Examen de Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra 2022 · Ordinaria

A aukera

IKASLE KRITIKOAK? BAI ZERA!

1 Ikasleek konpetentziak garatzea eta pentsamendu kritikoa jorratzea zein garrantzitsua den behin eta berriz

azpimarratzen duten berberek kontrako norabidean diseinatzen dituzte hezkuntza planak. Espainiako Gobernuak

prestaturiko LOMLOE 1 lege proiektuak Filosofia ikasgaia baztertzen zuela bagenekien, baina azken zirriborroan

are handiagoa da sarraskia, lotsagarri murriztu dituzte Filosofia, Balio Etikoak eta Psikologia orduak. Orain Hego

5 Euskal Herriko gobernuek dute horri buelta emateko giltza.

LOMLOEren zirriborroak zioen Filosofiak DBHn hautazko ikasgai izateari utziko ziola –erabaki larria–, baina

Batxilergoan ikasturte bakarrean ez, bitan izango zela derrigorrezko. Letra txikia irakurtzea falta zen: ordu

gutxiago izango ditu ikasgaiak Batxilergoan, eta, beraz, praktikan ez da eskaintza handituko. Berdin Balio Etikoak

ikasgaiarekin: DBHn derrigorrezko izaten jarraituko duela saldu bazuten ere, azken zirriborroak azaleratu du

10 DBHko lau ikasturteetan ez, ikasturte bakarrean baino ez dela emango ikasgaia. Psikologia ikasgaia zuzenean

desagertuko da Batxilergoko bigarren mailako hautazkoen zerrendatik.

Hipokrisia 2 nabarmena da. “Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoa” eta “herritartasunerako

konpetentzia” dira zortzi konpetentzia nagusietako bi, ikasleek pentsatzen, gogoetatzen eta kritiko izaten ikastea

funtsezkoa dela diote aditu, agintari eta pedagogoek, egungo eta etorkizuneko erronkek ezinbestean beharko

15 dituztela pentsamendu autonomoa duten haur eta gazteak, baita aurreko pentsalariek utzi dizkiguten

hausnarketa eta begiradak ere, baina bestelakoa da diseinatzen den curriculuma, bestelakoak benetako helburu

eta asmoak.

Espainiako Gobernuak gutxieneko curriculuma zehazten du, baina Euskal Herriko administrazioek ez dute

filosofiaren aldeko apusturik egin izan. Unea da erakuts dezaten zer-nolako hezkuntza, zer-nolako herritarrak eta

20 zer-nolako etorkizuna bultzatu nahi duten.

Mikel Garcia, Argia aldizkaria, https://blogak.argia.eus, 2021/10/24 (MOLDATUA)

(1) LOMLOE: Ley Orgánica de Modificación de la LOE. (2) Hipokrisia: norberak benetan ez dituen sentimendu eta iritzien itxurak egitea.

A1.1.- Testuko hitzen kasua eta numeroa eman, eta zehaztu falta diren numeroak [1 puntu]:

1.

Gobernuak (2. lerroa)

2.

ikasgaiarekin (9. lerroa)

3.

ikasturteetan (10. lerroa)

4.

hautazkoen (11. lerroa)

5.

zerrendatik (11. lerroa)

A aukera

IKASLE KRITIKOAK? BAI ZERA!

1 Ikasleek konpetentziak garatzea eta pentsamendu kritikoa jorratzea zein garrantzitsua den behin eta berriz

azpimarratzen duten berberek kontrako norabidean diseinatzen dituzte hezkuntza planak. Espainiako Gobernuak

prestaturiko LOMLOE 1 lege proiektuak Filosofia ikasgaia baztertzen zuela bagenekien, baina azken zirriborroan

are handiagoa da sarraskia, lotsagarri murriztu dituzte Filosofia, Balio Etikoak eta Psikologia orduak. Orain Hego

5 Euskal Herriko gobernuek dute horri buelta emateko giltza.

LOMLOEren zirriborroak zioen Filosofiak DBHn hautazko ikasgai izateari utziko ziola –erabaki larria–, baina

Batxilergoan ikasturte bakarrean ez, bitan izango zela derrigorrezko. Letra txikia irakurtzea falta zen: ordu

gutxiago izango ditu ikasgaiak Batxilergoan, eta, beraz, praktikan ez da eskaintza handituko. Berdin Balio Etikoak

ikasgaiarekin: DBHn derrigorrezko izaten jarraituko duela saldu bazuten ere, azken zirriborroak azaleratu du

10 DBHko lau ikasturteetan ez, ikasturte bakarrean baino ez dela emango ikasgaia. Psikologia ikasgaia zuzenean

desagertuko da Batxilergoko bigarren mailako hautazkoen zerrendatik.

