Aufgabe HT 1 - Klausurteil B · Abitur NRW Niederländisch GK · Haupttermin · fortgeführt 2023

Situatie

Het KIS ( Kennisplatform Inclusief Samenleven) houdt een lezing voor jongeren met als thema “Tussen de culturen? – Het vinden van een eigen identiteit”. Daarbij lezen auteurs passages uit hun romans voor en praten ze met het publiek over de inhoud. Je doet stage bij het KIS en de organisatoren vragen je te beoordelen of een fragment uit een roman van Johan Fretz zich leent voor de lezing.

Informatie over de auteur en de roman

Johan Fretz (*1985) is een Nederlands auteur. In zijn roman “Onder de paramariboom” staat Johannes centraal, die een Nederlandse vader en een Surinaamse moeder heeft. In dit fragment reist Johannes voor het eerst naar Suriname.

Johan Fretz: Onder de paramariboom

Dus, ik land in Paramaribo 1. Het heeft negenentwintig jaar geduurd, voordat ik hiernaartoe

ben gekomen, en tot voor kort was de reden heel simpel: ik had hier niks te zoeken. Ik was

gemengd, half, gewoon Hollands dus en dat wilde ik ook zijn. Toch zegt de zwarte piloot

die bij de uitgang van het vliegtuig staat: “Welkom thuis, jongen”.

5 Ik verbeter hem niet, knik en loop de trap af. Vreemd eigenlijk: volgens mij heb ik nooit

eerder in mijn leven een zwarte piloot gezien. Mijn voeten raken de grond. That’s one small

step for a man 2 en… Verder niks natuurlijk, dit is alleen in mijn hoofd zoiets als de

maanlanding. Het is alsof alle geluiden in de hitte zijn gesmolten, zo stil is het. De donkere,

heldere hemel hangt als een klamboe 3 over ons heen. Ik zet nog een paar stappen, wil meteen

10 van alles voelen, vooral dat ik hier vandaan kom, maar voel alleen dat ik wil voelen dat ik

hier vandaan kom.

De andere passagiers lopen voor me uit, over de landingsbaan naar de aankomsthal. Ze

praten, maar hun stemmen zijn weggevallen. Ik ben als laatste uitgestapt. De haast om het

toestel te verlaten, juist wanneer het weer veilig aan de grond staat, heb ik nooit begrepen.

15 Ik wacht altijd zo lang mogelijk. Op deze vlucht zaten opvallend veel gelijkgestemden, die

bleven zitten tot het echt niet langer kon. Ik moest denken aan een Surinaamse vriend die

me eens uitlachte toen ik hem in paniek belde omdat ik vijf minuten later zou zijn. Hij riep:

“Hou op met me en zet die witman in jezelf uit!” 4

Boven aan de trap staat de piloot nog altijd in dezelfde plechtige houding: zijn armen op de

20 rug, zijn nek uitgestrekt, zijn hoofd bijna in de wolken, als een giraffe. Misschien blijft hij

in zijn rol tot we uit zicht zijn verdwenen of komt straks uit een geheim compartiment nog

een Egyptische koningin naar buiten.

Blijkbaar beteugelt de hitte niet alleen onze stemmen, maar ook onze lichamen: de

aankomsthal wil maar niet dichterbij komen. Ik kijk naar de anderen. De ánderen. Het zal

25 de tijd zijn waarin ik leef, hoe die tijd de dingen kleurt. Al deze mensen: ik zie nomaden,

die net uit de zee zijn gekropen, zwaar en traag door het water dat zich in hun kleren heeft

gezogen, verdwaasd nog door de barre overtocht. En bovenal zie ik Surinamers, haast

alleen maar Surinamers.

[...]

30 De douanebeambten nemen alle tijd, alsof ze opslag krijgen bij vertraging. Ze kijken

onaangedaan naar de passagiers en bestuderen elk paspoort alsof het een potentieel

vuurwapen is.

“Re-den van be-zoeeek?” vragen ze en: “Waar gaat u slapen?”, niet: “Waar verblijft u?”

Als ik eindelijk aan de beurt ben, zie ik dat de passagier naast me niet alleen een paspoort,

35 maar ook een toeristenkaart op de balie legt. Zo’n kaart heb ik niet. Ik zucht, laat mijn beurt

voorbijgaan en loop terug naar het begin, waar ik nu pas het kleine hok in de hoek zie staan

met daarboven het bordje: VISA: 20 US DOLLAR. In het hokje zit een magere man. Hij

kauwt op iets.

