Aufgabe HT 1 - Teilaufgabe 4: Sprachmittlung · Abitur NRW Niederländisch LK · Haupttermin · fortgeführt 2022

Situatie

Buiten schooltijd doe je mee aan On stage, een Europees project voor vluchtelingen in Eindhoven. Daarin maken nieuwe Nederlanders met een vluchtverleden korte theatervoorstellingen. Na afloop praten publiek en acteurs met elkaar over de vraag: “Hoe is het om een nieuw leven op te bouwen in een vreemd land?” Als deelnemer moet jij voor de voorbereidingsgroep onderzoeken of dit fragment uit de roman “Holland” van Al Galidi zich leent om tot een scène te worden bewerkt.

Informatie over de schrijver en de roman

Rodaan Al Galidi (*1971) is een uit Irak afkomstige Nederlandse schrijver. “Holland” is het vervolg op zijn succesvolle roman “Hoe ik talent voor het leven kreeg” die ook als toneelstuk werd opgevoerd. Al Galidi schrijft in deze romans over het asielbeleid en de Nederlandse samenleving. Het hoofdpersonage, asielzoeker Semmier Karim, heeft na negen jaar wachten eindelijk zijn verblijfsvergunning. In dit fragment plant hij een reis en heeft een reisdocument nodig van de gemeente.

Rodaan Al Galidi: Holland

Een glazen deur. Ik liep het gemeentehuis in met de brief met de verblijfsvergunning in

mijn hand. Naar het gemeentehuis gaan is misschien voor jou niets bijzonders, maar voor

mij waren dat soort dagelijkse gebeurtenissen juist het onmogelijkste en het engst. Een

haring bij zijn start pakken, boven je hoofd hijsen en in je mond laten zakken, ongekookt,

5 dat is voor mij geen lekker tussendoortje maar een marteling. Zo was het voor mij ook die

eerste keer bij de gemeente.

Ik weet inmiddels dat Nederlanders meestal goed voorbereid ergens naartoe gaan. Ze weten

precies wat ze willen en wat er van ze verwacht wordt om het te krijgen. Door de juiste

voorbereidingen worden ze niet gezien als stommelingen. Ik wist op dat moment wat ik wilde:

10 geen uitkering en geen woning, maar wel een reisdocument. Terwijl ik het gemeentehuis

binnenstapte en probeerde te bedenken wat ik nu moest doen, haalde een oude vrouw met een

rollator mij in. Een man in uniform met een sympathiek gezicht drukte voor de dame op een

apparaat en gaf haar het papiertje dat eruit rolde. Hij vroeg wat hij voor mij kon betekenen,

gaf mij ook een papieren nummertje uit het apparaat en wees me door naar de wachtruimte.

15 Regelmatig klonk er in de wachtruimte een piepje, waarna iemand opstond en naar een balie

liep. Omdat ik tot dan toe altijd aan het azc 1 had toebehoord en nu ineens bij de gemeente

moest horen, begon ik zonder het te beseffen mijn oude wereld te vergelijken met de nieuwe.

De receptie in het gemeentehuis zag er totaal anders uit dan die in het azc. Rustiger, schoner,

ruimer en de receptie hier was er blijkbaar niet om alles in de gaten te houden. De mensen

20 die binnenkwamen en met een nummertje plaatsnamen in de wachtruimte, liepen allen langs

de receptie alsof die niet bestond. En de receptionisten keken niet op als er iemand langsliep.

In het azc hielden de receptionisten alles en iedereen in de gaten en konden ze, vooral na vijf

uur, als alle kantoren gesloten waren, met één telefoontje de vreemdelingenpolitie op je af

sturen. Ze spraken altijd hard en schreeuwden soms, terwijl de receptioniste hier als ze sprak

25 niet verder dan de persoon voor haar te horen was. Zelfs toen er een paar azielzoekers die niet

goed Nederlands spraken binnenkwamen met hun kinderen, bleven de receptionisten kalm,

raakten niet geïrriteerd en riepen niet: ‘Ga weg en kom terug met een vertaler’. Ook de

ambtenaren achter de balies hielpen iedereen zonder stemverheffing. Tegen niemand werd

geschreeuwd. [...] Twee kinderen van een Somalisch gezin speelden met de koffieautomaat in

30 de wachtruimte. Ze smeten met de plastic bekers en lepeltjes, maar er was niemand die ‘van

wie zijn die kinderen?!’ schreeuwde.

[...]

