1. Testu orokorra (ikasteko)
Flashcards
- Zein bidek aberastu zuen Lizarra Erdi Aroan?
- Donejakue Bideak.
- Zein zen Lizarrako lehen burgo berria?
- San Martín burgoa.
- Zein funtzio zituzten elizek?
- Funtzio erlijiosoa eta defentsiboa.
- Zein zen San Juan burgoa sortzearen helburua?
- Azoka eta errentak erregearen kontrolpean edukitzea.
Preguntas tipo test
- Zein zen Lizarrako burgoak sortzearen helburu nagusietako bat?
- a) Erromesak erakartzea eta haien gastuetatik etekina ateratzea.
- b) Nekazaritza sustatzea.
- c) Burdin industriak garatzea.
- d) Itsas merkataritza bultzatzea.
Respuesta: a) Erromesak erakartzea eta haien gastuetatik etekina ateratzea.. Lizarrako burgoak Donejakue Bideko erromesak aprobetxatzeko eta haien gastuetatik etekina ateratzeko sortu ziren.
- Zein produktu ziren garrantzitsuenak Lizarrako azokan?
- a) Ardoa eta zerealak.
- b) Artilea eta arraina.
- c) Ardoa eta artilezko arropak.
- d) Espeziak eta zeta.
Respuesta: c) Ardoa eta artilezko arropak.. Lizarrako azokan gehien saltzen ziren produktuak ardoa eta artilezko arropak ziren.
- Zergatik ziren etxeak estuak Lizarrako burgoetan?
- a) Defentsarako errazagoak zirelako.
- b) Materialak merkeagoak zirelako.
- c) Kale aldera zabaltzeak zerga gehiago ordaintzea zekarrelako.
- d) Biztanle gutxi zeudelako.
Respuesta: c) Kale aldera zabaltzeak zerga gehiago ordaintzea zekarrelako.. Etxeak estuak ziren, kale aldera zabaltzeak zerga handiagoak ordaintzea zekarrelako.
2. Donejakue Bidea eta Nafarroako erregea
Flashcards
- Zertan uzten zuten dirua erromesek Donejakue Bidean?
- Ostatuetan, elizetan, ospitaleetan eta dendetan.
- Zein zen Nafarroako erregearen helburua?
- Erromesak Lizarratik bertatik pasaraztea.
- Nola bideratu zituen erregeek erromesak Lizarratik?
- Burgo berriak sortuz, zerbitzu eta azoka erakargarriak eskainiz.
- Zergatik zen Donejakue Bidea negozio handia Erdi Aroan?
- Erromesek diru asko uzten zutelako ostatuetan, elizetan, ospitaleetan eta dendetan.
Preguntas tipo test
- Zergatik sortu zituen Nafarroako erregeak burgo berriak Donejakue Bidean?
- a) Erromesak zigortzeko, zerga gehiago ordain zitzaten.
- b) Bidea ofizialki aldatzeko, erromesak derrigorrez herritik pasa zitezen.
- c) Erromesak Lizarratik pasarazteko eta dirua herrian geratzeko.
- d) Erromesak babesteko, bidean segurtasun handiagoa izan zezaten.
Respuesta: c) Erromesak Lizarratik pasarazteko eta dirua herrian geratzeko.. Nafarroako erregeak burgo berriak sortu zituen erromesak Lizarratik pasarazteko eta haien dirua eta etekinak herrian geratzeko, merkataritza eta zerbitzu erakargarriak eskainiz.
- Zein izan zen Nafarroako erregearen ikuspegia Donejakue Bidearekiko?
- a) Erromesak herritik urruntzea, istiluak saihesteko.
- b) Bidea ofizialki aldatzea, erromesak derrigorrez herritik pasa zitezen.
- c) Erromesak Lizarratik gertu pasatzen zirela ikusi, baina ez beti herritik bertatik, eta helburua zen erromesak Lizarratik bertatik pasaraztea.
- d) Erromesak babestea, bidean segurtasun handiagoa izan zezaten.
Respuesta: c) Erromesak Lizarratik gertu pasatzen zirela ikusi, baina ez beti herritik bertatik, eta helburua zen erromesak Lizarratik bertatik pasaraztea.. Erregeak ikusi zuen jende asko Lizarratik gertu pasatzen zela, baina ez beti herritik bertatik. Bere helburua zen erromesak Lizarratik bertatik pasaraztea, dirua eta etekinak Lizarran gera zitezen.
- Zein izan zen Nafarroako erregearen estrategia erromesak Lizarratik pasarazteko, Donejakue Bidean?
- a) Bidearen kokapena aldatzea.
- b) Burgo berriak sortzea, zerbitzu eta azoka erakargarriak eskainiz.
- c) Erromesentzako ostatu merkeak eraikitzea.
- d) Erromesak derrigorrez Lizarratik pasatzera behartzea.
Respuesta: b) Burgo berriak sortzea, zerbitzu eta azoka erakargarriak eskainiz.. Erregeak ez zuen bidea ofizialki aldatu, baina burgo berriak sortu zituen, zerbitzu eta azoka erakargarriak eskainiz, erromesak berez bideratzeko.
3. Donejakue Bidearen ibilbidea (gida klasikoa)
Flashcards
- Zein da Donejakue Bidearen lehen gida idatzia?
- Codex Calixtinus
- Zein mendetan idatzi zen Codex Calixtinus?
- XII. mendean
- Zein hizkuntzatan idatzi zen Codex Calixtinus?
- Latinez
- Zer deitzen zaio Garestik aurrerako Donejakue Bideari?
- Bide Frantsesa
Preguntas tipo test
- Zein mendean idatzi zen Codex Calixtinus, Donejakue Bidearen lehen gida idatzia?
- a) XII. mendean
- b) XIII. mendean
- c) XI. mendean
- d) XIV. mendean
Respuesta: a) XII. mendean. Codex Calixtinus XII. mendean idatzi zen, Donejakue Bidearen lehen gida idatzia izanik.