Hipokrisia 2 nabarmena da. “Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoa” eta “herritartasunerako

konpetentzia” dira zortzi konpetentzia nagusietako bi, ikasleek pentsatzen, gogoetatzen eta kritiko izaten ikastea

funtsezkoa dela diote aditu, agintari eta pedagogoek, egungo eta etorkizuneko erronkek ezinbestean beharko

15 dituztela pentsamendu autonomoa duten haur eta gazteak, baita aurreko pentsalariek utzi dizkiguten

hausnarketa eta begiradak ere, baina bestelakoa da diseinatzen den curriculuma, bestelakoak benetako helburu

eta asmoak.

Espainiako Gobernuak gutxieneko curriculuma zehazten du, baina Euskal Herriko administrazioek ez dute

filosofiaren aldeko apusturik egin izan. Unea da erakuts dezaten zer-nolako hezkuntza, zer-nolako herritarrak eta

20 zer-nolako etorkizuna bultzatu nahi duten.

Mikel Garcia, Argia aldizkaria, https://blogak.argia.eus, 2021/10/24 (MOLDATUA)

(1) LOMLOE: Ley Orgánica de Modificación de la LOE. (2) Hipokrisia: norberak benetan ez dituen sentimendu eta iritzien itxurak egitea.

A1.2.- Azpimarratutako esaldi zatia berridatzi, testuko esanahiari lotuz (1 puntu):

A aukera

IKASLE KRITIKOAK? BAI ZERA!

1 Ikasleek konpetentziak garatzea eta pentsamendu kritikoa jorratzea zein garrantzitsua den behin eta berriz

azpimarratzen duten berberek kontrako norabidean diseinatzen dituzte hezkuntza planak. Espainiako Gobernuak

prestaturiko LOMLOE 1 lege proiektuak Filosofia ikasgaia baztertzen zuela bagenekien, baina azken zirriborroan

are handiagoa da sarraskia, lotsagarri murriztu dituzte Filosofia, Balio Etikoak eta Psikologia orduak. Orain Hego

5 Euskal Herriko gobernuek dute horri buelta emateko giltza.

LOMLOEren zirriborroak zioen Filosofiak DBHn hautazko ikasgai izateari utziko ziola –erabaki larria–, baina

Batxilergoan ikasturte bakarrean ez, bitan izango zela derrigorrezko. Letra txikia irakurtzea falta zen: ordu

gutxiago izango ditu ikasgaiak Batxilergoan, eta, beraz, praktikan ez da eskaintza handituko. Berdin Balio Etikoak

ikasgaiarekin: DBHn derrigorrezko izaten jarraituko duela saldu bazuten ere, azken zirriborroak azaleratu du

10 DBHko lau ikasturteetan ez, ikasturte bakarrean baino ez dela emango ikasgaia. Psikologia ikasgaia zuzenean

desagertuko da Batxilergoko bigarren mailako hautazkoen zerrendatik.

Hipokrisia 2 nabarmena da. “Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoa” eta “herritartasunerako

konpetentzia” dira zortzi konpetentzia nagusietako bi, ikasleek pentsatzen, gogoetatzen eta kritiko izaten ikastea

funtsezkoa dela diote aditu, agintari eta pedagogoek, egungo eta etorkizuneko erronkek ezinbestean beharko

15 dituztela pentsamendu autonomoa duten haur eta gazteak, baita aurreko pentsalariek utzi dizkiguten

hausnarketa eta begiradak ere, baina bestelakoa da diseinatzen den curriculuma, bestelakoak benetako helburu

eta asmoak.

Espainiako Gobernuak gutxieneko curriculuma zehazten du, baina Euskal Herriko administrazioek ez dute

filosofiaren aldeko apusturik egin izan. Unea da erakuts dezaten zer-nolako hezkuntza, zer-nolako herritarrak eta

20 zer-nolako etorkizuna bultzatu nahi duten.

Mikel Garcia, Argia aldizkaria, https://blogak.argia.eus, 2021/10/24 (MOLDATUA)

(1) LOMLOE: Ley Orgánica de Modificación de la LOE. (2) Hipokrisia: norberak benetan ez dituen sentimendu eta iritzien itxurak egitea.

A1.3.- Testua aintzat hartuz, eman hitz hauen sinonimo bana [1 puntu]:

a)

azpimarratzen (2. lerroa)

b)

hautazko (6. lerroa)

c)

derrigorrezko (9. lerroa)

d)

azaleratu (9. lerroa)

e)

nabarmena (12. lerroa)

A aukera

IKASLE KRITIKOAK? BAI ZERA!