‘Nummer x83,’ zei ik tegen de vrouw achter balie 5, om te laten zien dat ik niet zomaar naar

haar toe gelopen was, maar ze deed alsof ze niets had gehoord. Er stond een bakje met andere

35 nummertjes erin waar ik mijn x83 bij legde.

De vrouw keek naar haar computerscherm. Ze was naar schatting ergens eind dertig.

[...] ‘Uw legitimatie, alstublieft.’ Ik overhandigde mijn w-document, het identiteitsbewijs

dat asielzoekers tijdens hun procedure krijgen, met de w van wachten. Ze pakte het met

twee vingers in de hoek aan.

40 ‘Waarom bent u hierheen gestuurd?’ vroeg ze. Niet waarom ik was gekomen, maar was

gestuurd, alsof het w-document het bewijs was dat ik daar niet op eigen initiatief kon zijn. Ik

had bedacht dat ik zou zeggen dat ik daar was omdat ik geen uitkering en geen woning wilde,

maar wel een reisdocument, maar haar vraag en haar strakke blik met die blauwgroene ogen

zorgden ervoor dat ik zei: ‘Mevrouw Annelies Vos heeft me hierheen gestuurd omdat ik het

45 generaal pardon 2 heb gekregen.’ Dat was de manier die ik in het azc had geleerd: duidelijk

zeggen dat ik door iemand was doorgestuurd, dat betekende dat het echt de bedoeling was

dat de vrouw achter de balie mij zou helpen en ik geen stappen overgeslagen had.

De vrouw controleerde het A4’tje en het w-document en noteerde iets.

‘Heeft u een adres buiten het azc?’

50 ‘Nog niet, mevrouw.’ Ze keek weer op het scherm. ‘Kan ik het adres van het azc opgeven?’

Ze bleef naar het scherm kijken en gaf geen antwoord. ‘Ik wil graag een reisdocument. Ik

heb een pasfoto en vijftig euro,’ zei ik en wilde die uit mijn binnenzak halen.

‘Met een w-document kunt u geen reisdocument krijgen, daarvoor heeft u een ander pasje

van de IND 3 nodig, met uw verblijfsvergunning erop.’

55 ‘Hoe lang duurt dat?’ vroeg ik, zonder erbij na te denken. Haar blauwgroene ogen keken mij

ineens nog koeler aan.

‘Meneer...,’ een blik op mijn w-document ‘...Karim. Wij zijn de gemeente. Niet de IND.’

Op een gele post-it schreef ze UVW of GSB of VVD 4, ik weet niet meer wat er stond, maar

het waren in ieder geval drie letters. ‘Ga daarheen voor uw uitkering.’

60 ‘Maar ik wil liever geen uitkering,’ zei ik zacht. Ik had net niet alleen slecht opgelet, ik had

ook iets van haar gevraagd waar ze niets mee te maken had en, zo zou ik inmiddels toch

moeten weten, zo werkte het niet.

‘Meneer, u moet daar zijn,’ zei ze en tikte met haar pen op het notitieblaadje. Ze duwde het

A4’tje en het w-document in mijn richting en keek weer naar het computerscherm. Ik wist

65 niet of ik moest gaan of blijven. In het azc zeiden ze het als je moest gaan, of bevalen ze het,

maar deze vrouw verwachtte dat ik wist dat mijn afspraak met haar beëindigd was.

bron: Al Galidi, Rodaan: Holland. Zwolle: Uitgeverij De Kade 2020, p. 10 – 13

1 Het azc: een asielzoekerscentrum is een opvangcentrum voor asielzoekers die tijdelijk in Nederland verblijven tot over hun asielaanvraag is beslist.

2 generaal pardon: een regeling waarbij migranten die al geruime tijd in Nederland verblijven alsnog een eerder geweigerde verblijfsvergunning toegekend krijgen.

3 IND: Immigratie- en Naturalisatiedienst. Deze dienst beoordeelt de verblijfsaanvragen.

4 UVW, GSB en VVD zijn diverse afkortingen. UVW staat voor Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen, GSB kan verwijzen naar Groninger Studentenbond of Grote Stedenbeleid en VVD is een politieke partij, de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie.

