Aufgabe HT 1 - Klausurteil B (Sprachmittlung) · Abitur NRW Niederländisch LK · Haupttermin · fortgeführt 2021

Situatie

Na het afronden van je school doe je stage bij het Amsterdam Museum. Het museum bereidt een nieuwe fototentoonstelling voor onder de titel “Integreren in Amsterdam: toen, nu en straks”, die moet laten zien hoe verschillende generaties migranten zijn geïntegreerd.

Daarvoor zoekt men passende literaire of niet-literaire teksten om leerlingen uit binnen- en buitenland op een bezoek aan de tentoonstelling voor te bereiden. Jij krijgt de opdracht een fragment uit een roman van Robert Vuijsje te analyseren en aan je collega’s te presenteren.

Informatie over de schrijver en de tekst

Robert Vuijsje (*1970) is een Nederlandse journalist en schrijver. Zijn roman “Salomons oordeel” uit 2019 heeft als thema de zoektocht naar de eigen identiteit.

Alissa, een vrouw met Surinaamse wortels, is getrouwd met Max, een blanke Nederlander. Hun 17 jaar oude zoon Salomon heeft evenals zijn moeder een donkere huidskleur.

Robert Vuijsje: Salomons oordeel

WAT KIJK JE?

Alissa liep met Salomon door de Van Eeghenstraat 1 naar het Vondelpark 2.

‘Kun je nog één keer dat verhaal vertellen?’ vroeg Salomon.

Ze wist wat hij wilde horen. ‘Alweer? Waarom?’

‘Iedere keer dat we hier lopen moet ik eraan denken,’ zei Salomon. ‘Vertel nou maar.’

5 Het verhaal ging over haar eerste week in de Van Eeghenstraat, twintig jaar geleden. Tot

die week had ze haar hele leven in de Bijlmer 3 gewoond.

‘Die tori 4 is ziek grappig 5,’ zei Salomon. ‘Kom dan, ma.’

‘Dit bedoel ik. Waarom praat je zo? Ik kom uit de Bijlmer. Jij niet. Je bent een jongetje uit

Amsterdam-Zuid. 6 ’

10 ‘De Bims 7 zit in me,’ zei Salomon. ‘Mijn roots liggen daar.’

‘Het bevalt me niet. Reden waarom: jij luistert naar mijn verhaal alsof het een aanklacht is.

Tegen deze buurt.’

‘Is dat een probleem?’

Deze buurt, dat was haar man. En zijn vader. ‘Dit is wat jij ook bent. Hier kom je vandaan.’

15 ‘Ja ja, ik weet het,’ zei Salomon. ‘Zeg die tori nou maar.’

Alissa had hem eerder verteld dat het op zulke momenten voelde alsof Salomon met haar

wilde samenspannen tegen zijn vader. Zij waren allebei zwart en zouden dan even samen de

white man uitlachen. Dat voelde niet goed.

‘Zo bedoel ik het niet.’ Salomon praatte weer als een jongetje uit Oud-Zuid. Met de taal die

20 hij gebruikte om iets bij haar gedaan te krijgen. ‘Het is geen uitlachen. Ik vind het gewoon

een geestig verhaal.’

Alissa kon nooit lang nee zeggen, Salomon bleef haar baby. Dus ze vertelde weer. Het ging

over een van de eerste keren dat ze door deze straat liep. In die tijd moest ze nog wennen

aan hoe rustig het hier was en hoe stil. Het was voordat alle buren waren begonnen aan

25 verbouwingen om hun huis uit te breiden met een kelder van dertig meter lang, en aan de

bovenkant een extra verdieping.

Ze woonde net samen met Max en stapte de deur van hun huis uit. Alissa keek om zich

heen en zag niemand. Ineens was het alsof ze van boven neerkeek op de situatie. In haar

hoofd was ze een meisje uit de Bijlmer, ze zag zichzelf lopen met haar roze Nike Air Max 8

30 en een weave 9 met Braziliaans haar en al die gouden ringen en kettingen die ze droeg toen

ze jong was – ze keek ernaar en dacht: wat doe ik hier?

