Aufgabe HT 1 - Deel 3 · Abitur NRW Niederländisch GK · Haupttermin · neu einsetzend · Weit 2022

Situatie

Nadat je van school bent gekomen, loop je stage bij KansPlus, een organisatie die opkomt voor mensen met een verstandelijke handicap en voor hun gezinnen. Voor een leesavond, waar jongeren met een broer of zus met een beperking met elkaar kunnen praten, zoekt men literaire teksten.

Je krijgt de opdracht om te beoordelen of het fragment uit de roman “Het twijfelexperiment” van Carly Wijs hiervoor geschikt is, en om dit fragment vervolgens aan je collega’s te presenteren.

Informatie over de schrijfster en de roman

Carly Wijs (*1966) is een Nederlands-Schotse actrice en auteur. Ze debuteerde in 2016 met de roman “Het twijfelexperiment”.

De hoofdfiguur in deze roman is Vicky (10), de jongste van drie zussen. Haar oudste zus Mitty heeft een geestelijke beperking. De middelste zus heet Bess.

In dit fragment spreken Vicky en Bess met Vicky’s klasgenoten Linda, Marlies en Petra over wat zij in de komende zomervakantie gaan doen.

Carly Wijs: Het twijfelexperiment

‘Hebben jullie nog een zus?’ Linda keek verbaasd de groep rond. ‘Waarom is ze hier niet?’

Er klonk gegiechel naast me en ik draaide mijn hoofd de kant op waar het vandaan kwam,

maar ik zag alleen vragende blikken van de meisjes uit de groep.

‘Nee stommerd, dat kan helemaal niet. Hun zus is gek.’ Marlies keek streng naar Linda en

5 toen naar ons. ‘Toch? Ze is toch gek?’

‘Nee, ze is ge-han-di-capt.’ Petra sprak het uit alsof ze een dictee gaf.

‘Ze gaat gewoon mee op vakantie,’ zei ik. ‘We gaan dit jaar waarschijnlijk ook met de tent

weg.’

‘Hoe kom je daar nou bij?’ Zonder gêne 1 en met een oog dat haar achterzak in de gaten hield,

10 zei Bess: ‘Dat is onzin wat Vicky zegt. Mitty kan nooit mee op vakantie. Een kort reisje in

eigen land is al een heel gedoe. En wij moeten natuurlijk altijd naar het buitenland. 2 Het is

voor mijn ouders een te grote belasting.’

[...]

De andere meisjes begonnen vragen te stellen. ‘Wat betekent dat precies, ge-han-di-capt?’

15 ‘Kun je dan niet schrijven?’ ‘Kun je wel je handen gebruiken?’

Bess gaf niet meteen antwoord op het spervuur van vragen dat op haar afkwam. Ze likte haar

lippen en sloot haar ogen even, toen zei ze minzaam: ‘Er is niks mis met haar handen,

integendeel.’

‘Hoezo integendeel?’

20 ‘Ze kan heel goed borduren.’

[...]

Bess babbelde vrolijk verder. De vragen die haar werden voorgelegd waren ook steeds

brutaler. ‘Plast ze nog in haar broek?’ ‘Kan ze haar billen afvegen 3 ?’ In mijn hoofd schreeuwde

ik: Dat gaat je geen zak aan, stomme trut, kun jij je kont zelf schoonmaken? Maar daar aan

25 tafel staarde ik zwijgend voor met uit. Bess barstte bijna uit haar voegen van al deze aandacht.

‘Ja, er zijn veel dingen die ze gewoon zelf kan, eigenlijk vrij veel. Ze ziet er ook heel gewoon

uit.’ [...]

Bess was aan het einde van haar uitleg gekomen en liet een kleine stilte vallen, haalde diep

adem en keek met één oog de kring rond, terwijl het andere het plafond bestudeerde voor ze

30 haar allerbelangrijkste idee op tafel gooide. ‘Eigenlijk...’ en ze liet een korte pauze vallen,

‘kun je haar vergelijken met een intelligente aap. Ja,’ er verscheen een minzaam glimlachje

om haar lippen, ‘ze is eigenlijk een intelligente aap.’

Terwijl ze de woorden uitsprak zag je de voldoening over haar toch wel interessante conclusie

zich uitspreiden over haar schele hoofd; hier had ze echt over nagedacht, dat kon je zien. Voilà 4,

35 nu waren we zelfs geen mensen meer, maar een stel apen 5. In haar geval een schele aap.

Even bleef het stil, er werd instemmend geknikt, maar ineens schrok iedereen op van een luid

gekrijs, hoog, hard en schel, je zou er bang van worden, ‘Ieeeeeeuaaaaarch!’ Ik was het zelf,

de jongste van het apenstel. Ik vloog over de tafel en greep in het haar van het meisje dat

tegenover me zat. Het leek een toevallige keuze, maar dat was het niet. Het was Petra met

40 de bruine krullen en de blauwe ogen, die mijn werkstuk had gestolen 6. Verwaand kreng 7.

Mijn aanval werkte: ze zag er bezopen uit met haar angstogen. Hard, heel hard krijste ik in

haar gezicht: ‘Ik ben geen aap! Ik eet vlees, massa’s en massa’s en massa’s vlees!’

bron: Wijs, Carly: Het twijfelexperiment. Amsterdam: Ambo/Anthos 2016, p. 145 – 148

Im Original enthaltene fehlerhafte Schreibungen wurden korrigiert.

1 zonder gêne: ongegeneerd, onverbloemd

2 De moeder van Vicky, Bess en Mitty komt uit Engeland. Daarom brengt het gezin daar vaak de vakantie door.

3 de billen afvegen: het achterdeel poetsen na de gang naar het toilet

4 voilà: alsjeblieft

5 een stel apen: een apenfamilie

6 Petra heeft ooit een werkstuk van Vicky voor het hare uitgegeven.

7 het kreng: de loeder, het akelige kind

Deel 3: Beoordeel met behulp van je analyse en je kennis van tolerantie hoe de twee zussen zich gedragen en of het fragment zich leent voor de leesavond. [14 Punkte]