Ejercicio B3.1 · Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra Ordinaria (Modelo D) 2022

Tema: Iruzkin kritikoa eta idazlana · Del examen Ordinaria (2022)

Enunciado

B Aukera

LURREAN INOIZ IZANDAKO BOLKANISMO BORTITZENAK EZ ZUEN ERAGIN DINOSAUROAK DESAGERTZEA

1 Zumaiako itsaslabarretan egindako ikerketa batek urte luzeko eztabaida itxi du: kretazeo bukaeran Indian

jazotako muturreko bolkanismoak, Lurrean inoiz izan den bortitzenak, oso eragin txikia izan zuen dinosauroen

desagertzean. Horrek berretsi egiten du duela 66 milioi urte Mexikoko Yucatán penintsulan jotako asteroidearen

inpaktuak eragin zuela dinosauroen eta beste bizidunen suntsipen masiboa.

5 Dinosauroen desagerpena planetako bost masa-suntsipen handietako bat izan zen, Kretaziko-Paleogeno

(K/Pg) mugan gertatu zena. Horregatik, duela 66,4 eta 65,4 milioi urte bitartean metatutako mikrofosiletan

aberatsak diren sedimentuak eta arrokak ikertu dituzte, desagertze masiboaren aurreko eta ondorengo klima-

aldaketak aztertu ahal izateko. Gertaera klimatikoen datazio zehatza egin ahal izan dute. Izan ere, garai hartan

hiru gertaera hipertermal¹ izan ziren: horietako bi suntsipen masiboaren ondoren gertatu ziren, eta, beraz, ez

10 zuten eragin zuzenik izan suntsipenean; baina hirugarren bat suntsipenaren aurretik gertatu zen, eta 2 °C eta 5

°C bitarteko berotze globala eragin zuen. Ikertzaileek argitu nahi izan dute berotze global hartan eraginik izan

ote zuen garai hartan Lurrean izandako orbita-aldaketak eta Indiako bolkanismo masiboak (atmosferara

berotegi-efektuko gas-kopuru handiak isuri baitzituen).

Azterketak frogatu du klima-aldaketa orbital horiek pixkanaka-pixkanaka gertatu zirela ehunka mila urteko

15 eskalan (bolkanismoak puntualki areagotu bazituen ere), eta ez dutela zerikusirik K/Pg² mugako espezieen

suntsipen masiboarekin. Alderantziz, datu horiek iradokitzen dute desagertzea Lurreko sistematik guztiz kanpo

zegoen zerbaitek eragin zuela; hain zuen, Kretazeoaren amaierako berotze global horretatik 100.000 urtera

jotako asteroidearen inpaktuak.

Zumaiako labarretan egin da azterketa, Euskal Kostaldeko UNESCO³ren Geoparkea izendapena jasotzen duen

20 gunean, eta Zaragozako eta Bartzelonako Unibertsitateetako ikertzaileek gidatu dute. Geology aldizkarian

argitaratu dituzte emaitzak, eta, hala, amaitutzat jo dute 30 urte baino gehiago daramatzan eztabaida luzea.

Elhuyar Zientzia aldizkaria, https://zientzia.eus, 2021/09/24 (Moldatua)

(1) Ohikoa baino tenperatura altuagoa. (2) Kretaziko-paleogenoren laburdura. (3) Hezkuntza Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea.

B3.1.-

Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez).

(3 puntu)

Enunciado: Ejercicio B3.1 · Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra Ordinaria (Modelo D) 2022

Solución

Solución de AprenAI (no es la oficial)

B3.1.- Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez).

Solución: Iraganeko gertakariek oraina ulertzen eta etorkizuna aurreikusten laguntzen digute. Zumaian egindako ikerketa geologikoak argi erakusten du zein garrantzitsua den metodo zientifikoa hipotesi zaharrak egiaztatzeko edo baztertzeko. Hogeita hamar urte baino gehiagoz, zientzialariek eztabaidatu dute dinosauroen desagerpena Indiako jarduera bolkaniko itzelak ala Yucatánen jotako asteroideak eragin zuen. Orain, flyscharen geruzetako mikrofosilei esker, badakigu suntsipenaren aurreko berotzea orbita-aldaketen ondorioz pixkanaka gertatu zela, bolkanismoak puntualki areagotu bazuen ere, eta bizidunen suntsipen masiboa ez zela gertatu asteroideak jo zuen arte. Hala ere, iruditzen zait eztabaida behin betiko itxi dela esatea ausarta dela: zientzian ondorio guztiak behin-behinekoak dira, eta ikerketa berriek ñabardurak ekar ditzakete. Horrek ez dio baliorik kentzen aurkikuntzari; aitzitik, zientziaren izaera irekia eta autozuzentzailea erakusten du. Datu hauek gogoeta sakona eragiten dute gaur egungo klima-aldaketaren inguruan. Izan ere, historia geologikoan naturak eragindako tenperatura-aldaketak ehunka mila urtetan zehar gertatu ziren, eta, hala ere, 2 °C eta 5 °C bitarteko berotzea ekarri zuten. Gaur egun, berriz, giza jarduerak mende pare batean eragin du antzeko desoreka. Espezieek denbora behar dute egokitzeko, eta aldaketa azkarregiek hondamendia ekar dezakete. Gainera, albiste honek gure ondare natural eta zientifikoaren balio itzela nabarmentzen du. Euskal Kostaldeko Geoparkeak nazioarteko ikerketaren lehen lerroan jartzen gaitu, eta erakusten du ezinbestekoa dela ondare hori babestea eta zientzian inbertitzea. Zumaia bezalako lekuak liburu ireki bat dira, eta ikasleek zein bisitariek bertatik bertara ikas dezakete Lurraren historia. Bukatzeko, ebidentzia zientifikoetan oinarritutako erabakiak hartu behar ditugu, bai iraganeko misterioak argitzeko, bai egungo ingurumen-krisiari aurre egiteko.

La explicación paso a paso, hecha con IA, es Premium. Premium

Resuélvelo aquí mismo: corrección automática, pistas y solución paso a paso.

‹ Ejercicio A3.1 · Ordinaria (Modelo D) 2022 · Ejercicio A3.1 · Extraordinaria (Modelo A) 2021 ›

Más ejercicios de Iruzkin kritikoa eta idazlana