Examen de Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra 2022 · Extraordinaria

A aukera

GAZTEEN ALDE

1 Herri batek etorkizun ekonomiko, politiko eta soziala izan dezan, ezinbestekoa da gazteriaren aldeko apustua

egitea. Azken urteotako krisi ekonomikoak eta Covid-19aren ondorioek jendarteko funtsezko sektore hori oso

ukituta eta kaltetuta utzi dute. Gazteak emantzipaziotik oso urrun daude eta belaunaldi oso bat galtzeko arriskua

dugu.

5 Euskal Herrian, gazteen enpleguak okerrera egin du nabarmen azken urteotan eta, batez ere, pandemiaren

azken hilabeteetan. Eurostaten¹ datu ofizialen arabera, 2020ko lehen sei hilabeteetan Espainiako Estatuan –Hego

Euskal Herria barne–, gazteen langabezia-tasa % 32tik % 43,9ra igo da abuztuan. Frantziako Estatuan –Ipar Euskal

Herria barne–, berriz, % 18,6tik % 22ra igaro da. Eta langabeziaz gain, gazteek kontratu atipikoak, soldaten

dumpinga, prekarietatea, soldata txikiak eta laneko segurtasunik ezak sorturiko abusuak nozitzen dituzte.

10 Horri, etxebizitza eskuratzeko dituzten zailtasunak gehitzen badizkiogu –alokairua gero eta gehiago

garestitzen ari da, % 42 igotzera iritsi baita–, egoera latza eta ikaragarria da. Adibidez, Espainiako Estatuan

egindako hainbat azterlanen arabera, 16-29 urteko gazteen emantzipazioak okerrera egin du 2008 eta 2019

artean: gurasoen etxea utz dezaketen gazteen proportzioa % 33tik % 24ra jaitsi da.

15 Testuinguru horretan, premiazkoa da administrazioek eta gobernuek gazteak lehentasunezko helburuen

artean izatea. Ekonomia suspertzeko iragarri dituzten Next Generation EU² europar funts horiek lehentasunezko

jomuga gazteak izan beharko lituzkete. Enplegu eta soldata duinak eskaini behar zaizkie, baita emantzipatzen

lagunduko dien etxebizitza eskuragarriago jarri ere. Gazteriarik gabe ez dago susperraldi ekonomiko, sozial eta

politiko posiblerik. Premiazkoa da haren alde egitea!

Juan Mari Arregi, Argia astekaria, https://www.argia.eus, 2021/02/07

(1) Europar Batasuneko estatistika bulegoa.

(2) Europar Batasunak herrialdeei ematen dien diru kopuru bat.

A1.1.- Eman testuko adizki hauen aspektua, aldia, pertsona eta modua: (1 puntu)

1.

2.

3.

4.

5.

A aukera

GAZTEEN ALDE

1 Herri batek etorkizun ekonomiko, politiko eta soziala izan dezan, ezinbestekoa da gazteriaren aldeko apustua

egitea. Azken urteotako krisi ekonomikoak eta Covid-19aren ondorioek jendarteko funtsezko sektore hori oso

ukituta eta kaltetuta utzi dute. Gazteak emantzipaziotik oso urrun daude eta belaunaldi oso bat galtzeko arriskua

dugu.

5 Euskal Herrian, gazteen enpleguak okerrera egin du nabarmen azken urteotan eta, batez ere, pandemiaren

azken hilabeteetan. Eurostaten¹ datu ofizialen arabera, 2020ko lehen sei hilabeteetan Espainiako Estatuan –Hego

Euskal Herria barne–, gazteen langabezia-tasa % 32tik % 43,9ra igo da abuztuan. Frantziako Estatuan –Ipar Euskal

Herria barne–, berriz, % 18,6tik % 22ra igaro da. Eta langabeziaz gain, gazteek kontratu atipikoak, soldaten

dumpinga, prekarietatea, soldata txikiak eta laneko segurtasunik ezak sorturiko abusuak nozitzen dituzte.

10 Horri, etxebizitza eskuratzeko dituzten zailtasunak gehitzen badizkiogu –alokairua gero eta gehiago

garestitzen ari da, % 42 igotzera iritsi baita–, egoera latza eta ikaragarria da. Adibidez, Espainiako Estatuan

egindako hainbat azterlanen arabera, 16-29 urteko gazteen emantzipazioak okerrera egin du 2008 eta 2019

artean: gurasoen etxea utz dezaketen gazteen proportzioa % 33tik % 24ra jaitsi da.