Klausurteil B: Sprachmittlung isoliert

Opdracht: Projectleider meneer Van Aken is erg geïnteresseerd in het debat over de benamingen voor mensen met een migratieachtergrond. Hij heeft in ZEIT ONLINE een artikel over "Alman" en "Kanak" gevonden en vraagt jou, als Duitstalige, om hulp. Schrijf hem een formele brief waarin je weergeeft welke betekenissen deze twee termen voor jongeren in Duitsland kunnen hebben. [18 Punkte]

Büsra Delikaya: Anker zwischen den Kulturen

Eine Hand schwebt über dem frisch gemähten Rasen. Mit der Nagelschere schneidet sie einen Grashalm kurz. Knips – die Melodie setzt ein. Im Liedtext geht es um altbekannte Klischees über Deutsche. Der klassische Alman, wie ihn der deutsch-österreichische YouTuber Phil Laude in seinem gleichnamigen Musikvideo karikiert, ist jemand, der mit zugeknöpftem Karohemd für Recht und Ordnung sorgt. Almans bezeichnet meistens Deutsche. Wahr ist aber auch: Nicht jeder, der ethnisch deutsch ist, ist ein Alman.

Genauso kann ich als Deutsch-Kurdin hin und wieder typisch Alman sein. Das spüre ich besonders in der Türkei. Etwa wenn ich mich dort darüber aufrege, dass die vielen neuen Zebrastreifen konsequent ignoriert werden, und das reglementierte Leben in Deutschland rühme. Eigentlich bin ich ehrlich gesagt immer dann ein Alman, wenn die Dinge nicht nach meinen Vorstellungen laufen.

Das Wort kommt aus dem Türkischen und meint nichts anderes als deutsch. Vor allem junge Leute mit ganz verschiedenen ethnischen Backgrounds nutzen das Wort. Dieser Jugend slang kommt allerdings nicht bei allen Deutschstämmigen gut an. In den sozialen Netzwerken stieß vor allem der ZEIT-ONLINE-Artikel mit dem Titel Die vier Almans eine Debatte darüber an, ob es nicht verletzend, gar diskriminierend sei, ethnisch Deutsche als Alman zu betiteln, wie es die Schülerinnen und Schüler im Artikel von Seiten ihrer mehrheitlich multiethnischen Mitschüler erfahren.

[...]

Nun wird das Wort Alman trotzdem genutzt, um Menschen abzuwerten. Das darf nicht ignoriert oder relativiert werden. Verlangt ein ethnisch Deutscher, getrennt zu zahlen, wird er gerne als Alman beschimpft – als gebe es eine ethnisch bedingte Knauserigkeit. So wird der Jargon, der eigentlich dazu dient, sich seiner eigenen Identität zu vergewissern, durchaus zur persönlichen Beleidigung. Trotzdem ist Alman nicht gleichzusetzen mit der Verwendung des Ausdrucks Kanake. So wurden die sogenannten Gastarbeiter genannt, in von Grund auf diskriminierender Absicht. „Wer Alman sagt, muss auch Kanake einstecken können“ – diese Behauptung ist fatal.

Das Wort hat dazu beigetragen, dass Menschen, die in dieses Land kamen, lange fremd blieben. Oder gar gehasst und getötet wurden. Bereits im 18. Jahrhundert wurden von europäischen Kolonisatoren völlig unterschiedliche Bevölkerungsgruppen allesamt willkürlich als Kanaka bezeichnet; die ursprüngliche Form der Verwendung war also eine koloniale Fremdbezeichnung.

Aber auch dieses Schimpfwort hat sich zu einer Selbstbezeichnung in der deutschen Jugendsprache gewandelt. So bezeichnet sich der deutsch-türkische Rapper Eko Fresh in seinen Liedern als „dieser Hip-Hop-Kanake“ und das deutsch-kurdische Rapper-Duo Xatar und Haftbefehl veröffentlichte ein Lied mit dem Titel Kanack. Als migrantische Selbstermächtigung wurde Kanake zuerst von dem deutsch-türkischen Schriftsteller Feridun Zaimoğlu in seinem Buch Kanak Sprak – 24 Mißtöne der Gesellschaft vermittelt.

Durch diese Aneignung werten die Jugendlichen den ursprünglich diskriminierenden Ausdruck um zum Zeichen eines neuen, starken Selbstverständnisses. Das Wort gehört nun nicht mehr nur den Diskriminierenden, sondern auch den Diskriminierten. Längst ist also die deutsche Sprache Refugium für all die hybriden Identitäten sogenannter Migrantenkinder geworden. Sie bietet Raum für eine Generation, die sich weder als ganz deutsch noch als ganz türkisch, kurdisch oder arabisch versteht. Beziehungsweise für eine Generation, die beides ist: Alman und Kanake.

Quelle: Delikaya, Büsra: Anker zwischen den Kulturen. ZEIT ONLINE, 17. Februar 2020.