A Primeira Guerra Mundial e a Revolución Rusa: Causas, Desenvolvemento e Consecuencias

Y 5 flashcards y 10 preguntas más en el documento.

Texto del documento

Tema 5. 1917: guerra en outubro. A Primeira Guerra Mundial e as súas consecuencias. A Revolución Rusa.1 1 Trátase dunha referencia á película 1917 (2019), de Sam Mendes, unha veloz película situada na I Guerra Mundial. Aquí tedes a ligazón ó tráiler da película: https://www.youtube.com/watch?v=SBc69RKIqwg Índice 1. A Primeira Guerra Mundial (I): a orixe do conflito.........................................................................................................................................3 1.1.

A Paz Armada (1890-1914)...................................................................................................................................................................3 1.2. Os enfrontamentos armados entre as potencias..................................................................................................................................4 1.3. A crise do verán de 1914.......................................................................................................................................................................4 2.

A Primeira Guerra Mundial (II): o desenvolvemento.....................................................................................................................................5 2.1. Os países belixerantes..........................................................................................................................................................................5 2.2. A guerra de movementos (1914)...........................................................................................................................................................5 2.3.

A guerra de posicións (1914-1917).......................................................................................................................................................5 2.4. O ano decisivo: 1917.............................................................................................................................................................................6 2.5. A ofensiva de 1918 e o final da guerra..................................................................................................................................................6 3.

A Primeira Guerra Mundial (III): as consecuencias da guerra......................................................................................................................7 3.1. A Paz de París e o Tratado de Versalles...............................................................................................................................................7 3.2. Os cambios territoriais...........................................................................................................................................................................7 3.3.

Outras consecuencias da guerra..........................................................................................................................................................9 1. A Primeira Guerra Mundial (I): a orixe do conflito. 1.1. A Paz Armada (1890-1914). Tras a súa unificación, Alemaña convértese na organizadora das relacións internacionais europeas grazas á política do chanceler Bismarck, quen creou un sistema de alianzas entre Alemaña, Austria e Rusia, que tiña dous obxectivos: a. Illamento de Francia, a cal, tras a perda de Alsacia e Lorena en favor de Alemaña en 1870 (eran zonas produtoras de carbón), podía ter ansias de desquite. b.

Mantemento do equilibrio nos Balcáns: os intereses enfrontados de Rusia e Austria nos Balcáns convertían a zona nun foco de conflito. A morte do káiser Guillermo I levou ó trono a Guillerme II, partidario dunha política máis agresiva, o que levou á destitución de Bismarck (1890). Comeza así un novo período nas relacións internacionais denominado Paz Armada (1890-1914) caracterizado por: Formación de dous bloques enfrontados en Europa: Alemaña, Austria e Italia asinaron a Tripla Alianza, mentres que a agresividade de Alemaña levaría á unión de Francia, Rusia e Reino Unido na Tripla Entente ou Entente Cordiale. Rusia abandonara a Alemaña polos problemas nos Balcáns.

O temor mutuo levou a unha intensa carreira militar: é dicir, a produción de armamento e material bélico converteuse nunha estratexia de disuasión contra os rivais. Ademais, as grandes empresas metalúrxicas obtiñan beneficios desta produción, polo que fomentaban tanto a produción militar como a carreira colonial. Neste ambiente de desconfianza e tensión, calquera enfrontamento podía ser orixe dun conflito a gran escala. Otto von Bismarck 1.2. Os enfrontamentos armados entre as potencias. As cuestións coloniais foron unha fonte continua de conflitos.

