Abitur NRW Latein 2023 · GK · Haupttermin · neu einsetzend · Weiterbildungskolleg

Abiturprüfung Latein in Nordrhein-Westfalen 2023, GK · Haupttermin · neu einsetzend · Weiterbildungskolleg: 5 Aufgaben mit Lösungen. Kostenlos.

Themen der Prüfung: Übersetzung lateinischer Prosa (Cicero, Seneca, Livius, Augustinus) · Texterschließung: Gliederung, Inhaltswiedergabe und Textbelege · Sprachlich-stilistische Mittel und ihre Funktion · Rede und Rhetorik: Ciceros Reden und Politik · Römische Werte und Staatsdenken (mos maiorum, Augustinus)

Aufgabe I · Übersetzung lateinischer Prosa (Cicero, Seneca, Livius, Augustinus)

Text:

Die Senatoren sind sich nicht einig, ob die Forderungen des Marcus Antonius für einen friedlichen Ausgleich angenommen werden sollen. Cicero will die Senatsmehrheit dafür gewinnen, gegen Antonius und dessen Anhänger (z. B. Q. Fufius Calenus, Z. 4 und 10) Krieg zu führen. Zu diesem Zweck legt er die verschiedenen Beweggründe der beiden Seiten dar:

1 Nos libertatem nostris militibus, leges, iura, iudicia, imperium orbis terrae,

2 dignitatem, pacem, otium pollicemur. Antoni igitur promissa cruenta, taetra,

3 scelerata, deis hominibusque invisa, nec diuturna neque salutaria. Nostra contra

4 honesta, integra, gloriosa, plena laetitiae, plena pietatis. Hic mihi etiam Q. Fufius,

5 vir fortis ac strenuus, amicus meus, pacis commoda commemorat. Quasi vero, si

6 laudanda pax esset, ego id aeque commode facere non possem. Semel enim

7 pacem defendi? Non semper otio studui? Quod cum omnibus bonis utile est, tum

8 praecipue mihi: Quem enim cursum industria mea tenere potuisset sine

9 forensibus causis, sine legibus, sine iudiciis? Quae esse non possunt civili pace

10 sublata. Sed quaeso, Calene, quid tu? Servitutem pacem vocas. Maiores quidem

11 nostri non modo, ut liberi essent, sed etiam, ut imperarent, arma capiebant. Tu

12 arma abicienda censes, ut serviamus? Quae causa iustior est belli gerendi quam

13 servitutis depulsio?

Übersetzungshilfen:

Z. 2 · polliceri, polliceor, pollicitus sum (mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas versprechen

· Antoni igitur promissa cruenta, … · = Promissa Antoni igitur sunt cruenta, …

· Antonius, Antoni m. · Marcus Antonius ( vgl. Einleitung)

· igitur · hier: kurz gesagt

· promissum, -i n. · = promissio, -ionis f.

Z. 3 · Nostra … · = Nostra promissa sunt …

· contra ( Adv.) · dagegen

Z. 4 · Hic … etiam … · An dieser Stelle … sogar …

· Q. Fufius, Q. Fufi m. · Quintus Fufius Calenus ( Senator, Widersacher Ciceros und Befürworter weiterer Verhandlungen mit Antonius)

Z. 5 · amicus meus · Hier ironisch gemeint.

· commodum, -i n. · Vorteil

· commemorare, commemoro, commemoravi, commemoratum ( mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas in Erinnerung rufen

· quasi vero · als ob

Z. 6 · aeque commode ( Adv.) · gleichermaßen angemessen

· semel enim · hier: denn nur einmal

Z. 7 · Quod · = Id otium

Z. 7/8 · cum …, tum praecipue … · Wenn …, dann besonders …

Z. 8 · cursum tenere

tenere, teneo, tenui, tentum · Erfolg haben

· industria, -ae f. · Einsatz

Z. 9 · forensis causa, forensis causae f. · öffentlicher Prozess

· Quae · = Quae res

Z. 9/10 · … civili pace sublata. · … wenn Friede unter den Bürgern zerstört worden ist.

Z. 10 · Calenus, -i m. · = Quintus Fufius Calenus ( vgl. Z. 4)

· …, quid tu? · = …, quid tu facis?