1 Ikasleek konpetentziak garatzea eta pentsamendu kritikoa jorratzea zein garrantzitsua den behin eta berriz

azpimarratzen duten berberek kontrako norabidean diseinatzen dituzte hezkuntza planak. Espainiako Gobernuak

prestaturiko LOMLOE 1 lege proiektuak Filosofia ikasgaia baztertzen zuela bagenekien, baina azken zirriborroan

are handiagoa da sarraskia, lotsagarri murriztu dituzte Filosofia, Balio Etikoak eta Psikologia orduak. Orain Hego

5 Euskal Herriko gobernuek dute horri buelta emateko giltza.

LOMLOEren zirriborroak zioen Filosofiak DBHn hautazko ikasgai izateari utziko ziola –erabaki larria–, baina

Batxilergoan ikasturte bakarrean ez, bitan izango zela derrigorrezko. Letra txikia irakurtzea falta zen: ordu

gutxiago izango ditu ikasgaiak Batxilergoan, eta, beraz, praktikan ez da eskaintza handituko. Berdin Balio Etikoak

ikasgaiarekin: DBHn derrigorrezko izaten jarraituko duela saldu bazuten ere, azken zirriborroak azaleratu du

10 DBHko lau ikasturteetan ez, ikasturte bakarrean baino ez dela emango ikasgaia. Psikologia ikasgaia zuzenean

desagertuko da Batxilergoko bigarren mailako hautazkoen zerrendatik.

Hipokrisia 2 nabarmena da. “Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoa” eta “herritartasunerako

konpetentzia” dira zortzi konpetentzia nagusietako bi, ikasleek pentsatzen, gogoetatzen eta kritiko izaten ikastea

funtsezkoa dela diote aditu, agintari eta pedagogoek, egungo eta etorkizuneko erronkek ezinbestean beharko

15 dituztela pentsamendu autonomoa duten haur eta gazteak, baita aurreko pentsalariek utzi dizkiguten

hausnarketa eta begiradak ere, baina bestelakoa da diseinatzen den curriculuma, bestelakoak benetako helburu

eta asmoak.

Espainiako Gobernuak gutxieneko curriculuma zehazten du, baina Euskal Herriko administrazioek ez dute

filosofiaren aldeko apusturik egin izan. Unea da erakuts dezaten zer-nolako hezkuntza, zer-nolako herritarrak eta

20 zer-nolako etorkizuna bultzatu nahi duten.

Mikel Garcia, Argia aldizkaria, https://blogak.argia.eus, 2021/10/24 (MOLDATUA)

(1) LOMLOE: Ley Orgánica de Modificación de la LOE. (2) Hipokrisia: norberak benetan ez dituen sentimendu eta iritzien itxurak egitea.

A2.1.- Ulermen zehatza. Zer esan nahi du autoreak ondoko bi pasarte hauetan? (3-4 lerrotan bakoitza) [2 puntu]:

a)

«Orain Hego Euskal Herriko gobernuek dute horri buelta emateko giltza.» (4-5. lerroak)

b)

«Letra txikia irakurtzea falta zen» (7. lerroa)

A aukera

IKASLE KRITIKOAK? BAI ZERA!

1 Ikasleek konpetentziak garatzea eta pentsamendu kritikoa jorratzea zein garrantzitsua den behin eta berriz

azpimarratzen duten berberek kontrako norabidean diseinatzen dituzte hezkuntza planak. Espainiako Gobernuak

prestaturiko LOMLOE 1 lege proiektuak Filosofia ikasgaia baztertzen zuela bagenekien, baina azken zirriborroan

are handiagoa da sarraskia, lotsagarri murriztu dituzte Filosofia, Balio Etikoak eta Psikologia orduak. Orain Hego

5 Euskal Herriko gobernuek dute horri buelta emateko giltza.

LOMLOEren zirriborroak zioen Filosofiak DBHn hautazko ikasgai izateari utziko ziola –erabaki larria–, baina

Batxilergoan ikasturte bakarrean ez, bitan izango zela derrigorrezko. Letra txikia irakurtzea falta zen: ordu

gutxiago izango ditu ikasgaiak Batxilergoan, eta, beraz, praktikan ez da eskaintza handituko. Berdin Balio Etikoak

ikasgaiarekin: DBHn derrigorrezko izaten jarraituko duela saldu bazuten ere, azken zirriborroak azaleratu du

10 DBHko lau ikasturteetan ez, ikasturte bakarrean baino ez dela emango ikasgaia. Psikologia ikasgaia zuzenean

desagertuko da Batxilergoko bigarren mailako hautazkoen zerrendatik.