- Zein da Donejakue Bidearen ibilbideko hiri bat, Euskal Herritik aurrera?
- a) Sevilla
- b) Lizarra
- c) Madril
- d) Bartzelona
Respuesta: b) Lizarra. Lizarra Euskal Herritik aurrerako Donejakue Bidearen ibilbideko hiri bat da.
- Zer deitzen zaio Garestik aurrerako Donejakue Bideari?
- a) Iparraldeko Bidea
- b) Bide Primitiboa
- c) Bide Frantsesa
- d) Mozarabar Bidea
Respuesta: c) Bide Frantsesa. Garestik aurrera, Donejakue Bideari "Bide Frantsesa" deitzen zaio.
4. Burgoak: sorrera eta funtzioa
Flashcards
- Zein zen San Martín burgoaren helburu nagusia?
- Erromesak erakartzea eta bertan dirua uztea.
- Nortzuk ziren frankoak?
- Atzerriko biztanleak, batez ere Okzitaniatik etorritakoak.
- Zergatik ekarri zituzten frankoak?
- Artisau eta merkatari trebeak zirelako.
- Zein baldintza on izan zituzten frankoek lehen urteetan?
- Zergarik ez edo oso gutxi, dendak eta tailerrak irekitzeko erraztasunak, eta foru eta pribilegio bereziak.
Preguntas tipo test
- Zein izan zen San Martín burgoaren helburu nagusietako bat?
- a) Nekazaritza sustatzea.
- b) Erromesak erakartzea eta bertan dirua uztea.
- c) Defentsa indartzea.
- d) Elizak eraikitzea.
Respuesta: b) Erromesak erakartzea eta bertan dirua uztea.. San Martín burgoaren helburu nagusietako bat erromesak erakartzea eta bertan dirua uztea zen, zerbitzu gehiago eskainiz.
- Zergatik ekarri zituzten frankoak Lizarrako burgoetara?
- a) Nekazariak zirelako.
- b) Artisau eta merkatari trebeak zirelako.
- c) Soldaduak zirelako.
- d) Erlijiosoak zirelako.
Respuesta: b) Artisau eta merkatari trebeak zirelako.. Frankoak artisau eta merkatari trebeak zirelako ekarri zituzten, tokiko jendea batez ere nekazaria zelako.
- Zein kale dago frankoak bizi ziren eremuetako baten izenarekin lotuta?
- a) San Nikolas kalea.
- b) San Martin kalea.
- c) Larrua kalea.
- d) Mayor kalea.
Respuesta: c) Larrua kalea.. Larrua kalea frankoak bizi ziren eremuetako baten izena da.
5. San Miguel burgoa
Flashcards
- Zein zen San Miguel burgoaren jatorria?
- Hasieran frankoentzat sortua, gero nafarrak ere bizi izan ziren.
- Zein zen San Miguel burgoaren kale nagusiaren funtzioa?
- Merkataritzarako ardatza zen, produktuak kalera aterata saltzen zituzten.
- Zein zen San Miguelgo azokaren kokapena?
- San Miguel elizaren azpian eta inguruan, 'Mercado Viejo' inguruan.
- Zein zen San Miguel elizaren estilo arkitektonikoa?
- Jatorriz erromanikoa, gero goiko partea gotikoarekin handitua.
Preguntas tipo test
- Zein zen San Miguel burgoaren biztanle nagusienetako bat?
- a) Nekazariak
- b) Burgesak, merkatariak eta artisauak
- c) Erlijiosoak
- d) Nobleak
Respuesta: b) Burgesak, merkatariak eta artisauak. San Miguel burgoan, biztanle nagusiak burgesak, merkatariak eta artisauak ziren, hala nola dendariak eta zapata-egileak.
- Zein produktu ziren garrantzitsuenak San Miguelgo azoketan?
- a) Ardoa eta zerealak
- b) Artilezko arropak eta zerealak
- c) Ardoa eta artilezko arropak
- d) Zerealak eta eskulangintza produktuak
Respuesta: c) Ardoa eta artilezko arropak. San Miguelgo azoketan gehien saltzen ziren produktuak ardoa eta artilezko arropak ziren.
- Zein funtzio zituen San Miguel elizak?
- a) Erlijiosoa soilik
- b) Defentsiboa soilik
- c) Erlijiosoa eta defentsiboa
- d) Merkataritza eta erlijiosoa
Respuesta: c) Erlijiosoa eta defentsiboa. San Miguel elizak funtzio bikoitza zuen: erlijiosoa eta defentsiboa, San Pedro de Larrua elizaren antzera.
6. San Juan burgoa
Flashcards
- Zergatik sortu zen San Juan burgoa?
- San Miguelgo azokaren irabaziak errege nafarrak kontrolatzeko.
- Non egin zen San Juan burgoan azoka berria?
- Plaza del Mercado Nuevo-n, gaur egungo Foruen Plaza inguruan.
- Zein zen San Juan burgoa sortzearen helburu nagusia?
- Azoka San Migueletik San Juanera eramatea.
- Zer gertatu zen San Juan inguruarekin azoka berriaren ondoren?
- Hiriaren zentro ekonomikoa bihurtu zen.
Preguntas tipo test
- Zergatik sortu zen San Juan burgoa?
- a) San Miguelgo azokaren irabaziak erregearentzat izatea nahi zutelako.
- b) San Juan de la Peña monasterioari irabaziak kentzeko.
- c) Erromesak erakartzeko.
- d) Defentsa indartzeko.
Respuesta: a) San Miguelgo azokaren irabaziak erregearentzat izatea nahi zutelako.. San Juan burgoa sortu zen San Miguelgo azokaren irabaziak erregearentzat izatea nahi zutelako, ordura arte irabaziak San Juan de la Peña monasteriora zihoazelako.
- Non hasi zen egiten San Juan burgoan ostegunetako azoka berria?