“Alleen cash, meneer,” zegt hij.

40 Ik wroet in al mijn zakken. Ik heb geen cash. “Is hier ook een pinautomaat?”

“Toch wel, meneer. Achter de douane.”

“Dan heb ik een probleem!”

“Meneer,” zegt de man droogjes. “Is het uw eerste keer in Suriname?” Ik knik.

“Mag ik u een tip geven? U hoeft zich hier niet zo druk te maken, het komt vanzelf goed.”

45 Met een bestempeld visum loop ik even later door de schuifdeuren. Ik zwaai de dame gedag

die me zojuist zomaar twintig USD 5 heeft gegeven. Toen ik haar vroeg wanneer ze het terug

wilde, keek ze me aan alsof ik haar beledigd had.

Terwijl ik bij de bagageband op mijn koffer wacht, passeert het backpackmeisje me. Ze zat

bij me in het vliegtuig, twee rijen schuin voor me en viel me meteen al op. Eén van de

50 weinige witte reizigers op de vlucht. Ze staat aan de vooravond van een zelfontplooiingsreis:

een bloem in haar haren, een broek met felle hippiekleuren en een wijd zittend T-shirt.

Tijdens het diner vroeg ze om een vegetarische optie. Toen de stewardess haar stoïcijns

mededeelde dat er alleen kip of vis was, besloot het meisje maar helemaal niets te eten. Ze

zal wel honger hebben. Haar blik kruist de mijne. Ik knik en zeg geluidloos hé, als om te

55 laten weten: wat leuk, wij allebei hier, twee Hollanders in Paramaribo. Ze kijkt dwars door

me heen. Het duurt een paar seconden voor ik besef waarom: voor haar is mijn gezicht op

Zanderij 6 in Paramaribo geen bron van herkenning. Zij is hier alleen, ik ben voor haar een

van de anderen; ik ben een Surinamer, met ander bloed.

bron: Fretz, Johan: Onder de paramariboom. Amsterdam: Lebowski Publishers 2019, p. 13 – 15

1 Paramaribo: hoofdstad van Suriname

2 That’s one small step for a man: beroemde woorden van de astronaut Neil Armstrong bij de eerste maanlanding

3 de klamboe: het muskietennet

4 Hou op met me en zet die witman in jezelf uit! (Surinaams-Nederlands): Hou ermee op en denk niet zoals een witte man!

5 USD (afkorting): US dollars

6 Zanderij: naam van de luchthaven in Paramaribo

Klausurteil B: Sprachmittlung isoliert

Opdracht

Onlangs heb je met Jamila, de projectleidster van het KIS, gesproken over de rol die mensen met een migratieachtergrond spelen in de nationale identiteit van Nederland. Jamila is nu benieuwd hoe de situatie in Duitsland is. Op internet vond je een artikel over het verschijnsel “Alman”. Schrijf een brief aan Jamila waarin je uitlegt wat “Alman” inhoudt en hoe de betekenis van het woord in de loop der tijd is veranderd. (18 Punkte)

Wenisch, Mona: Deutsch, deutscher, Alman

Sie sind immer pünktlich, tragen weiße Socken in Sandalen und schreiben liebend gern Beschwerdezettel in Hausfluren: Almans. Die Bezeichnung für stereotype deutsche Spießbürger hat in den vergangenen Jahren einen Erfolgszug durch das Internet hingelegt – vom Hashtag und Meme bis hinein in die Popkultur und Wirtschaft. Die Betreiber des Instagram-Accounts „alman_memes2.0“ haben aus dem Begriff fast schon eine Marke entwickelt – inklusive zwei Büchern, in denen es um das Kleinstadtleben der Familie Ahlmann geht. Der zweite Band der Reihe ist nun erschienen.

Doch der Ursprung des Wortes geht über reine Witze im Internet hinaus – und erzählt auch eine gesellschaftliche Geschichte, von Selbstermächtigung und Identität. Das Wort stammt aus dem Türkischen und heißt dort einfach „deutsch“ oder auch „Deutscher“. Neben der reinen Übersetzung sei Alman vor allem eine „ironische Bezeichnung für Menschen, die als besonders pünktlich, spießig, prinzipientreu und pingelig gesehen werden – Eigenschaften, die im Alltagsverständnis als besonders,deutsch‘ gelten“, sagt Cihan Sinanoglu, der am Deutschen Zentrum für Integrations- und Migrationsforschung (DeZIM) in Berlin zu Rassismus forscht.