Z. 12 · abicienda

abicere, abicio, abieci, abiectum · Ergänzen Sie: esse.

wegwerfen

Z. 13 · depulsio, depulsionis f. · hier: Abwehr

I. Übersetzen Sie den vorliegenden lateinischen Text in die deutsche Sprache.

Aufgabe II.1 · Texterschließung: Gliederung, Inhaltswiedergabe und Textbelege

Text:

Die Senatoren sind sich nicht einig, ob die Forderungen des Marcus Antonius für einen friedlichen Ausgleich angenommen werden sollen. Cicero will die Senatsmehrheit dafür gewinnen, gegen Antonius und dessen Anhänger (z. B. Q. Fufius Calenus, Z. 4 und 10) Krieg zu führen. Zu diesem Zweck legt er die verschiedenen Beweggründe der beiden Seiten dar:

1 Nos libertatem nostris militibus, leges, iura, iudicia, imperium orbis terrae,

2 dignitatem, pacem, otium pollicemur. Antoni igitur promissa cruenta, taetra,

3 scelerata, deis hominibusque invisa, nec diuturna neque salutaria. Nostra contra

4 honesta, integra, gloriosa, plena laetitiae, plena pietatis. Hic mihi etiam Q. Fufius,

5 vir fortis ac strenuus, amicus meus, pacis commoda commemorat. Quasi vero, si

6 laudanda pax esset, ego id aeque commode facere non possem. Semel enim

7 pacem defendi? Non semper otio studui? Quod cum omnibus bonis utile est, tum

8 praecipue mihi: Quem enim cursum industria mea tenere potuisset sine

9 forensibus causis, sine legibus, sine iudiciis? Quae esse non possunt civili pace

10 sublata. Sed quaeso, Calene, quid tu? Servitutem pacem vocas. Maiores quidem

11 nostri non modo, ut liberi essent, sed etiam, ut imperarent, arma capiebant. Tu

12 arma abicienda censes, ut serviamus? Quae causa iustior est belli gerendi quam

13 servitutis depulsio?

Übersetzungshilfen:

Z. 2 · polliceri, polliceor, pollicitus sum (mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas versprechen

· Antoni igitur promissa cruenta, … · = Promissa Antoni igitur sunt cruenta, …

· Antonius, Antoni m. · Marcus Antonius ( vgl. Einleitung)

· igitur · hier: kurz gesagt

· promissum, -i n. · = promissio, -ionis f.

Z. 3 · Nostra … · = Nostra promissa sunt …

· contra ( Adv.) · dagegen

Z. 4 · Hic … etiam … · An dieser Stelle … sogar …

· Q. Fufius, Q. Fufi m. · Quintus Fufius Calenus ( Senator, Widersacher Ciceros und Befürworter weiterer Verhandlungen mit Antonius)

Z. 5 · amicus meus · Hier ironisch gemeint.

· commodum, -i n. · Vorteil

· commemorare, commemoro, commemoravi, commemoratum ( mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas in Erinnerung rufen

· quasi vero · als ob

Z. 6 · aeque commode ( Adv.) · gleichermaßen angemessen

· semel enim · hier: denn nur einmal

Z. 7 · Quod · = Id otium

Z. 7/8 · cum …, tum praecipue … · Wenn …, dann besonders …

Z. 8 · cursum tenere

tenere, teneo, tenui, tentum · Erfolg haben

· industria, -ae f. · Einsatz

Z. 9 · forensis causa, forensis causae f. · öffentlicher Prozess

· Quae · = Quae res

Z. 9/10 · … civili pace sublata. · … wenn Friede unter den Bürgern zerstört worden ist.

Z. 10 · Calenus, -i m. · = Quintus Fufius Calenus ( vgl. Z. 4)

· …, quid tu? · = …, quid tu facis?