Ze staarde naar de lege stoep en de dure auto’s, maar dan niet de dure auto’s die zij herkende

als statussymbool. In die tijd stonden hier nog Volvo stationwagons 10 en Saabs 11. Ze zag

alle ramen met luxaflex 12 ervoor, waardoor Alissa niet kon zien of er iemand terugkeek.

35 Stonden ze achter die ramen allemaal naar haar te kijken, al die witte mensen die hier

woonden, of zat dat alleen in haar hoofd?

Waar het vandaan kwam wist ze niet, maar plotseling hoorde Alissa zichzelf roepen: ‘Wat

kijk je?’ En nog een keer: ‘Wat kijk je?’ Tot ze dacht: sta ik hier in mijn eentje op straat te

schreeuwen? Tegen wie dan?

40 ‘Die tori bedoelde ik.’ Salomon lachte met een hand voor zijn mond. ‘Kapot grappig. Zo

voel ik me nou ook hier.’

‘Zo voel jij je niet.’ Alissa deed haar best om extra hard te klinken, ze probeerde de strenge

stem te imiteren die haar moeder vroeger gebruikte. ‘Jij bent hier geboren.’

Ze liepen het Vondelpark in, daar had Alissa met Salomon een vast bankje met uitzicht op

45 de grote vijver en daarachter het Openluchttheater.

[...]

‘Ik wil gewoon weten hoe het vroeger ging, voordat ik was geboren,’ zei Salomon. ‘Hoe zat

het met die ene vrouw?’

Waarom had ze hem dit ooit verteld? Alissa kwam hier wonen en in de hele Van Eeghenstraat

50 was één zwarte buurvrouw te vinden. Een dag na Alissa’s verhuizing belde ze aan. Ze heette

Laurence, een naam die ze zelf uitsprak op z’n Frans. Laurence kwam langs om kennis te

maken en iets over zichzelf te vertellen. Haar moeder was in Suriname onderwijzer geweest

en haar vader huisarts. Als kind verhuisde ze van Suriname naar een villadorp buiten Den

Haag, tot ze medicijnen ging studeren. In de eerste vijf minuten benadrukte Laurence drie

55 keer dat haar ouders nog steeds getrouwd waren. In haar familie bestonden geen toestanden

met buitenvrouwen en buitenechtelijke kinderen 13. Zelf was ze getrouwd met een man die

iets hoogs deed bij Unilever 14. En ze werkte als chirurg in het AMC 15.

Alissa wist niet wat ze moest met deze informatie. Wilde Laurence dat ze haar zou

feliciteren? Een paar seconden stonden ze voor de deur op straat. Ze keken elkaar aan,

60 zonder iets te zeggen. Tot Laurence haar wapenfeiten 16 nog een keer voor Alissa begon op

te sommen: haar haar was gestraight 17, ze was zo slank dat je bijna geen bil meer kon zien,

ze had een universitaire opleiding afgerond en nog een om chirurg te worden, ze was

getrouwd met een Hollandse man en vooral: ze viel niet op in deze buurt. Dat beschouwde

Laurence als haar levenswerk. Ze zat niet te wachten op iemand die alles voor haar kwam

65 verpesten. Een losgeslagen zwarte vrouw die ervoor zou zorgen dat alle buren zeiden: je

weet toch hoe die mensen zijn. Laurence had al gehoord dat Alissa oorspronkelijk uit de

Bijlmer kwam, daar was niets mis mee en dat was natuurlijk niet haar eigen schuld, maar

Laurence wilde even duidelijk maken dat ze niet wenste te worden aangesproken op het

wangedrag van een zogenaamde soortgenoot.

70 ‘En wat zei je ook weer tegen die chick 18 ?’ vroeg Salomon.