Hipokrisia 2 nabarmena da. “Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoa” eta “herritartasunerako

konpetentzia” dira zortzi konpetentzia nagusietako bi, ikasleek pentsatzen, gogoetatzen eta kritiko izaten ikastea

funtsezkoa dela diote aditu, agintari eta pedagogoek, egungo eta etorkizuneko erronkek ezinbestean beharko

15 dituztela pentsamendu autonomoa duten haur eta gazteak, baita aurreko pentsalariek utzi dizkiguten

hausnarketa eta begiradak ere, baina bestelakoa da diseinatzen den curriculuma, bestelakoak benetako helburu

eta asmoak.

Espainiako Gobernuak gutxieneko curriculuma zehazten du, baina Euskal Herriko administrazioek ez dute

filosofiaren aldeko apusturik egin izan. Unea da erakuts dezaten zer-nolako hezkuntza, zer-nolako herritarrak eta

20 zer-nolako etorkizuna bultzatu nahi duten.

Mikel Garcia, Argia aldizkaria, https://blogak.argia.eus, 2021/10/24 (MOLDATUA)

(1) LOMLOE: Ley Orgánica de Modificación de la LOE. (2) Hipokrisia: norberak benetan ez dituen sentimendu eta iritzien itxurak egitea.

A2 ATALA

A2.2.- Igorlearen asmo komunikatiboa eta modalizazioa azaldu. (150 hitz inguru) [2 puntu]

A aukera

IKASLE KRITIKOAK? BAI ZERA!

1 Ikasleek konpetentziak garatzea eta pentsamendu kritikoa jorratzea zein garrantzitsua den behin eta berriz

azpimarratzen duten berberek kontrako norabidean diseinatzen dituzte hezkuntza planak. Espainiako Gobernuak

prestaturiko LOMLOE 1 lege proiektuak Filosofia ikasgaia baztertzen zuela bagenekien, baina azken zirriborroan

are handiagoa da sarraskia, lotsagarri murriztu dituzte Filosofia, Balio Etikoak eta Psikologia orduak. Orain Hego

5 Euskal Herriko gobernuek dute horri buelta emateko giltza.

LOMLOEren zirriborroak zioen Filosofiak DBHn hautazko ikasgai izateari utziko ziola –erabaki larria–, baina

Batxilergoan ikasturte bakarrean ez, bitan izango zela derrigorrezko. Letra txikia irakurtzea falta zen: ordu

gutxiago izango ditu ikasgaiak Batxilergoan, eta, beraz, praktikan ez da eskaintza handituko. Berdin Balio Etikoak

ikasgaiarekin: DBHn derrigorrezko izaten jarraituko duela saldu bazuten ere, azken zirriborroak azaleratu du

10 DBHko lau ikasturteetan ez, ikasturte bakarrean baino ez dela emango ikasgaia. Psikologia ikasgaia zuzenean

desagertuko da Batxilergoko bigarren mailako hautazkoen zerrendatik.

Hipokrisia 2 nabarmena da. “Konpetentzia pertsonal, sozial eta ikasten ikastekoa” eta “herritartasunerako

konpetentzia” dira zortzi konpetentzia nagusietako bi, ikasleek pentsatzen, gogoetatzen eta kritiko izaten ikastea

funtsezkoa dela diote aditu, agintari eta pedagogoek, egungo eta etorkizuneko erronkek ezinbestean beharko

15 dituztela pentsamendu autonomoa duten haur eta gazteak, baita aurreko pentsalariek utzi dizkiguten

hausnarketa eta begiradak ere, baina bestelakoa da diseinatzen den curriculuma, bestelakoak benetako helburu

eta asmoak.

Espainiako Gobernuak gutxieneko curriculuma zehazten du, baina Euskal Herriko administrazioek ez dute

filosofiaren aldeko apusturik egin izan. Unea da erakuts dezaten zer-nolako hezkuntza, zer-nolako herritarrak eta

20 zer-nolako etorkizuna bultzatu nahi duten.

Mikel Garcia, Argia aldizkaria, https://blogak.argia.eus, 2021/10/24 (MOLDATUA)

(1) LOMLOE: Ley Orgánica de Modificación de la LOE. (2) Hipokrisia: norberak benetan ez dituen sentimendu eta iritzien itxurak egitea.

A3 ATALA

A3.1.- Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez). [3 puntu]

B Aukera

LURREAN INOIZ IZANDAKO BOLKANISMO BORTITZENAK EZ ZUEN ERAGIN DINOSAUROAK DESAGERTZEA

1 Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek urte luzeko eztabaida itxi du: kretazeo bukaeran Indian

jazotako muturreko bolkanismoak, Lurrean inoiz izan den bortitzenak, oso eragin txikia izan zuen dinosauroen

desagertzean. Horrek berretsi egiten du duela 66 milioi urte Mexikoko Yucatán penintsulan jotako asteroidearen

inpaktuak eragin zuela dinosauroen eta beste bizidunen suntsipen masiboa.

