Aufgabe HT 1 - Aufgabe 3 b) · Abitur NRW Türkisch LK · Haupttermin · fortgeführt 2022

Klausurteil A

Burcu Karakaş

TV dizilerinin perde arkası: Sansür ve otosansür

[...]

Milliyet yazarı Sina Koloğlu’nun “Erkenci Kuş” adlı dizide şarap kelimesinin

sansürlendiğini yazması üzerine Türkiye’deki dizilerde uygulanan sansür bir kez daha

gündeme geldi. Buzlanan görüntülerin dizilerdeki oranının artmasında RTÜK 1 cezaları

5 kadar otosansürün de payı var.

Yapım şirketlerine içerik danışmanlığı yapan B., dizi senaristlerinin otosansürü

içselleştirdiğini düşünüyor. “Televizyon sahiplerinin ‘Sansürü yok sayıyorum’ deme şansı

yok, senaristler de bu bilinçle yazıyor. Mesela, tutkulu sevişme sahnesi yazamıyorsun

çünkü ‘yasak’ olduğunu biliyorsun” diyor. Danışman B., Show TV’nin popüler dizisi

10 “Çukur”da yer alan öpüşme sahneleri için gençlerin “ahlakını bozduğu” gerekçesiyle Şubat

ayında kanala 260 bin lira para cezası kesildiğini örnek gösteriyor. Kendisi de uzun süre

dizi senaristliği yapan B., sansürün benzer cezalar nedeniyle doğal bir reflekse dönüştüğünü

anlatıyor:

“Kadın karakter kısa etek mi giydi? Öpüştüler mi? Göğüs dekoltesi mi var? Senaristler ve

15 dizi sektöründe çalışanlar hep gardını 2 alarak çalışıyor.”

[...]

Şarap kelimesinin sansürlenmesinin “yüksek hassasiyet” sonucu olduğunu düşünen B.,

“Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) ceza keser, başımıza dert olur” düşüncesiyle

senaristin ya da yönetmenin kanaldan uyarı gelmesini beklemeden otosansür uyguladığını

20 ifade ediyor. Ancak RTÜK’ün hangi sahneye ceza kesebileceği konusunda bir standart

olmadığını da ekliyor:

“Biz, mesela, Kanal D için yaptığımız ‘Poyraz Karayel’ dizisinde meyhane sohbetleri

yazıyorduk. Rakı sofrası kurulurdu. Sansüre uğramadık. Bazı şeyleri öngörerek kendini

kısıtlıyorsun ama neyin sansürleneceğini kestirebilmek mümkün değil. Adnan Şenses’in

25 televizyonda rakı içip şarkı söylediği günlerden buraya geldik.”

[...]

Senaryo ve Diyalog Yazarı Sinema Eseri Sahipleri Meslek Birliği (SenaristBir) Yönetim

Kurulu Başkanı İlker Barış da RTÜK cezalarına işaret ediyor. Barış, kanal yöneticilerinin

RTÜK tarafından kesilen cezalardan yıldığını belirterek “ ‘genel ahlak kurallarına’ aykırı bir

30 durum olabilecekse yazar da konuya girmekten kaçınıyor. Durum artık sansür değil,

otosansüre dönmüş durumda” diyor.

Son yıllarda otosansür uygulamalarında artış olduğunu düşünen İlker Barış, danışmanlık

yapan B.’nin de dediği gibi, sansür konusunu kanala ya da konuya göre kategorize etmenin

mümkün olmadığını söylüyor. Öte yandan, RTÜK’ün ceza verebileceği konularda sektörde

35 bir konsensus oluştuğunu dile getiren SenaristBir Başkanı, “Sansür konusunda standart ya

da yazılı bir durum yok aslında. Bir kanalda rakı gösterilirken diğerinde sansürlenebiliyor”

diye konuşuyor.

[...]

RTÜK, gelen şikâyetler üzerine ceza kesebildiği gibi kendi inisiyatifiyle de sansür

40 uygulayabiliyor. RTÜK tarafından hazırlanan ve geçen ay yayınlanan “Vatandaş

Bildirimleri Yıllık Raporu”na göre, 2017 yılında RTÜK’ün çağrı merkezine gelen 142 bin

969 bildirimin 28 bin 441’i diziler hakkında oldu. Bu rakam ile en çok şikayet edilen

yayınlar arasında yüzde 19 oranıyla dizi filmler ikinci sırada yer aldı. En çok şikâyeti alan

Show TV’de yayınlanan “Kalp Atışı” adlı dizi için raporda, “Toplumun en önemli meslek

45 gruplarından polislik ve doktorluğu karşı karşıya getirdiği ve Türk toplumunun hassas bir

dönemine denk geldiği için sisteme çok sayıda bildirim ulaşmıştır” deniliyor.

[...]

İsmini vermek istemeyen bir dizi senaristi, RTÜK raporunda yer verildiği üzere, toplumsal

figürlerin antikahraman olamadığını dile getirerek, “Siyasal iktidarın ideolojisinin taşıyıcısı

50 gördüğü imam, polis ya da hâkim kötü rolde olmuyorlar. Bir büyük göz herkesin tepesinde

geziyor gibi, insanlar rahat hikâye anlatamıyor” diyor.