15 Testuinguru horretan, premiazkoa da administrazioek eta gobernuek gazteak lehentasunezko helburuen

artean izatea. Ekonomia suspertzeko iragarri dituzten Next Generation EU² europar funts horiek lehentasunezko

jomuga gazteak izan beharko lituzkete. Enplegu eta soldata duinak eskaini behar zaizkie, baita emantzipatzen

lagunduko dien etxebizitza eskuragarriago jarri ere. Gazteriarik gabe ez dago susperraldi ekonomiko, sozial eta

politiko posiblerik. Premiazkoa da haren alde egitea!

Juan Mari Arregi, Argia astekaria, https://www.argia.eus, 2021/02/07

(1) Europar Batasuneko estatistika bulegoa.

(2) Europar Batasunak herrialdeei ematen dien diru kopuru bat.

A1.2.- Azpimarratutako esaldi zatiak berridatzi, testuko esanahiari lotuz: (1 puntu)

a)

b)

c)

d)

e)

A aukera

GAZTEEN ALDE

1 Herri batek etorkizun ekonomiko, politiko eta soziala izan dezan, ezinbestekoa da gazteriaren aldeko apustua

egitea. Azken urteotako krisi ekonomikoak eta Covid-19aren ondorioek jendarteko funtsezko sektore hori oso

ukituta eta kaltetuta utzi dute. Gazteak emantzipaziotik oso urrun daude eta belaunaldi oso bat galtzeko arriskua

dugu.

5 Euskal Herrian, gazteen enpleguak okerrera egin du nabarmen azken urteotan eta, batez ere, pandemiaren

azken hilabeteetan. Eurostaten¹ datu ofizialen arabera, 2020ko lehen sei hilabeteetan Espainiako Estatuan –Hego

Euskal Herria barne–, gazteen langabezia-tasa % 32tik % 43,9ra igo da abuztuan. Frantziako Estatuan –Ipar Euskal

Herria barne–, berriz, % 18,6tik % 22ra igaro da. Eta langabeziaz gain, gazteek kontratu atipikoak, soldaten

dumpinga, prekarietatea, soldata txikiak eta laneko segurtasunik ezak sorturiko abusuak nozitzen dituzte.

10 Horri, etxebizitza eskuratzeko dituzten zailtasunak gehitzen badizkiogu –alokairua gero eta gehiago

garestitzen ari da, % 42 igotzera iritsi baita–, egoera latza eta ikaragarria da. Adibidez, Espainiako Estatuan

egindako hainbat azterlanen arabera, 16-29 urteko gazteen emantzipazioak okerrera egin du 2008 eta 2019

artean: gurasoen etxea utz dezaketen gazteen proportzioa % 33tik % 24ra jaitsi da.

15 Testuinguru horretan, premiazkoa da administrazioek eta gobernuek gazteak lehentasunezko helburuen

artean izatea. Ekonomia suspertzeko iragarri dituzten Next Generation EU² europar funts horiek lehentasunezko

jomuga gazteak izan beharko lituzkete. Enplegu eta soldata duinak eskaini behar zaizkie, baita emantzipatzen

lagunduko dien etxebizitza eskuragarriago jarri ere. Gazteriarik gabe ez dago susperraldi ekonomiko, sozial eta

politiko posiblerik. Premiazkoa da haren alde egitea!

Juan Mari Arregi, Argia astekaria, https://www.argia.eus, 2021/02/07

(1) Europar Batasuneko estatistika bulegoa.

(2) Europar Batasunak herrialdeei ematen dien diru kopuru bat.

A1.3.- Testuko hitz hauen kasua eta numeroa eman, eta zehaztu falta diren numeroak: (1 puntu)

a)

b)

c)

d)

e)

A aukera

GAZTEEN ALDE

1 Herri batek etorkizun ekonomiko, politiko eta soziala izan dezan, ezinbestekoa da gazteriaren aldeko apustua

egitea. Azken urteotako krisi ekonomikoak eta Covid-19aren ondorioek jendarteko funtsezko sektore hori oso

ukituta eta kaltetuta utzi dute. Gazteak emantzipaziotik oso urrun daude eta belaunaldi oso bat galtzeko arriskua

dugu.