- a) San Miguel elizaren inguruan.
- b) Plaza del Mercado Nuevo delakoan.
- c) San Juan elizaren inguruan.
- d) San Salbatore elizaren inguruan.
Respuesta: b) Plaza del Mercado Nuevo delakoan.. Ostegunetako azoka berria Plaza del Mercado Nuevo delakoan egiten hasi zen, gaur egungo Foruen Plaza inguruan.
- Zein zen San Juan burgoa sortzearen helburu nagusia?
- a) Azoka San Migueletik San Juanera eramatea.
- b) Erromesak erakartzea.
- c) Eliza berri bat eraikitzea.
- d) Harresiak eraikitzea.
Respuesta: a) Azoka San Migueletik San Juanera eramatea.. San Juan burgoa sortzearen helburu nagusia azoka San Migueletik San Juanera eramatea zen, erregeak eta Nafarroako monasterioek irabaziak edukitzeko.
7. San Salvador burgoa
Flashcards
- Zein erregek sortu zuen San Salvador burgoa?
- Sancho VI.a Nafarroako erregeak
- Non zegoen kokatuta San Salvador burgoa?
- Gaur egungo Renolite inguruan, Iruñerako bidean
- Zergatik ez zuen arrakasta handirik izan San Salvador burgoak?
- Jende gutxi bizi zelako eta dokumentu gutxitan agertzen delako
- Zein izan zitekeen San Salvador burgoaren funtzioa?
- Babesgune edo sarrera-gune modukoa
Preguntas tipo test
- Zein erregek sortu zuen San Salvador burgoa Lizaran?
- a) Teobaldo II.a
- b) Sancho VI.a
- c) Karlos II.a
- d) Luis IX.a
Respuesta: b) Sancho VI.a. San Salvador burgoa Sancho VI.a Nafarroako erregeak sortu zuen.
- Non kokatzen da gaur egun San Salvador burgoa?
- a) Foruen Plaza inguruan
- b) Renolite inguruan, Iruñerako bidean
- c) San Miguel elizaren azpian
- d) San Juan de la Peña monasterioan
Respuesta: b) Renolite inguruan, Iruñerako bidean. San Salvador burgoaren ustezko kokapena gaur egungo Renolite inguruan dago, Iruñerako bidean.
- Zergatik ez zuen arrakasta handirik izan San Salvador burgoak?
- a) Jende gutxi bizi zelako eta dokumentu gutxitan agertzen delako
- b) Harresi propiorik ez zuelako
- c) Azokarik ez zuelako
- d) Erregeak ez zuelako bultzatu
Respuesta: a) Jende gutxi bizi zelako eta dokumentu gutxitan agertzen delako. San Salvador burgoak ez zuen arrakasta handirik izan jende gutxi bizi zelako eta dokumentu gutxitan agertzen delako.
8. Beste eraikin eta gune garrantzitsuak
Flashcards
- Zein mendean eraiki zen San Benito komentua?
- XIII. mendean
- Zein da Inmaculada pasealekua?
- San Juan burgoaren harresia bota ondoren sortutako bulebar moduko bidea
- Zein zen San Frantzisko komentuaren garrantzia Erdi Aroan?
- Oso garrantzitsua zen
- Zein da San Benito komentua?
- Monjen komentua
Preguntas tipo test
- Zein mendean eraiki zen San Benito komentua?
- a) XII. mendean
- b) XIII. mendean
- c) XIV. mendean
- d) XV. mendean
Respuesta: b) XIII. mendean. San Benito komentua XIII. mendekoa da, dokumentuan adierazten den bezala.
- Zein kale sortu zen San Juan burgoaren harresia bota ondoren?
- a) Larrua kalea
- b) San Nikolas kalea
- c) Inmaculada pasealekua
- d) Mayor kalea
Respuesta: c) Inmaculada pasealekua. Inmaculada pasealekua San Juan burgoaren harresia bota zutenean sortu zen, bulebar moduko bide zabala sortuz.
- Zein komentu zegoen gaur egungo udaletxea dagoen lekuan?
- a) San Benito komentua
- b) San Frantzisko komentua
- c) Santa Klara komentua
- d) La Merced komentua
Respuesta: b) San Frantzisko komentua. San Frantzisko komentua gaur egungo udaletxea dagoen lekuan egon zen. Erdi Aroan komentu oso garrantzitsua izan zen.
9. Gizarte-egitura Lizarran (XIV. mende inguruan)
Flashcards
- Zein portzentaje gutxi gorabeherako biztanleria zen nekazaria Lizarran XIV. mendean?
- %45–50
- Zein portzentaje gutxi gorabeherako biztanleria zen burgesa eta artisaua Lizarran XIV. mendean?
- %20–25
- Zein portzentaje gutxi gorabeherako biztanleria zen noble Lizarran XIV. mendean?
- %10 inguruan
- Zein portzentaje gutxi gorabeherako biztanleria zen erlijiosoa Lizarran XIV. mendean?
- %3–4
Preguntas tipo test
- XIV. mendean, zein zen nekazarien gutxi gorabeherako portzentajea Lizarran?
- a) %10-15
- b) %20-25
- c) %45-50
- d) %70-75
Respuesta: c) %45-50. Dokumentuak dio nekazariak %45-50 inguru zirela XIV. mendean Lizarran.
- Zein gizarte taldek zituzten pribilegioak Lizarran, XIV. mendean?
- a) Nekazariek eta artisauak
- b) Burgesak eta merkatariak
- c) Nobleek eta elizgizonek
- d) Guztiek zituzten pribilegioak
Respuesta: c) Nobleek eta elizgizonek. Nobleek eta elizgizonek pribilegioak zituzten, zergak ez ordaintzea eta botere handiagoa izatea adibidez.
- XIV. mendean, zein zen burgesen eta artisauen gutxi gorabeherako portzentajea Lizarran?