Senarist, Ramazan ayında çekilen sahnelere de değiniyor: “Ramazan’da, mesela,

karakterlere gündüz sahnelerinde yemek yedirmiyoruz. Mümkünse arada sahur ya da iftar

sahneleri oluyor. Olumlu kahramanların oruç tutmasına gayret edilir” diyor ve bu durumun

55 da kanaldan gelen tavsiye üzerine oluştuğunu anlatıyor. Öte yandan, reyting başarısının

belli bir özgürlük alanı yarattığına da dikkatı çekerek, reytingi yüksek dizilerde senaristlerin

daha az otosansür uygulayabildiğini söylüyor.

Senarist, alkol ya da cinsellik konularına geliştirilen duyarlılığın istismar ve şiddet

konularında gösterilmediğini belirterek, “Temel insani erdemler konusunda alabildiğine

60 geniş davranılabiliyor. Bunlara kimsenin itirazı yok” diyor. Senariste göre, dizilerdeki

sansür endişesinde televizyon kanallarının iktidara yakınlığı belirleyici rol oynuyor: “Eğer

kanal iktidara yakınsa liberal bile olsa uygulamalar muhafazakar olabiliyor. Cumhurbaşkanı

ve ailesi izleyecekmiş gibi onların canını sıkmayacak şekilde yazılıyor. ‘Buna ne derler’

sorusundaki gizli öznenin kim olduğunu herkes biliyor.”

65 [...]

On beş yıldır dizi senaristliği yapan bir kadın senarist de süreç içinde sansürün

içselleştirildiğini dile getirenlerden... “Kendi içimizde otosansür uyguluyoruz. ‘Bunu

yazsak kanaldan geçer mi’ diye düşünüyoruz. Kederli bir sahnede rakı yerine karakter su

içiyor mesela, bardaktaki su tebeşir renginde bile olmuyor” diyor. Benzer şekilde neye

70 sansür uygulanabileceğini tahmin edemediklerini vurguluyor. Sigara sahnelerinin yasak

olduğunu, alkol konusunda benzer bir yasak olmamasına rağmen zaman içinde fiili bir

yasak olma durumu 3 oluştuğunu ifade ederek, “Tutucu, muhafazakar bir tutum içindeyiz.

Dizi bölümleri kanala gitmeden ya da yapımcı veya yönetmen bir şey demeden otosansür

uygulamaya alıştırdık kendimizi” diyor.

75 Senaryoda yer verdikleri ama yönetmenden onay çıkmayınca çekilmeyen bir sevişme

sahnesi hakkında, “İki bekar yetişkinin sevişeceği bir sahne vardı. Onun yerine o sahnede

sohbet ettiler” diye anlatıyor. Kadın bedenine uygulanan sansüre de değinerek, “Ama

mesela yazın çekilen romantik komedi dizilerinde erkek bedeni sere serpe karşımızda”

diyor. Dizide bir kadın karakterin kocasını aldatması durumunda “kötü” karakter olması

80 gerektiğini belirterek, “Aldatma konulu bir sahne yazılıyorsa kadın aldatmıyordur ya da

aldatsa da ‘kötü’ kadındır. Erkekler için bu söz konusu değil” diyor.

[...]

Bir başka ismini vermek istemeyen senarist de cinsel içerikli sahnelerle ilgili olarak,

“Şiddet olur, vahşet olur. Ama özellikle iki yetişkin evli değillerse isteyerek seks yapamaz

85 mesela. Yasak değil ama az çok neyi yazıp neyi yazmayacağınızı bilirsiniz” diyor.

Dizilerde alkollü sahneler konusunda ise bir yasak olmadığını fakat muallakta 4 bir durum

olduğunu belirterek, “Şarap sansürlenebilir veya sansürlenmez. En sıkıntılısı zaten muğlak 5

olan şeyler” diyor. Dizi senaristlerinin otosansür uygulamak durumunda kaldığını söyleyen

kişi, yasaklar konusunda fiili bir durum olduğunu dile getirerek, “Sansürün nereden

90 geleceği de belli olmuyor. Sette olabilir, montaja takılabilir. Kanal karar verebilir.

Yayınlanana kadar birçok süzgeçten geçiyor” diye konuşuyor.

Açıklamalar

1 RTÜK: Radyo ve Televizyon Üst Kurulu

2 gard: Boks vb. oyunlarda korunmak için alınan durum; gardını alarak çalışmak: Önceden önlemini alarak çalışmak.

3 fiili bir yasak olma durumu: Uygulamada yasak varmış gibi.

4 muallakta: Sonuca bağlanmamış.

5 muğlak: Anlaşılması güç, karışık.

b)

Burcu Karakaş’ın metnini okuduktan sonra konu dikkatinizi çekti ve eksisozluk.com sayfasında, dizilerde uygulanan sansür ve otosansür hakkındaki düşüncelerinizi dile getiren bir blog yazısı kaleme almak istediniz. Bu blog yazısını, metnin tamamından, kendi bilgi birikiminizden ve kişisel izlenimlerinizden yararlanarak yazınız.

(12 Punkte)