As potencias tradicionais (Reino Unido e Francia) non tiveran en conta ás novas, coma Estados Unidos ou Alemaña, deixándoos sen materias primas e mercados, polo que estas o reclamaban. As reclamacións fixéronse visibles en Marrocos, co intento de Alemaña de evitar que Francia creara un protectorado. Porén, co apoio de Reino Unido, Francia conseguiu as súas pretensións. A segunda fonte de conflito foi a Cuestión de Oriente. O Imperio Otomán estaba en declive, e Rusia e Austria querían aproveitar esta situación para aumentar o seu poder na zona. Rusia apoiaba ós estados eslavos (Serbia e Bulgaria) e intentaba impedir que que caesen en poder de Austria.

Pola súa parte, Austria buscaba expandirse polo mar Adriático. Entre 1908 e 1913 producíronse tres graves crises na zona. 1.3. A crise do verán de 1914. O 28 de xuño de 1914, o herdeiro ó trono do Imperio Austro-Húngaro, o arquiduque Francisco Fernando, realizou unha visita para mostrar o seu poderío a Saraievo (Bosnia, situada nos Balcáns), e foi asasinado nun atentado. Tras asegurarse o apoio alemán, o 23 de xullo Austria presentou un ultimato a Serbia, ameazándoa coa guerra se non permitía investigar o asasinato. Pero Serbia, apoiada por Rusia, rexeitouno, e o 28 de xullo Austria lle declara a guerra a Serbia.

Rusia comeza a mobilización contra Austria e Rusia, e Alemaña lle declara a guerra a Rusia, e despois a Francia. Os alemáns pensaban que Francia apoiaría ó seu aliado ruso, polo que decidiron atacala rapidamente. Pero este plan pasaba pola invasión de Bélxica, cuxas fronteiras estaban protexidas por tratados internacionais, o que obrigou a Reino Unido a entrar no conflito. Italia non apoiou a Austria nin a Alemaña, o que rompeu a Tripla Alianza. 2. A Primeira Guerra Mundial (II): o desenvolvemento. 2.1. Os países belixerantes. A guerra converteuse en mundial porque se enfrontaron as principais potencias e os seus imperios e porque novos países se sumaron ó conflito.

Os imperios centrais (Alemaña e Austria-Hungría) recibiron o apoio de Turquía e Bulgaria, e a Tripla Entente o de Italia, Grecia e, máis tarde, o de Estados Unidos. Tamén participaron, de forma menos activa, China e Xapón. A guerra durou dende 1914 a 1918, e nela distinguimos 4 fases. 2.2. A guerra de movementos (1914). O plan alemán prevía unha rápida intervención sobre Francia para logo atacar a Rusia, para o que desenvolveu o plan Schlieffen, que consistía en atacar rapidamente a Francia atravesando Francia. Pero os alemáns foron detidos na batalla do Marne, a poucos quilómetros de París.

Rusia atacou a Alemaña, pero foron derrotados en Tannenberg e os Lagos Masurianos, pero conseguiron forzar ós alemáns a enviar tropas ó leste, o que evitou a caída de París. 2.3. A guerra de posicións (1914-1917). O fracaso da ofensiva alemá provocou a consolidacións das frontes co obxectivo de defender as posicións acadadas. Utilizáronse sobre todo tácticas defensivas: trincheiras, metralladoras etc. Os alemáns intentaron romper a fronte na batalla de Verdún (febreiro de 1916) e os británicos na batalla do Somme (xullo de 1916), pero acabaron en fracaso e custaron centos de miles de mortos.

Os aliados intentaron romper o equilibrio atacando frontes secundarias: Trincheiras na Gran Guerra No Mediterráneo, os británicos intentaron tomar o Bósforo e o Dardanelos para illar a Turquía, pero fracasaron en Gallipoli. A maioría das colonias africanas alemás foron conquistadas por británicos e as asiáticas por Xapón. En Oriente Próximo, os aliados ocuparon as zonas otomás de Palestina, Siria, Arabia e Iraq, coa axuda dos nacionalistas árabes. En paralelo levábase a cabo o conflito naval, no que a frota británica bloqueou a Alemaña, que usou a guerra submarina. 2.4. O ano decisivo: 1917.