Z. 12 · abicienda

abicere, abicio, abieci, abiectum · Ergänzen Sie: esse.

wegwerfen

Z. 13 · depulsio, depulsionis f. · hier: Abwehr

1. Fassen Sie den Inhalt des Textes in Ihren eigenen Worten zusammen. [8 Punkte]

Aufgabe II.2 · Sprachlich-stilistische Mittel und ihre Funktion

Text:

Die Senatoren sind sich nicht einig, ob die Forderungen des Marcus Antonius für einen friedlichen Ausgleich angenommen werden sollen. Cicero will die Senatsmehrheit dafür gewinnen, gegen Antonius und dessen Anhänger (z. B. Q. Fufius Calenus, Z. 4 und 10) Krieg zu führen. Zu diesem Zweck legt er die verschiedenen Beweggründe der beiden Seiten dar:

1 Nos libertatem nostris militibus, leges, iura, iudicia, imperium orbis terrae,

2 dignitatem, pacem, otium pollicemur. Antoni igitur promissa cruenta, taetra,

3 scelerata, deis hominibusque invisa, nec diuturna neque salutaria. Nostra contra

4 honesta, integra, gloriosa, plena laetitiae, plena pietatis. Hic mihi etiam Q. Fufius,

5 vir fortis ac strenuus, amicus meus, pacis commoda commemorat. Quasi vero, si

6 laudanda pax esset, ego id aeque commode facere non possem. Semel enim

7 pacem defendi? Non semper otio studui? Quod cum omnibus bonis utile est, tum

8 praecipue mihi: Quem enim cursum industria mea tenere potuisset sine

9 forensibus causis, sine legibus, sine iudiciis? Quae esse non possunt civili pace

10 sublata. Sed quaeso, Calene, quid tu? Servitutem pacem vocas. Maiores quidem

11 nostri non modo, ut liberi essent, sed etiam, ut imperarent, arma capiebant. Tu

12 arma abicienda censes, ut serviamus? Quae causa iustior est belli gerendi quam

13 servitutis depulsio?

Übersetzungshilfen:

Z. 2 · polliceri, polliceor, pollicitus sum (mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas versprechen

· Antoni igitur promissa cruenta, … · = Promissa Antoni igitur sunt cruenta, …

· Antonius, Antoni m. · Marcus Antonius ( vgl. Einleitung)

· igitur · hier: kurz gesagt

· promissum, -i n. · = promissio, -ionis f.

Z. 3 · Nostra … · = Nostra promissa sunt …

· contra ( Adv.) · dagegen

Z. 4 · Hic … etiam … · An dieser Stelle … sogar …

· Q. Fufius, Q. Fufi m. · Quintus Fufius Calenus ( Senator, Widersacher Ciceros und Befürworter weiterer Verhandlungen mit Antonius)

Z. 5 · amicus meus · Hier ironisch gemeint.

· commodum, -i n. · Vorteil

· commemorare, commemoro, commemoravi, commemoratum ( mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas in Erinnerung rufen

· quasi vero · als ob

Z. 6 · aeque commode ( Adv.) · gleichermaßen angemessen

· semel enim · hier: denn nur einmal

Z. 7 · Quod · = Id otium

Z. 7/8 · cum …, tum praecipue … · Wenn …, dann besonders …

Z. 8 · cursum tenere

tenere, teneo, tenui, tentum · Erfolg haben

· industria, -ae f. · Einsatz

Z. 9 · forensis causa, forensis causae f. · öffentlicher Prozess

· Quae · = Quae res

Z. 9/10 · … civili pace sublata. · … wenn Friede unter den Bürgern zerstört worden ist.

Z. 10 · Calenus, -i m. · = Quintus Fufius Calenus ( vgl. Z. 4)

· …, quid tu? · = …, quid tu facis?

Z. 12 · abicienda

abicere, abicio, abieci, abiectum · Ergänzen Sie: esse.

wegwerfen

Z. 13 · depulsio, depulsionis f. · hier: Abwehr

2. Untersuchen Sie, welche sprachlich-stilistischen Mittel Cicero in seiner Rede verwendet, und erläutern Sie ihre Funktion im Kontext. Gehen Sie dabei auf sechs unterschiedliche Mittel ein. [18 Punkte]

Aufgabe II.3 · Römische Werte und Staatsdenken (mos maiorum, Augustinus)

Text:

Die Senatoren sind sich nicht einig, ob die Forderungen des Marcus Antonius für einen friedlichen Ausgleich angenommen werden sollen. Cicero will die Senatsmehrheit dafür gewinnen, gegen Antonius und dessen Anhänger (z. B. Q. Fufius Calenus, Z. 4 und 10) Krieg zu führen. Zu diesem Zweck legt er die verschiedenen Beweggründe der beiden Seiten dar:

