Aufgabe HT 1 - Klausurteil B · Abitur NRW Niederländisch GK · Haupttermin · neu einsetzend 2021

Situatie

Het Herinneringscentrum Kamp Westerbork spoort jongeren aan om literaire verhalen over het lot van kinderen overal ter wereld tijdens de Tweede Wereldoorlog te lezen en ze online te beoordelen voor andere jongeren. Op internet kom je een fragment uit een roman van Els Beerten tegen, en daarover schrijf je een tekst voor de website van het herinneringscentrum.

Klausurteil A

Informatie over de schrijfster en de roman

Els Beerten (*1959) is een Vlaamse auteur van jeugdboeken. De roman “Allemaal willen we de hemel” speelt zich af tijdens en na de Tweede Wereldoorlog in Vlaanderen. Het verhaal volgt het lot van de leden van de familie Claessen tijdens de Duitse bezetting van België tussen 1940 en 1944. Het fragment uit het hoofdstuk “Spannend” richt zich op de gevolgen van die bezetting. Remi, de jongste zoon, zorgt samen met zijn bijna volwassen broer Jef voor de tuin, een taak die hun vader hun heeft opgedragen.

Els Beerten: Allemaal willen we de hemel

Ik wil radijsjes en radijsjes en radijsjes in de tuin, en als ik dat tegen Jef vertel, lacht hij me uit. Radijsjes doen een maag honger krijgen, zegt hij; dikke kolen, die gaan we planten. Groene en witte en rode kolen. Terwijl hij wéét dat ik geen kool lust. En spruitjes, zegt hij, duizenden spruitjes. Daar moet ik ook al van overgeven. Hij kan op zijn kop gaan staan met 5 zijn kolen en zijn spruitjes. Hij denkt echt dat hij alles mag nu hij een medaille 1 heeft gekregen. Vloeken en pesten en schoppen en ellendige dingen zeggen. Ik ben blij dat ik weer elke dag gewoon naar school kan. Blij dat ik onze Jef zijn zuur gezicht even niet zie.

Tijdens de oorlog bleven we vaak thuis van school. Er hangt gevaar in de lucht, zei mijn moeder dan. En dat ik niet bang moest zijn. Maar ik was nooit bang.

10 Op een keer kwamen vreemde mannen onze klas binnen, ze droegen allemaal een zwart uniform en ze zeiden tegen onze meester dat hij moest meekomen. Hij moest gaan vechten in Duitsland, zeiden de mannen tegen ons, en dat we ons geen zorgen moesten maken, er kwam wel een nieuwe meester.

Onze meester is nooit meer teruggekomen. Op een dag werd er op school verteld dat hij in 15 Duitsland gestorven was, al na een maand of zo na zijn vertrek. Daar schrok ik zo van. Hij moet erg ziek geweest zijn, dat hij zo gauw doodging. En ik had niks aan hem gezien.

De nieuwe was maar een rare. We moesten de hele tijd Duitse liedjes leren. Hij was duizend keer strenger dan de vorige. Dus hebben we al die Duitse liedjes snel geleerd. Toen de oorlog voorbij was, vergat ik ze meteen. Dat vergeten gebeurde gemakkelijk, want telkens als ik er 20 een begon te zingen kreeg ik thuis zo'n mep rond mijn kop dat ik er draaierig van werd. En van zulke meppen vlogen de Duitse liedjes gewoon mijn hoofd uit. Het duurde niet lang of mijn hoofd was weer leeg. Nu ja, niet helemaal leeg, natuurlijk. Dat kan namelijk niet, denk ik toch.

Bij ons is de oorlog al in september afgelopen, maar in Duitsland is hij nog bezig, zegt mijn 25 vader. Maar dat het daar ook niet lang meer zal duren. En dat het dan feest in de hele wereld zal zijn omdat die Duitse smeerlappen dik verloren hebben.

Ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik mis de oorlog. Ik vond het altijd spannend als ze gingen bombarderen. Aan het einde van de straat was een huis met een grote schuilkelder, daar mochten we dan met zijn allen in. En als we daar dan bij elkaar zaten, dan sloeg mijn 30 moeder haar armen om me heen en fluisterde ze verhalen in mijn oor.

Ik ging wel eens aan de Duitse soldaten vragen of ze alstublieft misschien die nacht weer gingen bombarderen. Ze zeiden nooit veel terug. Soms bombardeerden ze die nacht, soms niet. Toen er op een keer een huis in onze straat in brand vloog, heb ik het maar niet meer gevraagd.

