Aufgabe HT 2 - Klausurteil B · Abitur NRW Niederländisch GK · Haupttermin · neu einsetzend 2023

Situatie

Jonge Europeanen presenteren op de website you.europe.eu hun ideeën over het thema “Studeren zonder grenzen”. Je wilt daar graag aan meewerken en gaat in een livestream een korte toespraak houden over een actuele discussie. Online vind je een artikel over het gebruik van het Engels als instructietaal op Nederlandse universiteiten.

Informatie over de schrijver: Arthur Wiggers is student politicologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Arthur Wiggers: ‘Verengelsing universiteiten gaat ten koste van student en samenleving’

Op de Universiteit Twente is het Nederlands sinds 1 januari 2020 niet meer de voertaal en bij bijna tachtig procent van de masteropleidingen in Nederland wordt geen woord Nederlands gesproken. Een groeiend aandeel van de studenten beheerst de Nederlandse taal mede daardoor niet of onvoldoende.

De taal waarin u dit opinieartikel leest, verdwijnt gestaag uit de academische wereld om internationale studenten tegemoet te komen. Nederlandstalige studenten en de Nederlandse samenleving worden hiermee echter uitgesloten. Het is tijd voor een politiek die onze taal beschermt tegen de doorgeslagen en niet-inclusieve internationalisering.

Internationalisering lijkt een nobel en idealistisch doel, maar is binnen hogescholen en universiteiten vaak een financieel gedreven keuze. Hoe meer studenten uit het buitenland op een opleiding afkomen, hoe groter het zogeheten marktaandeel van de opleiding en hoe meer geld ze te besteden heeft. Internationalisering is geen idealistisch doel maar een neoliberaal 1 project om de Nederlandse taal te vervangen door de Engelse.

Toen de psychologieopleiding aan de Universiteit van Amsterdam in 2018 voor het eerst een volledig Engelstalig programma verzorgde, vertwintigvoudigde 2 het aantal buitenlandse studenten op slag. Nederlandse studenten waren plots in de minderheid op hun eigen universiteiten, de onderwijskwaliteit verslechterde voor hen, onder meer door de toegenomen grootschaligheid. De geldkist van de universiteit stroomde intussen over.

De problemen die met de internationalisering gepaard gaan, komen op het bordje van de Nederlandstalige studenten terecht 3. Zij leren zich steeds vaker niet op academisch niveau uitdrukken in het Nederlands, en in het Engels kunnen ze zich vaak niet genuanceerd uitdrukken in werkgroepen en bij het schrijven van essays. Volgens hoogleraar taalpsychologie, Annette de Groot, is de Engelse woordenschat van de doorsnee Nederlandstalige student minstens 50 procent kleiner dan hun Nederlandse woordenschat; voor Nederlandse studenten met een migratieachtergrond is de kloof vaak nog groter na het leren van Nederlands als tweede taal en Engels als derde taal.

De afnemende Nederlandse taalvaardigheid bij studenten zal in de toekomst gevolgen hebben op de arbeidsmarkt. De Nederlandse taal is namelijk nog steeds essentieel in beroepen als huisarts, rechter of notaris. Je hoeft geen nationalist te zijn om hier zorgen over te hebben.

Ondanks alle inspanningen op het gebied van internationalisering is de positie van Nederlandse instellingen op de internationale ranglijsten niet verbeterd. Toen het Nederlandse hoger onderwijs nog grotendeels Nederlandstalig was, behoorden deze universiteiten allemaal tot de beste twee procent van de 17.000 universiteiten wereldwijd. Een internationale kennispositie kan dus uitstekend samengaan met het behoud van de eigen taal.

Voorstanders van de verengelsing zouden betogen dat een universiteit kosmopolitisch en inclusief moet zijn ingesteld, open naar elke cultuur. Maar kosmopolitisme en echte inclusiviteit zouden juist de diversiteit van elke taal en cultuur moeten vieren, in plaats van diversiteit tegen te gaan door monolinguïstisch (Engels) te worden. De verengelsing van universiteiten resulteert niet in een meer open cultuur, maar simpelweg in een cultuurverandering, want bij de Engelse taal horen ook Engelse casussen 4, Engelse literatuur en een Engels curriculum 5.

[...]

Progressieve academici, onder wie ikzelf, zouden juist hoogwaardig Nederlandstalig hoger onderwijs veilig moeten stellen om zo de samenleving van dienst te zijn. Niet internationale studenten zijn het probleem, maar onze overdreven welwillendheid om alles naar hun smaak te willen aanpassen ten koste van ons eigen publieke onderwijs en de Nederlandse samenleving.

bron: Wiggers, Arthur: ‘Verengelsing universiteiten gaat ten koste van student en samenleving’. Het Parool, 10 september 2021 ( Het Parool: Nederlands dagblad)

Woordverklaringen

1 neoliberaal: politieke stroming die de vrije marktwerking stimuleert

2 vertwintigvoudigen: twintig keer zo groot worden

3 op het bordje terecht komen van: opgelost moeten worden door

4 de casus: voorbeeld uit de maatschappij dat in een opleiding bediscussieerd wordt

