Aufgabe HT 1 - Deelopgave 3 · Abitur NRW Niederländisch GK · Haupttermin · neu einsetzend · Weit 2023

Situatie

Het Nationaal Holocaustmuseum in Amsterdam bereidt een nieuwe tentoonstelling voor. Met foto's en verhalen wordt getoond welke invloed oorlog heeft op kinderen van generaties die na de oorlog zijn geboren. De organisatoren hebben op hun website enkele mogelijke verhalen geplaatst en vragen jongeren om hun oordeel. Jij schrijft over een fragment uit een roman van Judith Fanto.

Informatie over de schrijfster en de roman

Judith Fanto (*1969) is schrijfster, jurist en publicist. Haar debuut was de roman “Viktor” uit 2020. Daarin komt het meisje Geertje erachter hoe de familie van haar moeder de holocaust heeft overleefd en welke rol haar oudoom Viktor daarbij speelde. Het fragment is gesitueerd in de jaren 80 in Nijmegen. Geertje is 9 jaar en heeft in de openbare bibliotheek voor het eerst gelezen over de Jodenvervolging.

Judith Fanto: Viktor

Op een dag in de herfst ging ik de slaapkamer binnen, waar mama in gedachten verzonken achter de strijkplank scherpe vouwen perste in mijn vaders pantalons en vaag naar mij glimlachte. Tussen het kruidige aroma van de vochtige scheerwol en het sissend verdampende water beraamde ik mijn plan. Ik moest persoonlijke associaties vermijden, een zakelijke toon aanslaan en mijn prooi zodanig overrompelen dat vluchten kansloos was. 5

Nadat ik mijn vraag in stilte had geoefend, zei ik met een duister gevoel van opwinding: ‘Mam, ik weet dat er in de oorlog Joden zijn vermoord, maar toch geen Joodse kinderen? Ik bedoel: zij hadden toch niks fout gedaan?’

In één klap ontwaakte mijn moeder uit haar serene gemoedstoestand.

10 Woest staarde ze me aan.

‘De volwassenen hadden ook niks fout gedaan,’ snauwde ze.

Met een ruk trok ze de stekker van de strijkbout uit het stopcontact en vertrok naar beneden.

Een andere keer moest en zou ik het fijne weten 1 van de naam Hitler. […]

Op school had ik geleerd dat achternamen niet zonder betekenis zijn en konden verwijzen naar de geschiedenis van je voorouders. 15 Of naar hun Joodse afstamming, dacht ik erachteraan, want dat wist ik allang. Mijn achternaam, Van den Berg – die tot grote tevredenheid van mijn ouders geen enkele Joodse bijklank had – was volgens mijn meester een geografische naam. Liefst had ik de meester meteen willen vragen naar de betekenis van de naam ‘Hitler’, maar het leek me iets te Joods om dat hardop in de klas te zeggen.

20 […]

Op een zaterdagochtend, toen mijn vader met een grote bos rozen van de markt in een uitstekend humeur thuiskwam, beproefde ik mijn geluk bij hem.

‘Als ik geen wetenschapper was geworden, was ik rozenkweker geweest,’ sprak mijn vader en sneed de bloemstelen schuin af.

25 Ik haalde diep adem.

‘Papa, wat betekent de naam Hitler?’

Hij hief zijn gezicht zo abrupt naar me op dat hij zich in zijn duim sneed, vloekte en gromde: ‘Geen idee, maar veel goeds kan het niet zijn.’

Terwijl mijn vader een zakdoek in zijn bloedende hand kneep, opende hij met zijn vrije hand 30 de keukenla.

‘Waarom heet ik eigenlijk Van den Berg?’ vroeg ik en pakte er voor hem een pleister uit.

‘Omdat ik de zoon ben van Jacques van den Berg, een katholieke Brabander.’

‘… en van Anna de Jong, een Joodse Brabantse,’ waagde ik.

‘Half Joods,’ corrigeerde hij mij. ‘Mijn moeder had alleen een Joodse moeder.’

35 Ik dacht aan de inhoud van de kast Jodendom in de bieb 2.

‘Volgens de Joden bestaat er niet zoiets als half Joods. Je bent Joods als je een Joodse moeder hebt. Anders niet.’

Met bevende handen gaf ik hem de pleister.

Geërgerd keek mijn vader me aan. Ik had hem voor Jood uitgemaakt en dat gold in onze 40 familie als een directe belediging.

‘Je weet heel goed dat er niet zoiets bestaat als “de” Joden. Dat soort generalisaties verwacht ik niet van jou.’

Ineens voelde ik hoe het anders zo kalme briesje in mijn longen aanwakkerde tot windkracht 7. Ik moest de neiging onderdrukken om te gaan hijgen. ‘Zelfs volgens Hitler ben jij Joods,’ 45 zei ik en staarde naar zijn trillende ooglid.

‘Hitler bepaalt niet of ik Joods ben,’ antwoordde mijn vader, ‘Hitler is dood.’

Hij had ongelijk. Hitler leefde.

Zijn geest waarde rond in ons huis.

bron: Fanto, Judith: Viktor. Amsterdam: Ambo | Anthos 2020, p. 66 – 69

1 het fijne ervan weten: alles erover weten

2 de bieb: afkorting van ‘bibliotheek’

Deelopgave 3: Beoordeel met behulp van je analyse en je kennis van de Jodenvervolging en de manier waarop daarmee is omgegaan in hoeverre de tekst jongeren een goed beeld kan geven van de gevolgen van oorlog voor kinderen van latere generaties. Behandel daarbij de uitspraak van Geertjes vader: “Hitler is dood.” [14 Punkte]