35 Het is toch maar goed dat ze weg zijn.

1 Jef heeft een medaille voor een heldhaftige daad gekregen.

bron: Beerten, Els: Allemaal willen we de hemel. Amsterdam: Querido, dertiende druk 2019 (eerste druk 2008), p. 35 – 36

Klausurteil B: Sprachmittlung isoliert

Opdracht: Het personeel van kamp Westerbork is enthousiast over je verslag en nodigt je uit om mee te doen aan een workshop over herinneringscultuur. Je stemt toe en bereidt een tekst voor een spreekbeurt voor, waarin je aan de andere deelnemers uitlegt waarom de huidige manier van herdenken volgens Ines Pohl tekortschiet en wat er volgens haar in plaats daarvan allemaal moet gebeuren. [18 Punkte]

Uitgangstekst voor de Sprachmittlung:

Ines Pohl: Kommentar: 75 Jahre nach Auschwitz – Was Deutschland jetzt tun muss

Jahrzehntelang dominierte in meiner Heimat die Scham. Darüber, was die Eltern und Großeltern getan haben und Deutschland für immer zu verantworten hat. Über sechs Millionen Menschen wurden in Auschwitz und vielen anderen Orten ermordet. In einer geradezu industriellen Tötungsmaschinerie, die es bis dahin nicht gegeben hatte. Und welche die Vorstellungskraft bis heute übersteigt.

Dieses Gefühl der Scham war der geistige Kern der Reden, die Politiker und Intellektuelle bei zahllosen Gedenkveranstaltungen vor allem zu den großen runden Jahrestagen hielten. Auch ich selbst, meine Kommilitonen und Kommilitoninnen an der Universität, später die Kollegen in den Redaktionen waren davon getragen: Ich schäme mich dafür, was mein Land getan hat.

In diesem Jahr geht es mir anders. Vielleicht, weil wohl zum letzten Male bei einem runden Jahrestag Zeitzeugen dabei sind und die Gedenkveranstaltungen prägen. Aber vor allem, weil in meinem Land Jüdinnen und Juden wieder in Gefahr sind. Weil am höchsten jüdischen Feiertag eine vollbesetzte Synagoge mit Schnellfeuerwaffen angegriffen wird. Weil Judenwitze wieder normal sind, und „Du Jude“ in Deutschland wieder ein Schimpfwort ist. Schämen reicht nicht, wenn an dem Wochenende, an dem die Welt der Opfer des Holocaust gedenken, Berichte bekannt werden, dass es immer mehr Nazis in der deutschen Bundeswehr gibt. Heute. Jetzt.

In diesem Jahr wird meine Scham dominiert von der Wut, dass all das wieder passiert in meiner Heimat. Wut darüber, dass all das in Deutschland nicht verhindert wird. Reden sind natürlich wichtig – so auch die hervorragende Rede von Bundespräsident Frank-Walter Steinmeier vergangene Woche in Yad Vashem 1. Große Gesten haben die Erinnerungskultur dieses Landes geprägt – beginnend mit dem Kniefall von Willy Brandt 1970 in Warschau.

Aber das alleine reicht nicht mehr. Wenn Deutschland weiter der Verantwortung gerecht werden will, die das Land durch dieses Menschheitsverbrechen auf sich geladen hat, muss mehr Konkretes passieren. Müssen Politiker Antworten finden auf die Frage, was geschehen muss, damit in Deutschland Synagogen nicht mehr bewacht werden müssen. Eltern müssen Antworten finden, wie wir endlich Judenwitze von den Schulhöfen bekommen. Und was leistet eigentlich unser Schulsystem, wenn jeder vierte Zehntklässler mit dem Begriff Auschwitz nichts anfangen kann?

Wir alle – die Zivilgesellschaft wie Politiker und Intellektuelle – müssen das Holocaust-Gedenken aus der Eliten-Ecke herausholen. Vor allem an Schulen muss viel mehr passieren. Denn Antisemitismus und Fremdenfeindlichkeit dürfen keinen Platz haben in unserer Gesellschaft. Ein klares „Nie Wieder“ kann nur mit einer Null-Toleranz-Politik einhergehen.

Es fällt schwerer zu hassen, was man kennt. Auch an diese Erkenntnis kann Deutschland anknüpfen: Was wissen wir eigentlich über den jüdischen Glauben, jüdisches Leben oder die Geschichte der Juden in Europa? Warum gibt es keinen groß angelegten Schüleraustausch mit Israel?

Bald wird es keine Zeitzeugen mehr geben. Und die Täter von einst sind noch eine Generation weiter von jenen entfernt, die Deutschland heute maßgeblich prägen. Deshalb ist keine Zeit zu verlieren – die Bundesregierung muss jetzt handeln. Und daran muss sie gemessen werden.

Quelle: Pohl, Ines: Kommentar: 75 Jahre nach Auschwitz – Was Deutschland jetzt tun muss. Deutsche Welle, 27. Januar 2020.

1 Yad Vashem: Dies ist eine wichtige israelische Gedenkstätte für die Opfer des Holocaust.