5 Dinosauroen desagerpena planetako bost masa-suntsipen handietako bat izan zen, Kretaziko-Paleogeno

(K/Pg) mugan gertatu zena. Horregatik, duela 66,4 eta 65,4 milioi urte bitartean metatutako mikrofosiletan

aberatsak diren sedimentuak eta arrokak ikertu dituzte, desagertze masiboaren aurreko eta ondorengo klima-

aldaketak aztertu ahal izateko. Gertaera klimatikoen datazio zehatza egin ahal izan dute. Izan ere, garai hartan

hiru gertaera hipertermal¹ izan ziren: horietako bi suntsipen masiboaren ondoren gertatu ziren, eta, beraz, ez

10 zuten eragin zuzenik izan suntsipenean; baina hirugarren bat suntsipenaren aurretik gertatu zen, eta 2 °C eta 5

°C bitarteko berotze globala eragin zuen. Ikertzaileek argitu nahi izan dute berotze global hartan eraginik izan

ote zuen garai hartan Lurrean izandako orbita-aldaketak eta Indiako bolkanismo masiboak (atmosferara

berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen).

Azterketak frogatu du klima-aldaketa orbital horiek pixkanaka-pixkanaka gertatu zirela ehunka mila urteko

15 eskalan (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere), eta ez dutela zerikusirik K/Pg² mugako espezieen

suntsipen masiboarekin. Alderantziz, datu horiek iradokitzen dute desagertzea Lurreko sistematik guztiz kanpo

zegoen zerbaitek eragin zuela; hain zuen, Kretazeoaren amaierako berotze global horretatik 100.000 urtera

jotako asteroidearen inpaktuak.

Zumaiako labarretan egin da azterketa, Euskal Kostaldeko UNESCO³ren Geoparkea izendapena jasotzen duen

20 gunean, eta Zaragozako eta Bartzelonako Unibertsitateetako ikertzaileek gidatu dute. Geology aldizkarian

argitaratu dituzte emaitzak, eta, hala, amaitutzat jo dute 30 urte baino gehiago daramatzan eztabaida luzea.

Elhuyar Zientzia aldizkaria, https://zientzia.eus, 2021/09/24 (Moldatua)

(1) Ohikoa baino tenperatura altuagoa. (2) Kretaziko-paleogenoren laburdura. (3) Hezkuntza Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea.

B1.1.- Testuko hitz hauen kasua eta numeroa eman (1 puntu):

Hitza

Kasua

Numeroa

itsaslabarretan (1)

inpaktuak (4)

planetako (5)

atmosferara (12)

masiboarekin (16)

B Aukera

LURREAN INOIZ IZANDAKO BOLKANISMO BORTITZENAK EZ ZUEN ERAGIN DINOSAUROAK DESAGERTZEA

1 Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek urte luzeko eztabaida itxi du: kretazeo bukaeran Indian

jazotako muturreko bolkanismoak, Lurrean inoiz izan den bortitzenak, oso eragin txikia izan zuen dinosauroen

desagertzean. Horrek berretsi egiten du duela 66 milioi urte Mexikoko Yucatán penintsulan jotako asteroidearen

inpaktuak eragin zuela dinosauroen eta beste bizidunen suntsipen masiboa.

5 Dinosauroen desagerpena planetako bost masa-suntsipen handietako bat izan zen, Kretaziko-Paleogeno

(K/Pg) mugan gertatu zena. Horregatik, duela 66,4 eta 65,4 milioi urte bitartean metatutako mikrofosiletan

aberatsak diren sedimentuak eta arrokak ikertu dituzte, desagertze masiboaren aurreko eta ondorengo klima-

aldaketak aztertu ahal izateko. Gertaera klimatikoen datazio zehatza egin ahal izan dute. Izan ere, garai hartan

hiru gertaera hipertermal¹ izan ziren: horietako bi suntsipen masiboaren ondoren gertatu ziren, eta, beraz, ez

10 zuten eragin zuzenik izan suntsipenean; baina hirugarren bat suntsipenaren aurretik gertatu zen, eta 2 °C eta 5

°C bitarteko berotze globala eragin zuen. Ikertzaileek argitu nahi izan dute berotze global hartan eraginik izan

ote zuen garai hartan Lurrean izandako orbita-aldaketak eta Indiako bolkanismo masiboak (atmosferara

berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen).