5 het curriculum: vastgelegde studieinhoud

Klausurteil B: Sprachmittlung isoliert

Opdracht: Je houdt nog altijd contact met Abdul, je vroegere uitwisselingspartner uit België. Hij vindt het boeiend dat de toelatingsvoorwaarden voor universiteiten per Europees land verschillen. Online heb je een artikel over dit onderwerp gevonden. Schrijf Abdul een brief waarin je de voor- en nadelen uitlegt van studeren in Duitsland zonder eindexamen. [18 Punkte]

Barbara Gillmann: Immer mehr Erstsemester studieren ohne Abitur

1 Die Zahl der Studierenden ohne Abitur hat sich in 20 Jahren vervierfacht: Heute sind es bereits 66.000, die etwa nach einer Ausbildung zum Studium zugelassen werden. Das sind zwar erst 2,2 Prozent aller Studierenden, doch der Trend weist nach oben: Bei den Erstsemestern liegt der Anteil schon über drei Prozent, zeigt eine Studie des Centrums für Hochschulentwicklung (CHE).

7 Ist das nun eine rundum positive Nachricht – oder verschärft sich mit der Öffnung der Hochschulen für Nichtabiturienten womöglich sogar der Konkurrenzkampf um den knappen Nachwuchs? „Es ist eindeutig eine gute Nachricht“, meint der Qualifizierungsexperte des Instituts der deutschen Wirtschaft (IW), Dirk Werner, „denn sie zeigt, dass wir Ernst machen mit der Gleichwertigkeit von beruflicher und akademischer Bildung.“

12 Zudem bräuchten Unternehmen Fachkräfte, „die gleichermaßen über praktische wie theoretische Kompetenzen verfügen“, meint Achim Dercks, Vize-Hauptgeschäftsführer des Deutschen Industrie- und Handelskammertags (DIHK). Daneben bereicherten Studierende mit Praxiserfahrung eine Hochschule und können den Wissenstransfer mit der Wirtschaft befördern.

15 Allerdings sind Erstsemester ohne Abi im Schnitt 30 Jahre alt – zehn Jahre älter als ihre Kommilitonen mit Abitur und somit häufig auf berufsbegleitende oder Teilzeitstudiengänge angewiesen, betont der DIHK.

18 Diese Angebote müssten daher weiter ausgebaut werden: „Hier ist noch viel Luft nach oben“, bekräftigt Dercks eine Forderung, die die Wirtschaft seit vielen Jahren erhebt. Zudem sollten solche Angebote auch im Dialog mit der Wirtschaft entwickelt werden. Das sorge für eine bessere Vereinbarkeit des Studiums mit den betrieblichen Abläufen „und am Ende auch für mehr Praxisnähe“.

23 Die Frage der Konkurrenz könnte sich gerade im sensiblen Bereich der technischen Berufe stellen, wo der Wirtschaft nach dem jüngsten MINT-Report des IW 276.900 Fachkräfte fehlen, also in Berufen rund um Mathematik, Informatik, Naturwissenschaften und Technik. Der Großteil davon, rund 130.000, sind dual ausgebildete Fachkräfte, daneben fehlen gut 100.000 Akademiker.

28 Doch „der Gegensatz funktioniert nicht“, wehrt Werner ab. „Es macht keinen Sinn, auf mehr beruflich ausgebildete Fachkräfte zu hoffen, indem man ihnen das Studium madig macht.“ Denn es sei prinzipiell immer gut, wenn Menschen sich weiter und höher qualifizierten. Besonders interessant sei daher auch, dass rund 43 Prozent der Studierenden ohne Abitur nicht nur eine Ausbildung absolviert, sondern zusätzlich einen Fachwirt-, Meister- oder Technikerinnen-Abschluss hätten.

34 Statt eine Konkurrenz zu beklagen, „müssen wir die Ausbildung generell attraktiver machen“, fordert der IW-Experte, „und auch endlich in den Gymnasien dafür werben.“ Wenn sich herumspräche, dass man auch mit einer abgeschlossenen Lehre noch studieren könne, „macht das die duale Ausbildung insgesamt interessanter – und stärkt so die Fachkräfteversorgung“.

38 Auch Dirk Palige, Geschäftsführer beim Zentralverband des Deutschen Handwerks, meint: „Steigende Zahlen von Studierenden ohne Hochschulreife belegen für alle offensichtlich, dass die berufliche Bildung nicht eindimensional ist, sondern umfangreiche Wege und Optionen zur weiteren beruflichen Fortbildung eröffnet. Das muss in den Köpfen junger Menschen wie auch der sie beratenden Lehrenden und Eltern noch viel mehr ankommen, denn der Fachkräftebedarf macht es erforderlich, dass sich zukünftig deutlich mehr junge Menschen als bisher für die berufliche Bildung entscheiden.“

Quelle: Gillmann, Barbara: Immer mehr Erstsemester studieren ohne Abitur. Handelsblatt, 29. März 2022