Doch neben der lustigen Verwendung habe das Wort auch eine andere Dimension. „Diesen Begriff zu verwenden, ist auch eine Form der Selbstermächtigung von migrantischen und migrantisierten Jugendlichen“, sagt der Sozialwissenschaftler. „Sie drehen damit den Vorgang der Zuschreibung um. Sonst sind sie es ja immer, denen pauschal bestimmte Eigenschaften zugeschrieben werden.“

Immer öfter benutzen aber auch Menschen ohne Migrationshintergrund das Wort. Moderator Jan Köppen etwa, der einen Beschwerdezettel für seine Nachbarn an die Mülltonnen hängt und sich dabei auf Twitter als Alman bezeichnet. Oder Comedian und Schauspieler Phil Laude, der dem Alman 2019 ein ganzes Lied widmete und darin unter anderem seine Liebe für das Reißverschlussverfahren und seinen Hass für Bahnverspätungen besingt.

Und eben Sina Scherzant und Marius Notter, die hinter dem Instagram-Account „alman_memes2.0“ stecken. In ihrem zweiten Roman „Randale, Randale, Trekkingsandale“ widmen sich die beiden Autoren auf rund 240 Seiten der frisch gewählten Bürgermeisterin Anette Ahlmann, ihrer Familie und dem „Kleinstadt-Wahnsinn“. Rund um die Familie haben sie mittlerweile richtige Alman-Charaktere geschaffen: Ehemann Achim, der die Bundesliga liebt und sein Auto pflegt, Freundin Biggi, die Tupperdosen nicht zurückgibt oder Onkel Ralf, der Verschwörungstheorien nicht abgeneigt ist. Auch wenn sie den Begriff Alman im Internet und ihren Büchern nutzen – Notter und Scherzant wollen sich selbst lieber nicht wie klassische Almans aufführen. „Wir versuchen, das zu vermeiden“, sagt Notter. „Unsere Seite heißt weiterhin so, damit die Leute uns finden, aber der Fokus unserer Memes und Witze hat sich sehr verschoben und zielt schon immer – aber mittlerweile noch viel mehr – auf aktuelle Geschehnisse oder allgemeinere Situationen ab“, sagt Scherzant.

Der Siegeszug des Alman geht indes weiter – und macht auch vor der Wirtschaft nicht mehr halt. Unter dem Namen „Fresh Alman Style“ verkauft die Marke Axe Deospray und Duschgel. „Du liest gerne das Kleingedruckte und bist trotzdem super cool? Dann ist das hier genau dein Duft!“, wird das Produkt auf der Homepage beworben. Dass die Bezeichnung mittlerweile auch in der Popkultur und im Alltag seinen Platz hat, sieht Sinanoglu positiv. „Der Begriff wird in einer spielerischen Form verwendet. Das trägt dazu bei, diese verkrampften Identitätsdiskussionen zu entkrampfen“, sagt der Sozialwissenschaftler. „Wenn,Almans‘ selbst damit anfangen, Bücher über,Almans‘ zu schreiben, dann ist das ein Zeichen dafür, dass alles nicht mehr so schlimm sein kann.“

Dennoch gibt es immer wieder Diskussionen – einige fühlen sich durch die Bezeichnung beleidigt oder diskriminiert. „Jetzt gibt es schon rassistisches Duschbad“, schreibt im Januar ein Twitternutzer zu einem Foto des Axe Duschgels. Sinanoglu tritt solchen Argumenten entschieden entgegen. „Mit Rassismus hat das nichts zu tun. Kein Mensch, der ironisch als,Alman‘ bezeichnet wird, hat deshalb schlechtere Chancen auf dem Arbeitsmarkt oder Wohnungsmarkt. Rassismus hat immer einen strukturellen Charakter“, sagt er. „Mag sein, dass sich manche durch diesen Begriff angesprochen und beleidigt fühlen. Aber ich würde hier für ein bisschen mehr Gelassenheit und Humor plädieren.“

Quelle: Wenisch, Mona: Deutsch, deutscher, Alman. ntv, 02. Mai 2022 (ntv: deutscher Nachrichtensender)