Ejercicio B2.2 · Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra Extraordinaria (Modelo D) 2022

B Aukera

BIKINGOAK DUELA 1.000 URTE IZAN ZIREN TERNUAN

1 Nature aldizkariaren arabera, 1021. urtean bikingoak Amerikan izan zirela frogatzen duten arrastoak azaldu

dira. Ternuako gune arkeologiko batean aurkitutako egurrezko tresnak aztertuta, ikusi dute Atlantikoaz

bestaldeko egurra zela, eta dendrokronologiaren 1 bidez zehaztu dute duela mila urte moztutako egurra dela.

Metalezko erremintekin egurrean egindako moldaketek ere berresten dute ez zituztela inguruko herri indigenek

5 sortu. Litekeena da, beraz, Atlantikoa zeharkatuta europarrak Amerikara iritsi zireneko arrastorik zaharrena

izatea.

L'Anse aux Meadows-en azaldu dira tresnak, Ternuako ipar penintsulan. Badirudi hura izan zela bikingoen

oinarrizko kanpalekua, eta handik aztertu zituztela hegoalderagoko beste eskualdeak. Topaketa horiek gertatu

izan balira, baliteke patogenoen 2 transmititu izana eta flora eta fauna arrotzak sartu izana. Baina ez dirudi gizaki

10 haien artean elkartruke genetikoa izan zenik Groenlandiako populazio norvegiarraren datu genetikoak ikusita.

Orain arte, Islandiako ahozko kontakizunek eman dute bikingoak Amerikan izan zirenaren berri, baina

ikertzaileek ez zuten lortzen data zehatzik finkatzea. Izan ere, egindako Karbono 14 3 datazioek ziurgabetasun

handiegia zuten; beraz, inoiz ez dira baliozko frogatzat hartu.

Oraingoan, ordea, unibertsoan izandako izpi kosmikoen gertaera bat baliatu dute erreminta bikingoen

15 dataketa zehatza egiteko. Gertaera kosmiko hark atmosferan, eta, hortaz, baita zuhaitzetako eraztunetan ere

ohikoa baino 14 C-kantitate handiagoa finkatu zuen, eta marka hori baliatu dute datatzeko. Zehazki, K.o. 993.

urteko izpi kosmikoen gertaera erabili dute, sinkronikoki agertzen baita mundu osoko erregistro

dendrokronologikoetan. Urte hartan zuhaitzetako eraztunean sortutako markatik azaleraino azaltzen diren

eraztunak zenbatuta jakin dute 1021. urtera arte bizi izan zirela zuhaitz haiek.

20 Ikertzaileen iritziz, lan honek frogatzen du erradiazio kosmikoen gertaerak denbora absolutuaren markatzaile

gisa erabil daitezkeela, zehazki dendrokronologiarako, eta, hori baliatuta, iraganeko migrazioak eta kultur

trukeak datatzeko.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, https://aldizkaria.elhuyar.eus/, 2021/10/20

(1) Zuhaitz-enborren zeharkako ebakiduretan ageri diren eraztun zentrokideen azterketan oinarritzen den metodo kronologikoa.

(2) Gaixotasuna sortzen duena.

(3) Karbonoaren isotopo erradioaktiboa, animali zein landare-jatorriko laginen datazioetarako erabiltzen dena.

B2 ATALA

B2.2.- Egin ezazu testuaren laburpena (100 hitz inguru). (2 puntu)