Ejercicio B3.1 · Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra Extraordinaria (Modelo D) 2022

Tema: Iruzkin kritikoa eta idazlana · Del examen Extraordinaria (2022)

Enunciado

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B3 ATALA

B3.1- Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez). (3 puntu)

Enunciado: Ejercicio B3.1 · Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra Extraordinaria (Modelo D) 2022

Solución

Solución de AprenAI (no es la oficial)

B3.1- Egin ezazu iritzi kritikoa (200 hitz gutxienez).

Solución: Historian zehar, Amerikaren «aurkikuntza» Kristobal Koloni eta 1492. urteari egotzi izan zaio, ikuspegi eurozentriko eta zurrun batetik. Hala ere, Elhuyarren argitaratutako artikulu honek erakusten duenez, zientziak eta diziplinarteko ikerketek (arkeologiak, dendrokronologiak eta astrofisikak elkarlanean) egia historiko finkotzat genituenak birpentsatzera behartzen gaituzte. Batetik, nabarmentzekoa da ahozko transmisioa (Islandiako kontakizunak, kasu) ez dela ipuin fantastiko hutsa; aitzitik, errealitate historiko baten isla izan daiteke, baldin eta metodo zientifiko zorrotzen bidez egiaztatzen bada. Karbono 14aren datazioek ziurgabetasun handiegia zuten bitartean, K.o. 993ko izpi kosmikoen gertaerak zuhaitzen eraztunetan utzitako markari esker, 1021. urtea zehatz-mehatz finkatu ahal izan da. Horrek erakusten du natura bera dela, askotan, gure artxiborik fidagarriena, eta ikerketa-tresna berriek iragana argitzeko ateak zabaltzen dituztela. Bestetik, aurkikuntza honek gizateriaren mugikortasunari eta kulturen arteko kontaktuari buruz hausnartzera garamatza. Bikingoek, baliabide teknologiko mugatuak izan arren, ozeanoa zeharkatzeko adorea izan zuten duela mila urte. Testuak dioenez, topaketa horiek patogenoak eta flora eta fauna arrotzak ekar zitzaketen, baina ez dirudi elkartruke genetikorik izan zenik. Beraz, mende batzuk geroago etorritako kolonizazio masiboarekin alderatuta, badirudi kontaktu laburragoa eta mugatuagoa izan zela. Dena den, kontuz ibili behar dugu ondorioekin: aztarna gutxi batzuetatik abiatuta ezin dugu jakin zehazki nolakoa izan zen bertako herriekiko harremana. Ondorioz, artikuluak historiarekiko dugun ikuspegia zabaltzera gonbidatzen gaitu. Ezagutza historikoa ez da behin betiko monumentu estatiko bat, baizik eta froga eta teknologia berriekin etengabe berritzen eta fintzen den diziplina dinamikoa.

La explicación paso a paso, hecha con IA, es Premium. Premium

Resuélvelo aquí mismo: corrección automática, pistas y solución paso a paso.

‹ Ejercicio A3.1 · Extraordinaria (Modelo D) 2022 · Ejercicio A3.1 · Ordinaria (Modelo A) 2022 ›

Más ejercicios de Iruzkin kritikoa eta idazlana