‘Ik zei niets. Ik deed de deur dicht in haar gezicht.’

‘Maar waarom gingen jullie hier wonen?’ vroeg Salomon. ‘Waarom kwam jij naar Zuid en

ging papa niet naar de Bims?’

bron: Vuijsje, Robert: Salomons oordeel. Amsterdam: Lebowski Publishers, 2019, p. 21 – 24

Verklarende noten

1 Van Eeghenstraat: een straat met dure woonhuizen in Amsterdam-Zuid

2 Vondelpark: een bekend park in Amsterdam-Zuid

3 Het Amsterdamse stadsdeel Bijlmermeer (kort: Bijlmer) met een groot aantal allochtone bewoners stond lange tijd bekend als probleemwijk.

4 de tori (woord uit het Sranan, een in Suriname gesproken taal): het verhaal

5 ziek grappig (straattaal): heel erg grappig

6 In het stadsdeel Amsterdam-Zuid (kort: Oud Zuid) wonen vooral welgestelde Amsterdammers.

7 de Bims (straattaal): Bijlmermeer

8 Nike Air Max (merknaam): sportschoen

9 de weave: haarverlenging

10 de stationwagon (uit het Engels): carrosserievorm met extra grote bagageruimte

11 Volvo en Saab zijn in welgestelde kringen geliefde Zweedse automerken.

12 luxaflex (merknaam): jaloezie

13 Dit is een toespeling op het cliché dat Surinaamse mannen vaak een buitenechtelijke relatie zouden hebben.

14 Unilever: groot Nederlands-Engels concern

15 AMC: afkorting voor Academisch Medisch Centrum, universitair ziekenhuis in Amsterdam

16 het wapenfeit (beeldtaal): belangrijke prestatie

17 straighten (uit het Engels): gekruld haar glad maken

18 de chick (straattaal): vrouw of meisje

Klausurteil B: Sprachmittlung isoliert

Opdracht:

Lotte uit Nederland, die ook stage loopt in het museum, heeft grote belangstelling voor alle kwesties rond integratie.

Wanneer je stage voorbij is, schrijf je haar vanuit Duitsland een brief. Daarin presenteer je het initiatief “Flüchtling für Flüchtling” en leg je uit wat het volgens vice-voorzitter Tarek Mezal oplevert. [18 Punkte]

Tekstgrondslag: Thomas Kuzaj: Integration durch Sprache

Mezal 1 sitzt in einem Büro in der fünften Etage des Bundeswehr-Hochhauses an der Falkenstraße. 2015 war hier eine Notunterkunft für Flüchtlinge eingerichtet worden. Mittlerweile sind 75 Start-ups und Sozialprojekte, Künstler und Kreative hier eingezogen.

Für das laufende Jahr stellt die Gewoba 2 dem Netzwerk „Visionskultur“ – Leitung: Marc Fucke und Hachem Gharbi – die Räumlichkeiten der ersten sechs Etagen zur Verfügung. Ein „Creative Hub“, ein Ideenzentrum – das ist die Zwischennutzung, bevor die Umgestaltung des Gebäudes zum Wohnhaus beginnt. Der Verein „Flüchtling für Flüchtling“ hat damit erst einmal Büroräume und eine Adresse.

Mezal, im Dezember 1999 in der Stadt Deir ez-Zor in Syrien geboren, ist im August 2015 als unbegleiteter Minderjähriger in Deutschland angekommen. „Als der Krieg anfing, war ich elf. Mit 14 wurde die Schule geschlossen“, sagt er. „Mit 15 Jahren musste ich meine Familie in Syrien verlassen und bin allein übers Mittelmeer und über die Balkanroute hierher geflohen.“