Neste ano produciuse un cambio na situación militar por dous motivos: A Revolución Rusa: en Rusia houbo unha revolución que destituíu ó tsar (emperador) e impuxo un goberno comunista. Polo tratado de Brest-Litovsks (1918), Rusia abandonou a guerra e cedeu moito territorio a Alemaña. Ademais, Estados Unidos entrou na guerra. Nun inicio declarárase neutral, pero vendía subministracións ós aliados. Alemaña intentou evitalo, pero tras o afondamento do transatlántico Lusitania, EEUU entrou en guerra e sumou un millón de soldados e unha gran industria. 2.5. A ofensiva de 1918 e o final da guerra.

Ante a retirada rusa, Alemaña intentou a ofensiva de primavera, pero fracasou polo apoio estadounidense. A resposta foi unha ofensiva aliada. Neste momento, os imperios centrais tiñan fortes problemas internos: en Austria comezaron movementos independentistas e en Alemaña a axitación social polo longo conflito ía en aumento. Debido a iso, os imperios centrais non puideron resistir e rendéronse: primeiro Turquía, despois Austria e finalmente Alemaña, onde Guillermo II abdicou. O 11 de novembro de 1918 rematou a guerra. 3. A Primeira Guerra Mundial (III)2 : as consecuencias da guerra. 3.1. A Paz de París e o Tratado de Versalles.

Chamamos Paz de París ao conxunto de tratados asinados polos países vencidos: o de Versalles (firmado por Alemaña), Saint Germain (con Austria), Trianon (con Hungría), Sèvres (con Turquía) e Neully (con Bulgaria). A base da Paz de París foron os 14 puntos expostos polo presidente estadounidense Wilson. Os obxectivos principais eran tres: a) Impedir o rexurdimento de Alemaña como gran potencia. b) Conseguir o equilibrio de poderes entre as potencias vencedoras, especialmente nos Balcáns e nas colonias. c) Manter illada a Rusia, onde se implantara un réxime comunista, co que se creou un cordón sanitario para evitar o contaxio revolucionario. 3.2. Os cambios territoriais.

Os vencidos da guerra (os imperios alemán, austro-húngaro e turco) deixaron de existir e sufriron perdas territoriais. Polo Tratado de Versalles, Alemaña perdeu todas as súas colonias, que pasaban a Francia e Reino Unido, e territorios en Europa: Alsacia e Lorena volvían a ser de Francia, Prusia occidental pasaba a mans de Polonia, e o Sarre, de forte importancia industrial para Alemaña, quedou baixo administración da Sociedade de Nacións. 2 Apocalipsis: La primera guerra mundial. Ep. 1.: https://www.youtube.com/watch?v=FTI9zWU1dEI&list=PLExlkjmNYT4K2NI2sU8uFPSw15H3agQYs&index=2 Artigos do Tratado de Versalles (1919). "Artigo 119.

Alemaña renuncia, en favor das principais potencias aliadas e asociadas, a todos os seus dereitos e títulos sobre as súas posesións de ultramar (…). Artigo 231. Alemaña e os seus aliados son responsables, por causalas, de todas as perdas e todos os danos sufridos polos gobernos aliados e as súas nacións como consecuencia da guerra (…). Artigo 232. Os gobernos aliados e asociados esixen (…) e Alemaña adquire o compromiso, de que sexan reparados todos os danos causados á poboación civil das potencias aliadas e asociadas, e aos seus bens (…). Artigo 428.

A título de garantía (…) os territorios situados ao oeste do Rin (…) serán ocupados polas tropas das potencias aliadas e asociadas durante un período de quince anos (…)." O Imperio austro-húngaro fragmentouse en Austria, Hungría e Checoslovaquia, e perdeu territorios en favor de Iugoslavia, Polonia e Romanía. O Imperio otomán deu lugar á República de Turquía e perdeu territorios: por exemplo, Siria quedou en mans de Francia, Iraq e Palestina nas británicas.