Azterketak frogatu du klima-aldaketa orbital horiek pixkanaka-pixkanaka gertatu zirela ehunka mila urteko

15 eskalan (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere), eta ez dutela zerikusirik K/Pg² mugako espezieen

suntsipen masiboarekin. Alderantziz, datu horiek iradokitzen dute desagertzea Lurreko sistematik guztiz kanpo

zegoen zerbaitek eragin zuela; hain zuen, Kretazeoaren amaierako berotze global horretatik 100.000 urtera

jotako asteroidearen inpaktuak.

Zumaiako labarretan egin da azterketa, Euskal Kostaldeko UNESCO³ren Geoparkea izendapena jasotzen duen

20 gunean, eta Zaragozako eta Bartzelonako Unibertsitateetako ikertzaileek gidatu dute. Geology aldizkarian

argitaratu dituzte emaitzak, eta, hala, amaitutzat jo dute 30 urte baino gehiago daramatzan eztabaida luzea.

Elhuyar Zientzia aldizkaria, https://zientzia.eus, 2021/09/24 (Moldatua)

(1) Ohikoa baino tenperatura altuagoa. (2) Kretaziko-paleogenoren laburdura. (3) Hezkuntza Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea.

B1.2.- Azpimarratutako esaldi zatia berridatzi, testuko esanahiari lotuz (1 puntu):

a)

Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek... (1)

b)

... suntsipenaren aurretik gertatu zen... (10)

c)

... berotze global hartan eraginik izan ote zuen... (11-12)

d)

... (atmosferara berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen). (13)

e)

... (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere),... (15)

B Aukera

LURREAN INOIZ IZANDAKO BOLKANISMO BORTITZENAK EZ ZUEN ERAGIN DINOSAUROAK DESAGERTZEA

1 Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek urte luzeko eztabaida itxi du: kretazeo bukaeran Indian

jazotako muturreko bolkanismoak, Lurrean inoiz izan den bortitzenak, oso eragin txikia izan zuen dinosauroen

desagertzean. Horrek berretsi egiten du duela 66 milioi urte Mexikoko Yucatán penintsulan jotako asteroidearen

inpaktuak eragin zuela dinosauroen eta beste bizidunen suntsipen masiboa.

5 Dinosauroen desagerpena planetako bost masa-suntsipen handietako bat izan zen, Kretaziko-Paleogeno

(K/Pg) mugan gertatu zena. Horregatik, duela 66,4 eta 65,4 milioi urte bitartean metatutako mikrofosiletan

aberatsak diren sedimentuak eta arrokak ikertu dituzte, desagertze masiboaren aurreko eta ondorengo klima-

aldaketak aztertu ahal izateko. Gertaera klimatikoen datazio zehatza egin ahal izan dute. Izan ere, garai hartan

hiru gertaera hipertermal¹ izan ziren: horietako bi suntsipen masiboaren ondoren gertatu ziren, eta, beraz, ez

10 zuten eragin zuzenik izan suntsipenean; baina hirugarren bat suntsipenaren aurretik gertatu zen, eta 2 °C eta 5

°C bitarteko berotze globala eragin zuen. Ikertzaileek argitu nahi izan dute berotze global hartan eraginik izan

ote zuen garai hartan Lurrean izandako orbita-aldaketak eta Indiako bolkanismo masiboak (atmosferara

berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen).

Azterketak frogatu du klima-aldaketa orbital horiek pixkanaka-pixkanaka gertatu zirela ehunka mila urteko

15 eskalan (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere), eta ez dutela zerikusirik K/Pg² mugako espezieen

suntsipen masiboarekin. Alderantziz, datu horiek iradokitzen dute desagertzea Lurreko sistematik guztiz kanpo

zegoen zerbaitek eragin zuela; hain zuen, Kretazeoaren amaierako berotze global horretatik 100.000 urtera

jotako asteroidearen inpaktuak.

Zumaiako labarretan egin da azterketa, Euskal Kostaldeko UNESCO³ren Geoparkea izendapena jasotzen duen

20 gunean, eta Zaragozako eta Bartzelonako Unibertsitateetako ikertzaileek gidatu dute. Geology aldizkarian

argitaratu dituzte emaitzak, eta, hala, amaitutzat jo dute 30 urte baino gehiago daramatzan eztabaida luzea.

Elhuyar Zientzia aldizkaria, https://zientzia.eus, 2021/09/24 (Moldatua)

(1) Ohikoa baino tenperatura altuagoa. (2) Kretaziko-paleogenoren laburdura. (3) Hezkuntza Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea.