Mezal landete in einer Jugendhilfeeinrichtung in der Bremer Neustadt. „Für mich war das Ankommen sehr schwer, weil ich weder die deutsche Sprache sprechen konnte noch jemanden hatte, der meine Sprache sprach und an den ich mich wenden konnte.“ Er habe sich gedacht: „Ich will die Menschen hier verstehen.“ So begann er schon damit, die deutsche Sprache zu lernen, bevor er einen Schulplatz hatte: „Mit Büchern und Youtube-Videos.“

Und noch etwas kam hinzu: Engagement – in Flüchtlingsvereinen. „Engagement ist auch Integration“, sagt Mezal. Und es hilft, die Sprache zu lernen. „Sprache ist eine Säule der Integration. Sie ist der Schlüssel, in viele Räume zu kommen.“

So wuchs die Idee, „sich gegenseitig zu unterstützen“ und „Hand in Hand in die Gesellschaft zu integrieren“. Daraus wiederum wurde dann der Verein „Flüchtling für Flüchtling“: Gründung im Oktober 2018, Anerkennung der Gemeinnützigkeit im Mai 2019. 115 Mitglieder hat der Verein heute, sagt Mezal. 60 von ihnen sind Aktive. „Wir haben sehr viel Hilfe bekommen. Wir wollen etwas zurückgeben.“

Das ehrenamtlich auf die Beine gestellte Angebot ist groß, Dolmetschen für Neuankömmlinge zählt ebenso dazu wie Hilfe bei Behördengängen. Aber auch Workshops zum Thema „Bewerbung“. In Syrien laufe die Arbeitssuche mehr über direkte Gespräche, so Mezal. „Hier in Deutschland muss man sich bewerben. Und zwar auf Papier.“ Für viele, die hier ankommen, sei das neu.

Der Verein hat eine klare Struktur, die Aufgaben sind aufgeteilt. Die „Bildungsgruppe“ kümmert sich um Deutschkurse auf verschiedenen Niveaustufen – und um wöchentliche Nachhilfe für Schüler von geflüchteten Lehrern. Es gibt auch Arabisch für Deutsche.

Workshops und Vorträge über Arbeitsmarkt, Aus- und Weiterbildung organisiert die „Aufklärungsgruppe“, während die „Aktivitätengruppe“ sich um Dinge kümmert, die „Kulturen verbinden und Zusammenhalt und Freundschaft erzeugen und stärken“: Kochkurse, Ausflüge, Musik.

In der „Sportgruppe“ geht es um Fußball ebenso wie im Schwimmkurse. Die „Beratungsgruppe“ bietet mit der Hilfe einer Rechtsanwältin Informationen zu Fragen des Migrations- und Sozialrechts. Die „Frauengruppe“ organisiert Workshops und Bildungskurse für Frauen. Sprachkurse zum Beispiel gibt es auch mit Kinderbetreuung – um Mütter mit Kindern zu erreichen, die „zu Hause sind und nichts wissen über die deutsche Gesellschaft“, sagt Mezal. Es funktioniert: „Wir boten das an – und auf einmal kamen 50 Anmeldungen.“

Mezal selbst hat auf der Europaschule in Utbremen den mittleren Schulabschluss (MSA) gemacht. Jetzt macht er bei der Arbeiterwohlfahrt eine kaufmännische Ausbildung und im Rahmen einer Doppelqualifikation zugleich seine Fachhochschulreife. Er hat ein unbefristetes Aufenthaltsrecht und möchte sich einbürgern lassen.

„Ich fühle mich sehr wohl in Bremen“, sagt Tarek Mezal. „Es ist das Leben, das ich mir wünsche, ein Leben in Frieden. In meiner Kindheit habe ich sehr viel Krieg gesehen. Bildung und dieses Friedensgefühl, das gibt es nicht überall.“

1 Tarek Mezal ist Vize-Vorsitzender des Vereins „Flüchtling für Flüchtling“.

2 Gewoba: Wohnungsunternehmen mit Hauptsitz in Bremen.

Quelle: Kuzaj, Thomas: Integration durch Sprache. Kreiszeitung, 9. März 2020.