- a) %5-10
- b) %20-25
- c) %30-35
- d) %40-45
Respuesta: b) %20-25. Dokumentuak dio burgesak eta artisauak %20-25 inguru zirela XIV. mendean Lizarran.
10. Burgoen batasuna eta Lizarraren sorrera (hiri bakar gisa)
Flashcards
- Zer zen burgo bakoitza hasieran Lizarraldean?
- Independentea, bere harresi, eliza, merkatu eta foruekin.
- Zein erregek saiatu zen Lizarrako burgoak bateratzen XIII. mendean?
- Teobaldo II.a Nafarroako erregea.
- Zergatik egin zioten aurka askok burgoen batasunari?
- Bere burgoaren pribilegioak galdu nahi ez zituztelako.
- Zer gertatu zen pixkanaka burgoen arteko mugekin?
- Lausotu egin ziren.
Preguntas tipo test
- Zein erregek saiatu zen Lizarrako burgoak bateratzen XIII. mendean?
- a) Sancho VI.a Jakituna
- b) Teobaldo II.a
- c) Karlos II.a
- d) Gartzia IV.a
Respuesta: b) Teobaldo II.a. Teobaldo II.a Nafarroako erregeak XIII. mendean saiatu zen Lizarrako burgoak bateratzen, Iruñean bezala, baina jende askok aurka egin zion.
- Zergatik egin zioten aurka Lizarrako biztanle askok burgoen batasunari?
- a) Erregeak ez zuelako nahikoa indar politiko
- b) Beste burgo batzuetako biztanleak etorriko zirelako
- c) Bere burgoaren pribilegioak galdu nahi ez zituztelako
- d) Ez zegoelako merkataritza nahikorik
Respuesta: c) Bere burgoaren pribilegioak galdu nahi ez zituztelako. Jende askok aurka egin zion burgoen batasunari bere burgoaren pribilegioak galdu nahi ez zituelako.
- Zer gertatu zen pixkanaka burgoen arteko muga politikoekin Lizarrako burgoen batasunaren prozesuan?
- a) Indartu egin ziren
- b) Ez ziren aldatu
- c) Lausotu egin ziren
- d) Erabat desagertu ziren
Respuesta: c) Lausotu egin ziren. Burgoen arteko muga politikoak lausotu egin ziren burgoen batasunaren prozesuan.
11. Azterketarako nola erabili
Flashcards
- Zein bidek aberastu zuen Lizarra Erdi Aroan?
- Donejakue Bideak.
- Zein zen erregearen helburua burgo berriak sortzean?
- Erromesak erakarri eta Lizarra aberastea.
- Zein bi burgo izan ziren nagusi?
- San Miguel eta San Juan.
- Nola antolatu zen Lizarra azkenean?
- Hiri bakar bezala, burgoak bateratuta.
Preguntas tipo test
- Zein zen errege nafarraren estrategia nagusia Lizarra aberasteko?
- a) Erromesak derrigorrez herritik pasatzea.
- b) Burgo berriak sortu, azoka antolatu eta frankoak ekartzea.
- c) Elizak eraikitzea erromesak erakartzeko.
- d) Zergak igotzea merkataritza sustatzeko.
Respuesta: b) Burgo berriak sortu, azoka antolatu eta frankoak ekartzea.. Errege nafarraren estrategia nagusia burgo berriak sortzea, azoka antolatzea, frankoak ekartzea eta bidea 'desbideratzea' izan zen, Lizarra aberasteko.
- Zein bi burgo izan ziren nagusi Lizarrako Erdi Aroan?
- a) San Martin eta San Salvador.
- b) San Miguel eta San Juan.
- c) San Nikolas eta San Benito.
- d) San Frantzisko eta San Salbatore.
Respuesta: b) San Miguel eta San Juan.. San Miguel eta San Juan izan ziren Lizarrako bi burgo nagusiak, bi azoka (zaharra eta berria) eta bi elizarekin (erromaniko-defentsiboak).
- Zein zen Lizarrako azoka nagusiaren kokalekua?
- a) Gaur egungo udaletxearen inguruan.
- b) San Benito komentuko plazan.
- c) Gaur egungo Foruen Plaza inguruan (Mercado Viejo/Nuevo).
- d) San Frantzisko komentuko patioan.
Respuesta: c) Gaur egungo Foruen Plaza inguruan (Mercado Viejo/Nuevo).. Lizarrako azoka nagusia gaur egungo Foruen Plaza inguruan egiten zen, lehen Mercado Viejo/Nuevo izenarekin ezaguna.
1. Gaia eta testuingurua
Flashcards
- Zein da Lizarrako Erdi Aroko burgoen azterketaren gaia?
- Lizarrako Erdi Aroko burgoak
- Zein helbururekin sortu ziren Lizarrako burgoak?
- Helburu ekonomiko eta estrategikoekin, hala nola merkataritza bultzatzea eta erromes-bidea kontrolatzea.
- Zein burgo izan zen batez ere frankoentzat hasieran?
- San Martin burgoa
- Zein produktu merkaturatzen ziren San Miguel burguko azokan?
- Ardoa eta artilezko arropa
Preguntas tipo test
- Zein mende bitartean garatu ziren Lizarrako Erdi Aroko burgoak?
- a) XII-XIV mendeak
- b) XI-XIII mendeak
- c) XII-XV mendeak
- d) XIII-XVI mendeak
Respuesta: c) XII-XV mendeak. Lizarrako Erdi Aroko burgoak XII. mendetik XV. mendera bitartean garatu ziren gutxi gorabehera.
- Zein zen burgoak sortzeko helburu estrategiko nagusietako bat?
- a) Erromes-bidea eta bide nagusiak kontrolatzea.
- b) Elizak eraikitzea.
- c) Udaletxeak sortzea.
- d) Harresiak botatzea.