B1.3.- Hitz hauetan agertzen diren eratorpen-atzizkiekin beste hiruna hitz desberdin eman (1 puntu):

a)

b)

c)

d)

e)

B Aukera

LURREAN INOIZ IZANDAKO BOLKANISMO BORTITZENAK EZ ZUEN ERAGIN DINOSAUROAK DESAGERTZEA

1 Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek urte luzeko eztabaida itxi du: kretazeo bukaeran Indian

jazotako muturreko bolkanismoak, Lurrean inoiz izan den bortitzenak, oso eragin txikia izan zuen dinosauroen

desagertzean. Horrek berretsi egiten du duela 66 milioi urte Mexikoko Yucatán penintsulan jotako asteroidearen

inpaktuak eragin zuela dinosauroen eta beste bizidunen suntsipen masiboa.

5 Dinosauroen desagerpena planetako bost masa-suntsipen handietako bat izan zen, Kretaziko-Paleogeno

(K/Pg) mugan gertatu zena. Horregatik, duela 66,4 eta 65,4 milioi urte bitartean metatutako mikrofosiletan

aberatsak diren sedimentuak eta arrokak ikertu dituzte, desagertze masiboaren aurreko eta ondorengo klima-

aldaketak aztertu ahal izateko. Gertaera klimatikoen datazio zehatza egin ahal izan dute. Izan ere, garai hartan

hiru gertaera hipertermal¹ izan ziren: horietako bi suntsipen masiboaren ondoren gertatu ziren, eta, beraz, ez

10 zuten eragin zuzenik izan suntsipenean; baina hirugarren bat suntsipenaren aurretik gertatu zen, eta 2 °C eta 5

°C bitarteko berotze globala eragin zuen. Ikertzaileek argitu nahi izan dute berotze global hartan eraginik izan

ote zuen garai hartan Lurrean izandako orbita-aldaketak eta Indiako bolkanismo masiboak (atmosferara

berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen).

Azterketak frogatu du klima-aldaketa orbital horiek pixkanaka-pixkanaka gertatu zirela ehunka mila urteko

15 eskalan (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere), eta ez dutela zerikusirik K/Pg² mugako espezieen

suntsipen masiboarekin. Alderantziz, datu horiek iradokitzen dute desagertzea Lurreko sistematik guztiz kanpo

zegoen zerbaitek eragin zuela; hain zuen, Kretazeoaren amaierako berotze global horretatik 100.000 urtera

jotako asteroidearen inpaktuak.

Zumaiako labarretan egin da azterketa, Euskal Kostaldeko UNESCO³ren Geoparkea izendapena jasotzen duen

20 gunean, eta Zaragozako eta Bartzelonako Unibertsitateetako ikertzaileek gidatu dute. Geology aldizkarian

argitaratu dituzte emaitzak, eta, hala, amaitutzat jo dute 30 urte baino gehiago daramatzan eztabaida luzea.

Elhuyar Zientzia aldizkaria, https://zientzia.eus, 2021/09/24 (Moldatua)

(1) Ohikoa baino tenperatura altuagoa. (2) Kretaziko-paleogenoren laburdura. (3) Hezkuntza Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea.

B2.1.- Testu tipo eta mota: bereizgarriak (150 hitz inguru). (2 puntu)

B Aukera

LURREAN INOIZ IZANDAKO BOLKANISMO BORTITZENAK EZ ZUEN ERAGIN DINOSAUROAK DESAGERTZEA

1 Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek urte luzeko eztabaida itxi du: kretazeo bukaeran Indian

jazotako muturreko bolkanismoak, Lurrean inoiz izan den bortitzenak, oso eragin txikia izan zuen dinosauroen

desagertzean. Horrek berretsi egiten du duela 66 milioi urte Mexikoko Yucatán penintsulan jotako asteroidearen

inpaktuak eragin zuela dinosauroen eta beste bizidunen suntsipen masiboa.

5 Dinosauroen desagerpena planetako bost masa-suntsipen handietako bat izan zen, Kretaziko-Paleogeno

(K/Pg) mugan gertatu zena. Horregatik, duela 66,4 eta 65,4 milioi urte bitartean metatutako mikrofosiletan

aberatsak diren sedimentuak eta arrokak ikertu dituzte, desagertze masiboaren aurreko eta ondorengo klima-

aldaketak aztertu ahal izateko. Gertaera klimatikoen datazio zehatza egin ahal izan dute. Izan ere, garai hartan

hiru gertaera hipertermal¹ izan ziren: horietako bi suntsipen masiboaren ondoren gertatu ziren, eta, beraz, ez

10 zuten eragin zuzenik izan suntsipenean; baina hirugarren bat suntsipenaren aurretik gertatu zen, eta 2 °C eta 5

°C bitarteko berotze globala eragin zuen. Ikertzaileek argitu nahi izan dute berotze global hartan eraginik izan

ote zuen garai hartan Lurrean izandako orbita-aldaketak eta Indiako bolkanismo masiboak (atmosferara

berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen).