1 Nos libertatem nostris militibus, leges, iura, iudicia, imperium orbis terrae,

2 dignitatem, pacem, otium pollicemur. Antoni igitur promissa cruenta, taetra,

3 scelerata, deis hominibusque invisa, nec diuturna neque salutaria. Nostra contra

4 honesta, integra, gloriosa, plena laetitiae, plena pietatis. Hic mihi etiam Q. Fufius,

5 vir fortis ac strenuus, amicus meus, pacis commoda commemorat. Quasi vero, si

6 laudanda pax esset, ego id aeque commode facere non possem. Semel enim

7 pacem defendi? Non semper otio studui? Quod cum omnibus bonis utile est, tum

8 praecipue mihi: Quem enim cursum industria mea tenere potuisset sine

9 forensibus causis, sine legibus, sine iudiciis? Quae esse non possunt civili pace

10 sublata. Sed quaeso, Calene, quid tu? Servitutem pacem vocas. Maiores quidem

11 nostri non modo, ut liberi essent, sed etiam, ut imperarent, arma capiebant. Tu

12 arma abicienda censes, ut serviamus? Quae causa iustior est belli gerendi quam

13 servitutis depulsio?

Übersetzungshilfen:

Z. 2 · polliceri, polliceor, pollicitus sum (mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas versprechen

· Antoni igitur promissa cruenta, … · = Promissa Antoni igitur sunt cruenta, …

· Antonius, Antoni m. · Marcus Antonius ( vgl. Einleitung)

· igitur · hier: kurz gesagt

· promissum, -i n. · = promissio, -ionis f.

Z. 3 · Nostra … · = Nostra promissa sunt …

· contra ( Adv.) · dagegen

Z. 4 · Hic … etiam … · An dieser Stelle … sogar …

· Q. Fufius, Q. Fufi m. · Quintus Fufius Calenus ( Senator, Widersacher Ciceros und Befürworter weiterer Verhandlungen mit Antonius)

Z. 5 · amicus meus · Hier ironisch gemeint.

· commodum, -i n. · Vorteil

· commemorare, commemoro, commemoravi, commemoratum ( mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas in Erinnerung rufen

· quasi vero · als ob

Z. 6 · aeque commode ( Adv.) · gleichermaßen angemessen

· semel enim · hier: denn nur einmal

Z. 7 · Quod · = Id otium

Z. 7/8 · cum …, tum praecipue … · Wenn …, dann besonders …

Z. 8 · cursum tenere

tenere, teneo, tenui, tentum · Erfolg haben

· industria, -ae f. · Einsatz

Z. 9 · forensis causa, forensis causae f. · öffentlicher Prozess

· Quae · = Quae res

Z. 9/10 · … civili pace sublata. · … wenn Friede unter den Bürgern zerstört worden ist.

Z. 10 · Calenus, -i m. · = Quintus Fufius Calenus ( vgl. Z. 4)

· …, quid tu? · = …, quid tu facis?

Z. 12 · abicienda

abicere, abicio, abieci, abiectum · Ergänzen Sie: esse.

wegwerfen

Z. 13 · depulsio, depulsionis f. · hier: Abwehr

3. Arbeiten Sie vier römische Werte aus dem Text heraus, auf denen Ciceros Argumentation erkennbar beruht. [10 Punkte]

Aufgabe II.4 · Rede und Rhetorik: Ciceros Reden und Politik

Text:

Die Senatoren sind sich nicht einig, ob die Forderungen des Marcus Antonius für einen friedlichen Ausgleich angenommen werden sollen. Cicero will die Senatsmehrheit dafür gewinnen, gegen Antonius und dessen Anhänger (z. B. Q. Fufius Calenus, Z. 4 und 10) Krieg zu führen. Zu diesem Zweck legt er die verschiedenen Beweggründe der beiden Seiten dar:

1 Nos libertatem nostris militibus, leges, iura, iudicia, imperium orbis terrae,

2 dignitatem, pacem, otium pollicemur. Antoni igitur promissa cruenta, taetra,

3 scelerata, deis hominibusque invisa, nec diuturna neque salutaria. Nostra contra