Respuesta: a) Erromes-bidea eta bide nagusiak kontrolatzea.. Burgoak sortzeko helburu estrategiko nagusietako bat erromes-bidea eta bide nagusiak kontrolatzea zen, defentsa indartzeaz gain.
- Zein produktu merkaturatzen ziren nagusiki San Miguel burguko azokan?
- a) Ardoa eta zerealak
- b) Artilea eta barazkiak
- c) Ardoa eta artilezko arropa
- d) Zerealak eta arraina
Respuesta: c) Ardoa eta artilezko arropa. San Miguel burguko azokan gehien saltzen ziren produktuak ardoa eta artilezko arropak ziren.
2. Zergatik sortu ziren burgoak?
Flashcards
- Zein helbururekin sortu ziren Lizarrako burgoak?
- Helburu ekonomiko eta estrategikoekin.
- Zein bidek eragin handia izan zuen Lizarrako burgoen garapenean?
- Donejakue Bideak.
- Zein ziren Lizarrako azoketan gehien saltzen ziren produktuak?
- Ardoa eta artilezko arropak.
- Zergatik ziren etxeak estuak Lizarrako burgoetan?
- Kale-aurrealdea zabaltzeak zerga handiagoak zekarrelako.
Preguntas tipo test
- Zein zen Lizarrako burgoak sortzearen helburu ekonomiko nagusietako bat?
- a) Erregearen botere politikoa indartzea.
- b) Erromesak erakartzea eta zerbitzuak eskaintzea.
- c) Nekazaritza sustatzea.
- d) Elizaren eragina handitzea.
Respuesta: b) Erromesak erakartzea eta zerbitzuak eskaintzea.. Lizarrako burgoak sortzearen helburu ekonomiko nagusietako bat erromesak erakartzea eta zerbitzuak eskaintzea zen, horrela dirua bertan gera zedin.
- Zein zen Lizarrako burgoak sortzearen helburu estrategiko nagusietako bat?
- a) Erromes-bidea eta bide nagusiak kontrolatzea.
- b) Nekazaritza sustatzea eta baserriak babestea.
- c) Artisautza bultzatzea eta gremioak sortzea.
- d) Elizaren boterea indartzea eta monasterioak eraikitzea.
Respuesta: a) Erromes-bidea eta bide nagusiak kontrolatzea.. Lizarrako burgoak sortzearen helburu estrategiko nagusietako bat erromes-bidea eta bide nagusiak kontrolatzea zen, defentsa indartuz.
- Zein produktu ziren garrantzitsuenak Lizarrako azoketan?
- a) Ardoa eta artilezko arropak.
- b) Zerealak eta barazkiak.
- c) Abereak eta esnekiak.
- d) Metalak eta burdinazko produktuak.
Respuesta: a) Ardoa eta artilezko arropak.. Lizarrako azoketan gehien saltzen ziren produktuak ardoa eta artilezko arropak ziren, erromesek eta bertakoek oso preziatuak.
3. Lizarrako burgo nagusiak
Flashcards
- Zein burgo izan zen frankoentzat eta nafarrentzat sortua, merkatu garrantzitsu batekin?
- San Miguel burgoa
- Zein produktu saltzen ziren nagusiki San Miguelgo azokan?
- Ardoa eta artilezko arropak
- Zein burgo sortu zen azoka berria eta errenta gehiago lortzeko helburuarekin?
- San Juan burgoa
- Non kokatzen zen San Juan burgoan ostegunetan egiten zen azoka berria?
- Plaza del Mercado Nuevo-n, gaur egungo Foruen Plaza inguruan
Preguntas tipo test
- Zein burgok hartu zuen arrakasta handiena hasieratik, erromesak erakartzeko eta dirua uzteko?
- a) San Martín
- b) San Miguel
- c) San Juan
- d) San Salvador
Respuesta: a) San Martín. San Martín burgoa izan zen hasieratik arrakasta handiena izan zuena, erromesak erakartzeko eta bertan dirua uzteko.
- Zein zen San Miguelgo azokaren errentaren hartzaile garrantzitsu bat?
- a) San Benito komentua
- b) San Frantzisko komentua
- c) San Juan de la Peña monasterioa
- d) Lizarrako udaletxea
Respuesta: c) San Juan de la Peña monasterioa. San Miguelgo azokaren errenta garrantzitsu bat San Juan de la Peña monasterioarentzat zen, Aragoin kokatua.
- Zein burgoren helburua zen azoka berria sortzea eta errentak erregearen kontrolpean edukitzea?
- a) San Martín
- b) San Miguel
- c) San Juan
- d) San Salvador
Respuesta: c) San Juan. San Juan burgoaren helburua zen azoka berria sortzea eta errentak erregearen kontrolpean edukitzea, San Miguelgo azokaren irabaziak batez ere San Juan de la Peña monasteriora zihoazelako.
4. Azoka eta ekonomia
Flashcards
- Zein zen asteroko azoka egiteko eguna Lizarraldean?
- Osteguna
- Zein da gaur egungo Foruen Plaza inguruaren antzinako izena?
- Mercado Viejo
- Zeintzuk ziren Lizarrako azokan gehien saltzen ziren produktuak?
- Ardoa eta artilezko arropak
- Zergatik ziren etxeak estuak Lizarrako burgoetan?
- Kale-aurrealdea zabaltzea garestia zelako
Preguntas tipo test
- Zein egunetan egiten zen asteroko azoka Lizarrako burgoetan?
- a) Astelehenetan
- b) Asteazkenetan
- c) Ostegunetan
- d) Larunbatetan
Respuesta: c) Ostegunetan. Lizarrako burgoetan, asteroko azoka ostegunetan egiten zen, merkataritza sustatzeko.
- Zein plaza inguruan egiten zen 'Mercado Viejo' izeneko azoka?
- a) San Martin plaza
- b) Foruen plaza
- c) San Juan plaza
- d) San Salvador plaza
Respuesta: b) Foruen plaza. 'Mercado Viejo' izeneko azoka gaur egungo Foruen Plaza inguruan egiten zen.