Azterketak frogatu du klima-aldaketa orbital horiek pixkanaka-pixkanaka gertatu zirela ehunka mila urteko

15 eskalan (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere), eta ez dutela zerikusirik K/Pg² mugako espezieen

suntsipen masiboarekin. Alderantziz, datu horiek iradokitzen dute desagertzea Lurreko sistematik guztiz kanpo

zegoen zerbaitek eragin zuela; hain zuen, Kretazeoaren amaierako berotze global horretatik 100.000 urtera

jotako asteroidearen inpaktuak.

Zumaiako labarretan egin da azterketa, Euskal Kostaldeko UNESCO³ren Geoparkea izendapena jasotzen duen

20 gunean, eta Zaragozako eta Bartzelonako Unibertsitateetako ikertzaileek gidatu dute. Geology aldizkarian

argitaratu dituzte emaitzak, eta, hala, amaitutzat jo dute 30 urte baino gehiago daramatzan eztabaida luzea.

Elhuyar Zientzia aldizkaria, https://zientzia.eus, 2021/09/24 (Moldatua)

(1) Ohikoa baino tenperatura altuagoa. (2) Kretaziko-paleogenoren laburdura. (3) Hezkuntza Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea.

B2.2.- Egin ezazu testuaren laburpena (100 hitz inguru). (2 puntu)

B Aukera

LURREAN INOIZ IZANDAKO BOLKANISMO BORTITZENAK EZ ZUEN ERAGIN DINOSAUROAK DESAGERTZEA

1 Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek urte luzeko eztabaida itxi du: kretazeo bukaeran Indian

jazotako muturreko bolkanismoak, Lurrean inoiz izan den bortitzenak, oso eragin txikia izan zuen dinosauroen

desagertzean. Horrek berretsi egiten du duela 66 milioi urte Mexikoko Yucatán penintsulan jotako asteroidearen

inpaktuak eragin zuela dinosauroen eta beste bizidunen suntsipen masiboa.

5 Dinosauroen desagerpena planetako bost masa-suntsipen handietako bat izan zen, Kretaziko-Paleogeno

(K/Pg) mugan gertatu zena. Horregatik, duela 66,4 eta 65,4 milioi urte bitartean metatutako mikrofosiletan

aberatsak diren sedimentuak eta arrokak ikertu dituzte, desagertze masiboaren aurreko eta ondorengo klima-

aldaketak aztertu ahal izateko. Gertaera klimatikoen datazio zehatza egin ahal izan dute. Izan ere, garai hartan

hiru gertaera hipertermal¹ izan ziren: horietako bi suntsipen masiboaren ondoren gertatu ziren, eta, beraz, ez

10 zuten eragin zuzenik izan suntsipenean; baina hirugarren bat suntsipenaren aurretik gertatu zen, eta 2 °C eta 5

°C bitarteko berotze globala eragin zuen. Ikertzaileek argitu nahi izan dute berotze global hartan eraginik izan

ote zuen garai hartan Lurrean izandako orbita-aldaketak eta Indiako bolkanismo masiboak (atmosferara

berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen).

Azterketak frogatu du klima-aldaketa orbital horiek pixkanaka-pixkanaka gertatu zirela ehunka mila urteko

15 eskalan (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere), eta ez dutela zerikusirik K/Pg² mugako espezieen

suntsipen masiboarekin. Alderantziz, datu horiek iradokitzen dute desagertzea Lurreko sistematik guztiz kanpo

zegoen zerbaitek eragin zuela; hain zuen, Kretazeoaren amaierako berotze global horretatik 100.000 urtera

jotako asteroidearen inpaktuak.

Zumaiako labarretan egin da azterketa, Euskal Kostaldeko UNESCO³ren Geoparkea izendapena jasotzen duen

20 gunean, eta Zaragozako eta Bartzelonako Unibertsitateetako ikertzaileek gidatu dute. Geology aldizkarian

argitaratu dituzte emaitzak, eta, hala, amaitutzat jo dute 30 urte baino gehiago daramatzan eztabaida luzea.

Elhuyar Zientzia aldizkaria, https://zientzia.eus, 2021/09/24 (Moldatua)

(1) Ohikoa baino tenperatura altuagoa. (2) Kretaziko-paleogenoren laburdura. (3) Hezkuntza Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea.

B3.1.-

Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez).

(3 puntu)