4 honesta, integra, gloriosa, plena laetitiae, plena pietatis. Hic mihi etiam Q. Fufius,

5 vir fortis ac strenuus, amicus meus, pacis commoda commemorat. Quasi vero, si

6 laudanda pax esset, ego id aeque commode facere non possem. Semel enim

7 pacem defendi? Non semper otio studui? Quod cum omnibus bonis utile est, tum

8 praecipue mihi: Quem enim cursum industria mea tenere potuisset sine

9 forensibus causis, sine legibus, sine iudiciis? Quae esse non possunt civili pace

10 sublata. Sed quaeso, Calene, quid tu? Servitutem pacem vocas. Maiores quidem

11 nostri non modo, ut liberi essent, sed etiam, ut imperarent, arma capiebant. Tu

12 arma abicienda censes, ut serviamus? Quae causa iustior est belli gerendi quam

13 servitutis depulsio?

Übersetzungshilfen:

Z. 2 · polliceri, polliceor, pollicitus sum (mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas versprechen

· Antoni igitur promissa cruenta, … · = Promissa Antoni igitur sunt cruenta, …

· Antonius, Antoni m. · Marcus Antonius ( vgl. Einleitung)

· igitur · hier: kurz gesagt

· promissum, -i n. · = promissio, -ionis f.

Z. 3 · Nostra … · = Nostra promissa sunt …

· contra ( Adv.) · dagegen

Z. 4 · Hic … etiam … · An dieser Stelle … sogar …

· Q. Fufius, Q. Fufi m. · Quintus Fufius Calenus ( Senator, Widersacher Ciceros und Befürworter weiterer Verhandlungen mit Antonius)

Z. 5 · amicus meus · Hier ironisch gemeint.

· commodum, -i n. · Vorteil

· commemorare, commemoro, commemoravi, commemoratum ( mit Dat. und Akk.) · jemandem etwas in Erinnerung rufen

· quasi vero · als ob

Z. 6 · aeque commode ( Adv.) · gleichermaßen angemessen

· semel enim · hier: denn nur einmal

Z. 7 · Quod · = Id otium

Z. 7/8 · cum …, tum praecipue … · Wenn …, dann besonders …

Z. 8 · cursum tenere

tenere, teneo, tenui, tentum · Erfolg haben

· industria, -ae f. · Einsatz

Z. 9 · forensis causa, forensis causae f. · öffentlicher Prozess

· Quae · = Quae res

Z. 9/10 · … civili pace sublata. · … wenn Friede unter den Bürgern zerstört worden ist.

Z. 10 · Calenus, -i m. · = Quintus Fufius Calenus ( vgl. Z. 4)

· …, quid tu? · = …, quid tu facis?

Z. 12 · abicienda

abicere, abicio, abieci, abiectum · Ergänzen Sie: esse.

wegwerfen

Z. 13 · depulsio, depulsionis f. · hier: Abwehr

4. In dem vorliegenden Textauszug setzt sich Cicero zudem allgemein mit den Vorzügen und Nachteilen einer gütlichen Verständigung beziehungsweise einer militärischen Entscheidung auseinander.

a)

Arbeiten Sie aus den Zeilen 7 – 10 ( Quod... bis... sublata) heraus, welche Vorteile der Frieden nach Ciceros Darstellung mit sich bringt. [6 Punkte]

b)

Erläutern Sie unter zusätzlicher Heranziehung Ihres Unterrichtswissens, mit welchen Argumenten Cicero im „Dialog“ mit Calenus eine militärische Lösung des Konfliktes mit Antonius befürwortet. [6 Punkte]

Du kannst auch nach Themen lernen

Übe ein Thema mit gemischten Aufgaben aus den Prüfungen aller Jahre.

Alle 11 Themen ansehen

Andere Prüfungen 2023

Ergänzungsprüfung · Haupttermin · neu einsetzend (2023) · Ergänzungsprüfung · Haupttermin · neu einsetzend · Weiterbildungskolleg (2023) · GK · Haupttermin · fortgeführt (2023) · GK · Haupttermin · neu einsetzend (2023) · LK · Haupttermin · fortgeführt (2023)