- Zeintzuk ziren Lizarrako azokan gehien saltzen ziren produktuak?
- a) Ardoa eta garia
- b) Ardoa eta artilezko arropak
- c) Olioa eta lihoa
- d) Espeziak eta zetak
Respuesta: b) Ardoa eta artilezko arropak. Lizarrako azokan gehien saltzen ziren produktuak ardoa eta artilezko arropak ziren.
5. Elizak eta defentsa
Flashcards
- Zein funtzio nagusi zituen San Miguel elizak?
- Erlijiosoa eta defentsiboa
- Zein estilo arkitektonikotako elementuak ditu San Miguel elizak?
- Erromanikoa eta gotikoa
- Nola eragin zuen ekonomiak Lizarrako etxeen antolaketan?
- Etxeak estuak ziren, zerga handiagoak saihesteko
- Zer gordetzen dira oraindik San Juan elizan, fatxada berria izan arren?
- Ate erromaniko eta gotiko zaharrak
Preguntas tipo test
- Zein estilo arkitektoniko nagusi ditu San Miguel elizak?
- a) Erromanikoa, elementu gotiko batzuekin
- b) Gotikoa, elementu erromaniko batzuekin
- c) Errenazentista hutsa
- d) Barrokoa
Respuesta: a) Erromanikoa, elementu gotiko batzuekin. San Miguel eliza jatorriz erromanikoa da, baina goiko partean elementu gotiko batzuk ditu, bi estiloen nahasketa erakutsiz.
- Zein funtzio zituen San Miguel elizak?
- a) Erlijiosoa soilik
- b) Defentsiboa soilik
- c) Erlijiosoa eta defentsiboa
- d) Merkataritza eta erlijiosoa
Respuesta: c) Erlijiosoa eta defentsiboa. San Miguel elizak funtzio bikoitza zuen: erlijiosoa eta defentsiboa, harresiak, dorreak eta horma sendoak zituelako.
- Zein estilokoa zen jatorriz San Juan eliza?
- a) Gotikoa
- b) Erromanikoa
- c) Barrokoa
- d) Errenazentista
Respuesta: b) Erromanikoa. San Juan eliza jatorriz erromanikoa zen, nahiz eta geroago gotiko estilora handitu zen.
6. Burgoen bateratzea → Lizarra hiri bakarra
Flashcards
- Zer zen burgo bakoitza hasieran Lizarrak hiri bakar gisa antolatu aurretik?
- Burgo bakoitza independentea zen, bere harresiak, elizak, merkatuak eta foruak zituelarik.
- Zein erregek saiatu zen Lizarrako burgoak bateratzen XIII. mendean?
- Teobaldo II.a Nafarroako erregeak.
- Zergatik egin zioten aurka batzuek burgoen bateratzeari?
- Beren burgoaren pribilegioak galdu nahi ez zituztelako.
- Zer gertatu zen burgoen arteko muga politikoekin bateratze prozesuan?
- Muga politikoak lausotu egin ziren pixkanaka.
Preguntas tipo test
- Zein erregek saiatu zen XIII. mendean Lizarrako burgoak bateratzen, baina jende askok aurka egin zion?
- a) Teobaldo I.a
- b) Teobaldo II.a
- c) Sancho VII.a
- d) Karlos II.a
Respuesta: b) Teobaldo II.a. Teobaldo II.a erregeak saiatu zen burgoak bateratzen XIII. mendean, Iruñean bezala, baina jende askok aurka egin zion, beren burgoaren pribilegioak galdu nahi ez zituztelako.
- Zer gertatu zen Lizarrako burgoen arteko muga politikoekin burgoen bateratze prozesuan?
- a) Muga politikoak indartu egin ziren.
- b) Muga politikoak lausotu egin ziren.
- c) Muga politikoak erabat desagertu ziren.
- d) Muga politikoak aldatu gabe mantendu ziren.
Respuesta: b) Muga politikoak lausotu egin ziren.. Burgoen arteko muga politikoak lausotu egin ziren pixkanaka, burgoen bateratze prozesuan.
- Zein mendeetan antolatu zen Lizarra hiri bakarra bezala?
- a) XIII-XIV. mendeetan
- b) XIV-XV. mendeetan
- c) XII-XIII. mendeetan
- d) XV-XVI. mendeetan
Respuesta: b) XIV-XV. mendeetan. Lizarra XIV-XV. mendeetan antolatu zen hiri bakarra bezala, Donejakue Bideari eta merkataritzari lotutako aberastasun handiarekin.
Y 17 flashcards y 34 preguntas más en el documento.
Texto del documento
Hona hemen zure testu GUZTIA oinarri hartuta egindako apunte fitxa bakarra: testu laburra + eskema ondo antolatua, dena euskaraz. 1. Testu orokorra (ikasteko) Erdi Aroan, Lizarra ez zen hiri bakarra, baizik eta hainbat burgo edo auzo independentez osatutako gunea. Burgo horiek Nafarroako erregeek sortu zituzten helburu ekonomiko eta estrategiko argiekin: Donejakue Bideko erromesak aprobetxatu, merkataritza bultzatu, azoka antolatu eta zergak kobratzeko. Erromesek diru asko uzten zuten ostatuetan, elizetan, ospitaleetan eta dendetan, eta horregatik Donejakue Bidea negozio handia bihurtu zen.
Burgotar gehienak frankoak (atzerritik etorritako merkatari eta artisauak, batez ere Okzitaniatik) eta nafarrak ziren. Frankoak ekarri zituzten, tokiko jendea batez ere nekazaria zelako eta haiek artisau eta merkatari trebeak zirelako. Euren bizimodua merkataritzan eta artisautzan oinarritzen zen; inguruetako nekazariek, berriz, astero azokara eramaten zituzten produktuak. Etxeak estuak izaten ziren, kale aldera zabalagoak izateak zerga handiagoak ordaintzea zekarren eta; horregatik, arrazoi ekonomikoengatik antolatu zen hiri egitura.