Para manter illada a Rusia creáronse dous novos Estados reforzados: Polonia: que recibiu territorios rusos, austríacos e alemás, e obtivo unha saída ó mar polo corredor do Dantzig, que pasaba a ser unha cidade libre administrada pola Sociedade de Nacións. Romanía: recibiu Transilvania do Imperio austrohúngaro. Ademais, co obxectivo de estabilizar os Balcáns, creouse un novo país, Iugoslavia (chamado ata 1929 Reino dos Serbios, Croata e Eslovenos), que reunía a Serbia, Croacia, Eslovenia, Bosnia, Montenegro e Macedonia. Mapa de Europa antes e despois da Primeira Guerra Mundial. Relevante: os cambios producidos no Imperio Alemán, o Imperio Austro- Húngaro e os Balcáns. 3.3.

Outras consecuencias da guerra. A Primeira Guerra Mundial supuxo a orixe da guerra moderna: grandes exércitos, batallas que duran meses e anos, uso de avións, tanques, gases velenosos etc. Calcúlase que na fronte morreron en torno a dez millóns de persoas. A isto hai que engadir a destrución que sufriron os campos en ao longo de Europa, que en anos posteriores provocaría fames, desnutrición, e, polo tanto, corpos máis debilitados para afrontar as distintas condicións climáticas. Cabe sinalar a influencia que tería a fonda impresión deixada na sociedade, especialmente na literatura e na arte, que veremos máis adiante.

O Tratado de Versalles foi unha imposición (Diktat) que os alemás tiñan que aceptar. Nel se consideraba a Alemaña e os seus partidarios os causantes de todos os males da guerra e quedaban obrigados a pagar as reparacións de guerra. Estas son as cantidades que teñen que pagar os vencidos na guerra como consecuencias da súa responsabilidade no seu inicio. Entre as imposicións encontrábase a desmilitarización de Renania e a redución dos seus efectivos militares, ademais das perdas territoriais citadas. Isto nunca foi aceptado internamente pola poboación alemá, xerando un clima de insatisfacción e desquite que tería, en décadas posteriores, unhas consecuencias nefastas.

Por último, en 1920 creouse a Sociedade de Nacións, que tiña o obxectivo de reunir ós principais países do mundo para resolver os conflitos de forma pacífica. Aínda así non incluía á Unión Soviética nin ós vencidos. A pesar de que non resolveu grandes problemas entre 1920 e 1940, foi a primeira organización deste tipo e é un precedente da actual ONU. Vagón do armisticio, onde se firmou fin das hostilidades o 11 de novembro de 1918 6. A Revolución Rusa. 6.1. As orixes da Revolución. a) A Rusia tsarista a comezos do século XX. A inicios do século XX en Rusia mantíñase unha monarquía absoluta coa familia Románov.

O monarca, tsar, gobernaba con todo o poder apoiado pola nobreza, a Igrexa ortodoxa, o exército, e a burocracia. Aínda que existía un Parlamento (a Duma) o seu poder era moi limitado, e o tsar podía disolvelo cando quixera. As liberdades políticas eran inexistentes e a persecución ós opositores era realizada por unha policía política, que exercía unha forte represión. A economía seguía sendo agraria, pero se iniciara unha tímida industrialización en industria pesada e o ferrocarril, o que fixo medrar a poboación obreira, pero non tanto a burguesía empresarial, xa que o desenvolvemento da industria medrou grazas ó capital estranxeiro e á inversión do Estado.

Dende o século XIX apareceran distintas forzas políticas de oposición. Estas representaban a diferentes partidos políticos: había partidos burgueses, partidos campesiños (encabezados por Kerensky) e partidos obreiros revolucionarios. Estes últimos estaban divididos en: menxeviques (moderados) e os bolxeviques (radicais, liderados por Lenin). b) A revolución de 1905. En 1905, o exército xaponés derrotou ás tropas rusas, que pretendían estenderse por Asia. Tras a derrota, producíronse disturbios, provocados tanto polo descontento pola derrota como pola crise económica que se vivía nese momento.

