspecto. Se escribe puntukaria o aspektugabea.
- Condición y consecuencia por separado: ba- = baldintza; -ke = ondorioa. Ponlos con ese nombre.
Errores que te quitan puntos en el análisis verbal
Las soluciones son respuestas modelo y no incluyen una escala de penalizaciones. Los errores de abajo salen del razonamiento que usan esas respuestas.
- Poner aspecto a una forma sintética: Dio, dator o diot no tienen partizipio ni sufijo de aspecto. No son ez-burutua; son puntukaria.
- Confundir presente hipotético con pasado: «Esango nuke» y «gaindituko genuke» son presente hipotético. El pasado hipotético es «egingo nukeen» o «zituzkeen», con -en.
- Ignorar el NORI: Baldintzatu dizu y gerta dakizuke llevan dativo (zuri). Si lo omites, dejas la persona incompleta.
- Tomar el potencial por subjuntivo: «Pentsa dezake» y «erabil dezakezu» son ahalera (posibilidad). El subjuntivo es «ohar gaitezen» o «paira dezagun».
- Responder con una sola palabra: El enunciado pide cuatro datos y la respuesta modelo usa una línea con los cuatro. Una sola etiqueta no basta.
¿Cómo preparar el análisis del verbo?
- Aprende las marcas de aspecto: Memoriza -tu (burutua), -tzen / -ten (ez-burutua), -ko (geroa) y la ausencia de marca (puntukaria). Es la parte que más puntos da.
- Domina NOR-NORK y NOR-NORI-NORK: Practica con formas como nuke, dio, dizu, dut, dituzte y asigna cada persona. Con 20 formas lo tienes automatizado.
- Haz los ejercicios oficiales: Hay solo 9, así que cada uno vale oro. Hazlos todos y compara tus cuatro datos con la solución.
- Pide tus dudas de terminología a tu profesor: Las soluciones alternan términos (puntukaria, aspektugabea, trinkoa). Usa el que te enseñen en clase y sé constante.
¿Qué piden en el ejercicio de verbos del examen de euskera de Navarra?
Te dan entre 4 y 5 formas verbales del texto y debes indicar para cada una el aspecto, el tiempo, la persona y el modo. Es un ejercicio de 1 punto en 2021-2025 y de 1,5 puntos en 2026.
¿El análisis del verbo cae también en Modelo A?
No. En los 22 exámenes oficiales de 2021 a 2026 los 9 ejercicios de verbo son de Modelo D. En Modelo A el apartado de gramática lleva declinación, reescritura y sinónimos.
¿Cómo sé el aspecto de una forma como «dator» o «dio»?
Son formas sintéticas y no llevan partizipio ni sufijo de aspecto. Las soluciones las califican de puntukaria o aspektugabea. Con -tu es burutua, con -tzen es ez-burutua y con -ko es geroa.
¿Qué diferencia hay entre baldintza y ondorioa?
Baldintza es la condición y lleva ba- (izango balitz). Ondorioa es la consecuencia y lleva -ke (esango nuke). Aparecen juntas en la frase hipotética.
¿En qué años ha caído el verbo?
En 2021 (2), 2022 (1), 2023 (2), 2025 (2) y 2026 (2). En 2024 no hay ejercicio de verbo porque ese año solo hay Modelo A.
Más sobre el examen de Lengua Vasca y Literatura II
- Cómo es el examen de Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra
- Qué cae en Lengua Vasca y Literatura II el año que viene
- Exámenes de Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra resueltos
- Declinación: caso y número · 32 ejercicios
- Reescribir oraciones: subordinadas y estructuras · 34 ejercicios
- Léxico: sinónimos en contexto y derivación · 31 ejercicios
- Comprensión lectora y comprensión precisa · 58 ejercicios
- Tema, resumen, tesis, argumentos y estructura · 10 ejercicios
- Tipo y clase de texto, intención comunicativa y modalización · 16 ejercicios
- Comentario crítico y redacción · 36 ejercicios
- Sociolingüística: conceptos sobre un texto · 2 ejercicios
- Dialectos del euskera: identificar el dialecto de un texto · 2 ejercicios
- Garoa, de Txomin Agirre · 2 ejercicios
- Bi anai, de Bernardo Atxaga · 2 ejercicios