Aufgabe HT 1 - Klausurteil A - Deelopdracht 3 · Abitur NRW Niederländisch GK · Haupttermin · fortgeführt 2023

Situatie

Het KIS ( Kennisplatform Inclusief Samenleven) houdt een lezing voor jongeren met als thema “Tussen de culturen? – Het vinden van een eigen identiteit”. Daarbij lezen auteurs passages uit hun romans voor en praten ze met het publiek over de inhoud. Je doet stage bij het KIS en de organisatoren vragen je te beoordelen of een fragment uit een roman van Johan Fretz zich leent voor de lezing.

Informatie over de auteur en de roman

Johan Fretz (*1985) is een Nederlands auteur. In zijn roman “Onder de paramariboom” staat Johannes centraal, die een Nederlandse vader en een Surinaamse moeder heeft. In dit fragment reist Johannes voor het eerst naar Suriname.

Johan Fretz: Onder de paramariboom

Dus, ik land in Paramaribo 1. Het heeft negenentwintig jaar geduurd, voordat ik hiernaartoe

ben gekomen, en tot voor kort was de reden heel simpel: ik had hier niks te zoeken. Ik was

gemengd, half, gewoon Hollands dus en dat wilde ik ook zijn. Toch zegt de zwarte piloot

die bij de uitgang van het vliegtuig staat: “Welkom thuis, jongen”.

5 Ik verbeter hem niet, knik en loop de trap af. Vreemd eigenlijk: volgens mij heb ik nooit

eerder in mijn leven een zwarte piloot gezien. Mijn voeten raken de grond. That’s one small

step for a man 2 en… Verder niks natuurlijk, dit is alleen in mijn hoofd zoiets als de

maanlanding. Het is alsof alle geluiden in de hitte zijn gesmolten, zo stil is het. De donkere,

heldere hemel hangt als een klamboe 3 over ons heen. Ik zet nog een paar stappen, wil meteen

10 van alles voelen, vooral dat ik hier vandaan kom, maar voel alleen dat ik wil voelen dat ik

hier vandaan kom.

De andere passagiers lopen voor me uit, over de landingsbaan naar de aankomsthal. Ze

praten, maar hun stemmen zijn weggevallen. Ik ben als laatste uitgestapt. De haast om het

toestel te verlaten, juist wanneer het weer veilig aan de grond staat, heb ik nooit begrepen.

15 Ik wacht altijd zo lang mogelijk. Op deze vlucht zaten opvallend veel gelijkgestemden, die

bleven zitten tot het echt niet langer kon. Ik moest denken aan een Surinaamse vriend die

me eens uitlachte toen ik hem in paniek belde omdat ik vijf minuten later zou zijn. Hij riep:

“Hou op met me en zet die witman in jezelf uit!” 4

Boven aan de trap staat de piloot nog altijd in dezelfde plechtige houding: zijn armen op de

20 rug, zijn nek uitgestrekt, zijn hoofd bijna in de wolken, als een giraffe. Misschien blijft hij

in zijn rol tot we uit zicht zijn verdwenen of komt straks uit een geheim compartiment nog

een Egyptische koningin naar buiten.

Blijkbaar beteugelt de hitte niet alleen onze stemmen, maar ook onze lichamen: de

aankomsthal wil maar niet dichterbij komen. Ik kijk naar de anderen. De ánderen. Het zal

25 de tijd zijn waarin ik leef, hoe die tijd de dingen kleurt. Al deze mensen: ik zie nomaden,

die net uit de zee zijn gekropen, zwaar en traag door het water dat zich in hun kleren heeft

gezogen, verdwaasd nog door de barre overtocht. En bovenal zie ik Surinamers, haast

alleen maar Surinamers.

[...]

30 De douanebeambten nemen alle tijd, alsof ze opslag krijgen bij vertraging. Ze kijken

onaangedaan naar de passagiers en bestuderen elk paspoort alsof het een potentieel

vuurwapen is.

“Re-den van be-zoeeek?” vragen ze en: “Waar gaat u slapen?”, niet: “Waar verblijft u?”

Als ik eindelijk aan de beurt ben, zie ik dat de passagier naast me niet alleen een paspoort,

35 maar ook een toeristenkaart op de balie legt. Zo’n kaart heb ik niet. Ik zucht, laat mijn beurt

voorbijgaan en loop terug naar het begin, waar ik nu pas het kleine hok in de hoek zie staan

met daarboven het bordje: VISA: 20 US DOLLAR. In het hokje zit een magere man. Hij

kauwt op iets.

“Alleen cash, meneer,” zegt hij.

40 Ik wroet in al mijn zakken. Ik heb geen cash. “Is hier ook een pinautomaat?”

“Toch wel, meneer. Achter de douane.”

“Dan heb ik een probleem!”

“Meneer,” zegt de man droogjes. “Is het uw eerste keer in Suriname?” Ik knik.

“Mag ik u een tip geven? U hoeft zich hier niet zo druk te maken, het komt vanzelf goed.”

45 Met een bestempeld visum loop ik even later door de schuifdeuren. Ik zwaai de dame gedag

die me zojuist zomaar twintig USD 5 heeft gegeven. Toen ik haar vroeg wanneer ze het terug

wilde, keek ze me aan alsof ik haar beledigd had.

Terwijl ik bij de bagageband op mijn koffer wacht, passeert het backpackmeisje me. Ze zat

bij me in het vliegtuig, twee rijen schuin voor me en viel me meteen al op. Eén van de

50 weinige witte reizigers op de vlucht. Ze staat aan de vooravond van een zelfontplooiingsreis:

een bloem in haar haren, een broek met felle hippiekleuren en een wijd zittend T-shirt.

Tijdens het diner vroeg ze om een vegetarische optie. Toen de stewardess haar stoïcijns

mededeelde dat er alleen kip of vis was, besloot het meisje maar helemaal niets te eten. Ze

zal wel honger hebben. Haar blik kruist de mijne. Ik knik en zeg geluidloos hé, als om te

55 laten weten: wat leuk, wij allebei hier, twee Hollanders in Paramaribo. Ze kijkt dwars door

me heen. Het duurt een paar seconden voor ik besef waarom: voor haar is mijn gezicht op

Zanderij 6 in Paramaribo geen bron van herkenning. Zij is hier alleen, ik ben voor haar een

van de anderen; ik ben een Surinamer, met ander bloed.

bron: Fretz, Johan: Onder de paramariboom. Amsterdam: Lebowski Publishers 2019, p. 13 – 15

1 Paramaribo: hoofdstad van Suriname

2 That’s one small step for a man: beroemde woorden van de astronaut Neil Armstrong bij de eerste maanlanding

3 de klamboe: het muskietennet

4 Hou op met me en zet die witman in jezelf uit! (Surinaams-Nederlands): Hou ermee op en denk niet zoals een witte man!

5 USD (afkorting): US dollars

6 Zanderij: naam van de luchthaven in Paramaribo

Deelopdracht 3 [14 Punkte]

Bediscussieer aan de hand van je analyse en je kennis van identiteitsvraagstukken of dit fragment zich leent voor de lezing. Besteed daarbij aandacht aan het citaat: “Ik zet nog een paar stappen, wil meteen van alles voelen, vooral dat ik hier vandaan kom, maar voel alleen dat ik wil voelen dat ik hier vandaan kom”.