San Miguel eta San Juan ingurua zen merkataritzaren bihotza: ostegunero azoka egiten zen, gaur egungo Foruen Plaza inguruan (lehen Mercado Viejo / Mercado Nuevo). Produktu nagusiak ardoa eta artilezko arropak ziren, eta dendetan salgaiak kalera ateratzen zituzten erromesek eta pasabidean zihoan jendeak ondo ikus zitzan. Elizek (San Miguel, San Juan…) ez zuten soilik funtzio erlijiosoa; defentsarako egiturak ere baziren, harresiak, dorreak eta ate zainduak zituzten, eraso baten aurrean azken babesleku gisa.
Hasieran burgoak elkarrekiko bereizita bizi ziren eta bakoitzak bere lege, pribilegio eta harresiak zituen, baina denborarekin, erregeek eta biztanleek interes handiagoa izan zuten dena hiri bakarrean batzeko. Horrela, Erdi Aroaren amaiera aldera, Lizarra hiri bateratu gisa agertzen da, Donejakue Bideari lotutako merkataritzari eta azokari esker aberastu zen hiribildu moduan. 2. Donejakue Bidea eta Nafarroako erregea Erdi Aroan milaka erromes pasatzen ziren urtero Donejakue Bidetik. Erromesek dirua uzten zuten: Ostatuetan Elizetan Ospitaleetan Dendetan Ondorioa: Donejakue Bidea negozio handia zen.
Errege nafarraren ikuspegia: Ikusi zuen jende asko Lizarratik gertu pasatzen zela, baina ez beti herritik bertatik. Helburua: Erromesak Lizarratik bertatik pasaraztea. Dirua eta etekinak Lizarran geratzea. Horretarako: Ez zuen bidea "ofizialki" aldatu. Baina burgo berriak sortu zituen, zerbitzu eta azoka erakargarriak eskainiz, erromesak berez bideratzeko. 3. Donejakue Bidearen ibilbidea (gida klasikoa) Lehen gida idatzia: Codex Calixtinus XII.
mendea Latinez idatzia Gaur egungo Bide Frantsesa haren antzekoa da Euskal Herritik aurrerako ibilbidea: Donibane Garazi Orreaga / Roncesvalles Iruña Gares (Puente la Reina) Lizarra Logroño Burgos Palentzia Zamora Galizia Santiago de Compostela Garestik aurrera, "Bide Frantsesa" deitzen zaio. 4. Burgoak: sorrera eta funtzioa 4.1. San Martín burgoa Lizarrako lehen burgo berria. Helburu nagusiak: Zerbitzu gehiago eskaintzea erromesei. Erromesak erakartzea eta bertan dirua uztea. Hasieratik arrakasta handia izan zuen, eta azkar hazi zen. 4.2. Francoen etorrera eta baldintzak Francoak = atzerriko biztanleak, batez ere Okzitaniatik. Zergatik ekarri: Artisau eta merkatari trebeak zirelako.
Tokiko jendea, batez ere, nekazaria zelako. Francoentzako baldintza onak lehen urteetan: Zergarik ez edo oso gutxi. Dendak eta tailerrak irekitzeko erraztasunak. Foru eta pribilegio bereziak. 4.3. Kale eta izenen jatorria Larrua kalea frankoak bizi ziren eremuetako baten izena. San Nikolas kalea santu europar garrantzitsuaren izena. Izen frantses asko gaur egunera arte iritsi dira. 5. San Miguel burgoa 5.1. Sorrera eta jendea Lizarrako lehen burgoetako bat. Hasieran frankoentzat sortua, gero nafarrak ere bizi. Biztanle nagusiak: Burgesak, merkatariak, artisauak (dendariak, zapata egileak, etab.). 5.2.
Ekonomia eta azoka Kale nagusia merkataritzarako ardatza: produktuak kalera aterata saltzen zituzten. Astero azoka "Mercado Viejo" inguruan: San Miguel elizaren azpian eta inguruan. Gehien saltzen ziren produktuak: Ardoa Artilezko arropak Azokaren errenta garrantzitsu bat: San Juan de la Peña (Aragoin zegoen monasterioa)rentzat zen. 5.3. San Miguel eliza eta defentsa Jatorriz erromanikoa, gero goiko partea gotikoarekin handitua. Harresi propioa duen eliza: Harresi eta horma sendoak Dorreak Irteteko / defendatzeko pasabideak Funtzio bikoitza: Erlijiosoa Defentsiboa (San Pedro de Larrua elizaren antzera). 6. San Juan burgoa 6.1. Zergatik sortu zen?
San Miguelgo azokaren irabaziak batez ere San Juan de la Peña monasteriora zihoazen. Errege nafarrak hortik ez zuen diru handirik ateratzen. Helburua: Burgo berri bat sortzea (San Juan), azoka eta errentak bere kontrolpean edukitzeko. 6.2. Azoka berria eta plaza Ostegunetako azoka berria: Plaza del Mercado Nuevo delakoan egiten hasi zen. Gaur egungo Foruen Plaza ingurua. Helburu nagusia: Azoka San Migueletik San Juanera eramatea. Erregeak eta Nafarroako monasterioek irabaziak edukitzea. Pixkanaka: Jendea azoka berri horretara ohitu zen. San Juan ingurua bihurtu zen hiriaren zentro ekonomikoa. 6.3. San Juan eliza Gaur egungo fatxada handia: XX. mendearen hasieran egina (modernoa).
