Ejercicio A1.1 · Lengua Vasca y Literatura II PAU Navarra Extraordinaria (Modelo D) 2023

MARTEREN EBOLUZIO KLIMATIKO ETA HIDROLOGIKOARI BURUZKO DATU ESANGURATSUAK

1 NASAren Perseverance ibilgailuak otsailean hartu zuen lur Marten, hain zuzen 45 km-ko diametroa

duen Jezero krater handian, eta, dagoeneko, argitu ditu planeta gorriaren eboluzioari buruzko pasarte

esanguratsuak: garai batean, aintzira lasai bat zen Jezero kraterra, ibai batek elikatzen zuena. Eta bat-

bateko aldaketek uholde indartsuak eragin zituzten, betiere NASAren datuen arabera.

5 Ibaiaren deltan eta aintziran, hainbat kilometrotatik ibaian behera bortizki iritsitako arroka handiak

aurkitu dituzte, bat-bateko uholdeen ondorio diruditenak. Arroka batzuek metro bateko diametroa eta

hainbat tonako pisua zuten, eta, inguruko geruza geologikoak aztertuta, ikertzaileek argitu dute

kraterretik kanpokoak zirela. Are gehiago, ez zituela haizeak ekarri, ur-fluxu indartsu batek baizik.

Kalkulatu dutenez, 9 m/s 1 -ko fluxua izango zuen uholdeak.

10 NASAko ikertzaileek adierazi dutenez, gerora izandako klima-aldaketaren batek aintzira lehortzea

eragin zuen, eta hurrengo milioika urteetan lehor mantendu da. Orduz geroztik, haizeak higatu du

pasaia, egun azaltzen den kraterra sortu arte.

NASAko ikertzaileak pozik azaldu dira, gaur egun Marte hotza eta lehorra bada ere duela 3.700 milioi

urte planeta epela eta hezea zela frogatu baitute, eta ura modu egonkorrean mantentzen zela azalean.

15 Gainera, kraterraren barruan buztinez eta lutita 2 -partikula txikiez sortutako geruzak identifikatu

dituzte; alegia, beren baitan garai bateko biziaren arrastoak gorde lezaketenak, inoiz bizia egon bada

Marten. Datozen hilabeteetan geruza horiek aztertuko ditu Perseverance ibilgailuak.

Aitziber Agirre Ruiz de Arkaute, Elhuyar Zientzia, 2021/10/14

(1) Metro segundu. (2) Arroka sedimentarioa.

A1.1.- Testuko hitz hauen kasua eta numeroa eman, eta zehaztu falta diren numeroak (1 puntu):

a)

ibilgailuak (1. lerroa): «NASAren Perseverance ibilgailuak otsailean hartu zuen lur Marten...»

b)

aintziran (5. lerroa): «Ibaiaren deltan eta aintziran...»

c)

kilometrotatik (5. lerroa): «...hainbat kilometrotatik ibaian behera bortizki iritsitako...»

d)

buztinez (15. lerroa): «...buztinez eta lutita-partikula txikiez sortutako...»

e)

biziaren (16. lerroa): «...garai bateko biziaren arrastoak gorde lezaketenak...»