5 Euskal Herrian, gazteen enpleguak okerrera egin du nabarmen azken urteotan eta, batez ere, pandemiaren

azken hilabeteetan. Eurostaten¹ datu ofizialen arabera, 2020ko lehen sei hilabeteetan Espainiako Estatuan –Hego

Euskal Herria barne–, gazteen langabezia-tasa % 32tik % 43,9ra igo da abuztuan. Frantziako Estatuan –Ipar Euskal

Herria barne–, berriz, % 18,6tik % 22ra igaro da. Eta langabeziaz gain, gazteek kontratu atipikoak, soldaten

dumpinga, prekarietatea, soldata txikiak eta laneko segurtasunik ezak sorturiko abusuak nozitzen dituzte.

10 Horri, etxebizitza eskuratzeko dituzten zailtasunak gehitzen badizkiogu –alokairua gero eta gehiago

garestitzen ari da, % 42 igotzera iritsi baita–, egoera latza eta ikaragarria da. Adibidez, Espainiako Estatuan

egindako hainbat azterlanen arabera, 16-29 urteko gazteen emantzipazioak okerrera egin du 2008 eta 2019

artean: gurasoen etxea utz dezaketen gazteen proportzioa % 33tik % 24ra jaitsi da.

15 Testuinguru horretan, premiazkoa da administrazioek eta gobernuek gazteak lehentasunezko helburuen

artean izatea. Ekonomia suspertzeko iragarri dituzten Next Generation EU² europar funts horiek lehentasunezko

jomuga gazteak izan beharko lituzkete. Enplegu eta soldata duinak eskaini behar zaizkie, baita emantzipatzen

lagunduko dien etxebizitza eskuragarriago jarri ere. Gazteriarik gabe ez dago susperraldi ekonomiko, sozial eta

politiko posiblerik. Premiazkoa da haren alde egitea!

Juan Mari Arregi, Argia astekaria, https://www.argia.eus, 2021/02/07

(1) Europar Batasuneko estatistika bulegoa.

(2) Europar Batasunak herrialdeei ematen dien diru kopuru bat.

A2.1.- Ulermen zehatza. Zer esan nahi du autoreak ondoko bi pasarte hauetan? (3-4 lerrotan bakoitza) (2 puntu)

a)

b)

A aukera

GAZTEEN ALDE

1 Herri batek etorkizun ekonomiko, politiko eta soziala izan dezan, ezinbestekoa da gazteriaren aldeko apustua

egitea. Azken urteotako krisi ekonomikoak eta Covid-19aren ondorioek jendarteko funtsezko sektore hori oso

ukituta eta kaltetuta utzi dute. Gazteak emantzipaziotik oso urrun daude eta belaunaldi oso bat galtzeko arriskua

dugu.

5 Euskal Herrian, gazteen enpleguak okerrera egin du nabarmen azken urteotan eta, batez ere, pandemiaren

azken hilabeteetan. Eurostaten¹ datu ofizialen arabera, 2020ko lehen sei hilabeteetan Espainiako Estatuan –Hego

Euskal Herria barne–, gazteen langabezia-tasa % 32tik % 43,9ra igo da abuztuan. Frantziako Estatuan –Ipar Euskal

Herria barne–, berriz, % 18,6tik % 22ra igaro da. Eta langabeziaz gain, gazteek kontratu atipikoak, soldaten

dumpinga, prekarietatea, soldata txikiak eta laneko segurtasunik ezak sorturiko abusuak nozitzen dituzte.

10 Horri, etxebizitza eskuratzeko dituzten zailtasunak gehitzen badizkiogu –alokairua gero eta gehiago

garestitzen ari da, % 42 igotzera iritsi baita–, egoera latza eta ikaragarria da. Adibidez, Espainiako Estatuan

egindako hainbat azterlanen arabera, 16-29 urteko gazteen emantzipazioak okerrera egin du 2008 eta 2019

artean: gurasoen etxea utz dezaketen gazteen proportzioa % 33tik % 24ra jaitsi da.