Baina: Ate nagusian arku apuntatua gotikoa. Beste sarrera batean ate erromanikoa. Horrek erakusten du: XII. mendean eliza erromanikoa bazegoela. XIII–XIV. mendean gotiko estilora handitu zela. 7. San Salvador burgoa urtean sortu zuen Nafarroako erregeak. Ustez kokapena: Gaur egungo Renolite inguruan (Iruñerako bidean, rotonda eta etxe berrien ondoan). Ez zuen arrakasta handirik: Jende gutxi bizi. Dokumentu gutxitan agertzen da. Antza: Babesgune edo sarrera gune moduko funtzioa izan zezakeen, baina ez zen burgo indartsu bihurtu. 8. Beste eraikin eta gune garrantzitsuak San Benito komentua XIII. mendekoa. Monjen komentua; gaur egun ere ezaguna.
San Frantzisko komentua Gaur egungo udaletxea dagoen lekuan egon zen. Erdi Aroan komentua oso garrantzitsua izan zen. Harresiak eta Inmaculada pasealekua San Juan burgoaren harresia bota zutenean sortu zen. Gaur egungo Inmaculada kale/pasealekua = bulebar moduko bide zabala (Donostiako Boulevardaren antzekoa). 9. Gizarte egitura Lizarran (XIV. mende inguruan) Gutxi gorabeherako portzentajeak: Nekazariak: %45–50 Burgesak eta artisauak (merkataritza, ogibideak): %20–25 Nobleak (gehienak behe mailakoak): %10 inguruan Erlijiosoak (apaizak, monjak, fraideak…): %3–4 Ezaugarri nagusiak: Nobleek eta elizgizonek pribilegioak zituzten: Ez zuten zergarik ordaintzen.
Botere politiko eta ekonomiko handiagoa. 10. Burgoen batasuna eta Lizarraren sorrera (hiri bakar gisa) Hasieran: Burgo bakoitza independentea: bere harresiak, elizak, merkatuak eta foruak. Saiakerak: Teobaldo II.a Nafarroako erregeak XIII. mendean bateratzea saiatu. Iruñean bezala, jende askok aurka egin zion (bere burgoaren pribilegioak galdu nahi ez zituelako). Pixkanaka: Harresi batzuk bota. Burgoen arteko muga politikoak lausotu. Azoka eta merkataritza eremuak bateratzen joan. Amaieran (XIV–XV. mendeetan): Lizarra hiri bakarra bezala antolatuta. Donejakue Bideari eta merkataritzari lotutako aberastasun handia. 11. Azterketarako nola erabili Gogoratu 4 ideia nagusi: 1.
Donejakue Bidea = dirua erromesek ostatu, eliza, ospitale eta dendetan gastatzen zuten. 2. Errege nafarraren estrategia burgo berriak sortu, azoka antolatu, francoak ekarri, eta bidea "desbideratu" Lizarra aberasteko. 3. San Miguel / San Juan bi burgo nagusiak, bi azoka (zaharra eta berria), bi eliza (erromaniko defentsiboak). 4. Burgoetatik hirira hasieran banatuta, gero bateratuta, Lizarra hiri bakarra bihurtu zen. 1. Gaia eta testuingurua Gaia: Lizarrako Erdi Aroko burgoak Garaia: Erdi Aroa (XII–XV. mendeak, gutxi gorabehera) Lekua: Lizarra (Nafarroa), erromes-bideko eta merkataritza-bideko gune estrategikoa 2. Zergatik sortu ziren burgoak?
Helburu ekonomikoak Burguesak erakartzea (merkatariak, artisauak, dendariak). Asteroko azoka/merkatua antolatzea. Sarrera-irteeretan eta salerosketetan zergak kobratzea. Helburu estrategikoak Erromes-bidea eta bide nagusiak kontrolatzea. Harresi eta ate zainduen bidez defentsa indartzea. 3. Lizarrako burgo nagusiak San Martín burgoa Burgo zaharrena. Hasieran batez ere frankoentzat. San Miguel burgoa Frankoentzat eta nafarrentzat. Merkatu garrantzitsua: ardoa eta artilezko arropa. Dendek salgaiak kalera ateratzen zituzten, ikusgarri egiteko. San Juan burgoa Geroago sortua, azoka berria eta errenta gehiago lortzeko. Pixkanaka, hiriko erdigune ekonomiko eta soziala bihurtu zen.
San Salvador burgoa 1198 inguruan sortua. Arrakasta gutxi; jende eta dokumentu gutxi agertzen da. 4. Azoka eta ekonomia Asteroko azoka Ostegunetan egiten zen. Plaza del mercado viejo gaur egungo Foruen Plaza ingurua. Nekazari euskaldunek elikagaiak eta abereak saltzen zituzten. Burguesek ardoa, artilezko ehunak eta artisautza produktuak saltzen zituzten. Produktu nagusiak Ardoa. Artilezko arropak eta ehunak. Beste artisautza eta merkantzia batzuk. Etxeen antolaketa Etxe estuak, kale-aurrealdea zabaltzea garestia zelako (zerga handiagoak). Hirigintza arrazoi ekonomikoen arabera moldatua. 5. Elizak eta defentsa San Miguel eliza Estiloa: erromanikoa; gero goiko partean ezaugarri gotiko batzuk.
Harresi propioa, dorreak eta horma sendoak. Eliza + gaztelu funtzioa: azken defentsa erasoean. San Juan eliza Jatorriz erromanikoa, gero gotiko garaian handitua. Gaur egungo fatxada berriena da, baina ate zahar batzuk (erromaniko/gotiko) gordetzen dira. 6. Burgoen bateratzea Lizarra hiri bakarra Hasiera Burgo bakoitza independentea: bere harresiak, elizak, pribilegioak. Prozesua Nafarroako erregeek bateratzea bilatzen dute (harresiak, merkatuak, administrazioa). Biztanleek batzuetan aurka egiten dute, bere burgoaren pribilegioak galdu nahi ez dituztelako. Amaiera Erdi Aroaren amaiera aldera, burgoak praktikan batuak daude.
Lizarra hiri bakar gisa sendotzen da, merkataritza eta azoketan oinarritutako ekonomiarekin.