15 Testuinguru horretan, premiazkoa da administrazioek eta gobernuek gazteak lehentasunezko helburuen

artean izatea. Ekonomia suspertzeko iragarri dituzten Next Generation EU² europar funts horiek lehentasunezko

jomuga gazteak izan beharko lituzkete. Enplegu eta soldata duinak eskaini behar zaizkie, baita emantzipatzen

lagunduko dien etxebizitza eskuragarriago jarri ere. Gazteriarik gabe ez dago susperraldi ekonomiko, sozial eta

politiko posiblerik. Premiazkoa da haren alde egitea!

Juan Mari Arregi, Argia astekaria, https://www.argia.eus, 2021/02/07

(1) Europar Batasuneko estatistika bulegoa.

(2) Europar Batasunak herrialdeei ematen dien diru kopuru bat.

A2.2.- Igorlearen asmo komunikatiboa eta modalizazioa azaldu. (150 hitz inguru) (2 puntu)

A aukera

GAZTEEN ALDE

1 Herri batek etorkizun ekonomiko, politiko eta soziala izan dezan, ezinbestekoa da gazteriaren aldeko apustua

egitea. Azken urteotako krisi ekonomikoak eta Covid-19aren ondorioek jendarteko funtsezko sektore hori oso

ukituta eta kaltetuta utzi dute. Gazteak emantzipaziotik oso urrun daude eta belaunaldi oso bat galtzeko arriskua

dugu.

5 Euskal Herrian, gazteen enpleguak okerrera egin du nabarmen azken urteotan eta, batez ere, pandemiaren

azken hilabeteetan. Eurostaten¹ datu ofizialen arabera, 2020ko lehen sei hilabeteetan Espainiako Estatuan –Hego

Euskal Herria barne–, gazteen langabezia-tasa % 32tik % 43,9ra igo da abuztuan. Frantziako Estatuan –Ipar Euskal

Herria barne–, berriz, % 18,6tik % 22ra igaro da. Eta langabeziaz gain, gazteek kontratu atipikoak, soldaten

dumpinga, prekarietatea, soldata txikiak eta laneko segurtasunik ezak sorturiko abusuak nozitzen dituzte.

10 Horri, etxebizitza eskuratzeko dituzten zailtasunak gehitzen badizkiogu –alokairua gero eta gehiago

garestitzen ari da, % 42 igotzera iritsi baita–, egoera latza eta ikaragarria da. Adibidez, Espainiako Estatuan

egindako hainbat azterlanen arabera, 16-29 urteko gazteen emantzipazioak okerrera egin du 2008 eta 2019

artean: gurasoen etxea utz dezaketen gazteen proportzioa % 33tik % 24ra jaitsi da.

15 Testuinguru horretan, premiazkoa da administrazioek eta gobernuek gazteak lehentasunezko helburuen

artean izatea. Ekonomia suspertzeko iragarri dituzten Next Generation EU² europar funts horiek lehentasunezko

jomuga gazteak izan beharko lituzkete. Enplegu eta soldata duinak eskaini behar zaizkie, baita emantzipatzen

lagunduko dien etxebizitza eskuragarriago jarri ere. Gazteriarik gabe ez dago susperraldi ekonomiko, sozial eta

politiko posiblerik. Premiazkoa da haren alde egitea!

Juan Mari Arregi, Argia astekaria, https://www.argia.eus, 2021/02/07

(1) Europar Batasuneko estatistika bulegoa.

(2) Europar Batasunak herrialdeei ematen dien diru kopuru bat.

A3.1.- Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez). (3 puntu)

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B1.1.- Testuko hitz hauen kasua eta numeroa eman, eta zehaztu falta diren numeroak [1 puntu]:

erremintekin (4), frogatzat (13), zuhaitzetako (18), markatik (18), azaleraino (18).

Hitza

Kasua

Numeroa

Falta diren numeroak

erremintekin

frogatzat

zuhaitzetako

markatik

azaleraino

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B1.2.- Azpimarratutako esaldi zatia berridatzi, testuko esanahiari lotuz (1 puntu):

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B1.3.- Testua aintzat hartuz, eman hitz hauen sinonimo bana (1 puntu):

arrastoak (1):

egurrezko (2):

elkartruke (10):

erregistro (17):

migrazioak (21):

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B2.1.- Testu tipo eta mota: bereizgarriak (150 hitz inguru). (2 puntu)

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B2 ATALA

B2.2.- Egin ezazu testuaren laburpena (100 hitz inguru). (2 puntu)

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B3 ATALA

B3.1- Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez). (3 puntu)