O 9 de xaneiro de 1905 as masas populares dirixíronse cara o Palacio de Inverno de San Petersburgo, residencia do tsar, co obxectivo de facer chegar as súas peticións (denuncias do mal goberno, necesidade de reformas etc.). Porén, a resposta das autoridades foi violenta e provocou numerosos mortos e feridos. Por iso coñécese co nome de domingo sanguento. Nicolás II, último tsar do Imperio Rusia A vaga de protestas durou varios meses, e os campesiños e obreiros organizáronse en sóviets (consellos ou asembleas populares), creando un modelo de organización de gran importancia para o futuro.

O tsar viuse obrigado a facer algunhas concesións, que se recolleron no Manifesto imperial de outubro 1905. Porén, pronto o tsar incumpriu o manifesto e volveu a gobernar de forma absolutista. 6.2. As revolucións de 1917. 6.2.1. A revolución de febreiro de 1917. En 1914 Rusia entrou na I Guerra Mundial. Ó non estar preparado, as derrotas na fronte e o desabastecemento na retagarda crearon un malestar que provocou folgas e manifestacións, reprimidas con gran dureza. Esta represión provocou a unión da oposición ó tsar. A revolución de febreiro de 1917 comezou cunha manifestación o día 23 en San Petersburgo, que tiña como lema Paz e pan.

O 25 levouse a cabo unha folga xeral, e o 26 producíronse motíns nos cuarteis e as tropas uníronse ós manifestantes. O 27 de febreiro creouse un goberno provisional, liderado por Kerensky. Pretendían instaurar un sistema liberal e obrigaron ó tsar a abdicar. Pero o goberno provisional non tiña toda a autoridade en todo o territorio. Obreiros, campesiños e soldados formaron soviets, que crearon as súas propias milicias (Garda Vermella). Os soviets pronto se inclinaron polos bolxeviques, que pedían o abandono da guerra, a mellora das condicións de vida dos obreiros, repartición de terras no campesiñado e recoñecemento das minorías nacionais.

Fotograma do filme O acoirazado Potemkin (1925), de S. M. Eisenstein, sobre a rebelión dos mariñeiros contra os oficiais en 1905. Kerensky socialista moderado Lenin comunista, creador do marxismo-leninismo Sistema político Liberal (réxime parlamentario) Comunista soviético (república gobernada por unha élite intelectual, ditadura do proletariado). Reforma agraria Repartición e socialización Repartición e nacionalización Sistema económico Capitalista Socialista Postura na guerra Continuar na guerra Saír a calquera custo da I Guerra Mundial 6.2.1. A revolución de outubro de 1917. a) A revolución de outubro. A inestabilidade non foi atallada polo Goberno Provisional.

Este decidiu seguir na guerra, as derrotas proseguiron e o goberno se debilitou. Así, o protagonismo dos soviets foi en aumento. Lenin, dirixente dos bolxeviques, regresou do exilio e nas chamadas Teses de Abril estableceu o programa a seguir: retirada da guerra, redistribución da terra, control das fábricas polos comités de obreiros, autonomía para as nacionalidades e entrega do poder ós soviets. Os bolxeviques prepararon unha insurrección popular en xullo, pero fracasou. En setembro, o goberno sufriu un golpe de estado por parte dos conservadores dirixidos por Kornilov, o que demostraba que non era aceptado nin pola dereita nin pola esquerda.

En outubro, os bolxeviques intentaron derrocar ó goberno, e esta vez non fallaron. Na noite do 24 de outubro, os soviets, controlados polos bolxeviques, apropiáronse dos puntos estratéxicos da capital. A caída do Goberno Provisional fíxose efectiva co asalto ó Palacio de Inverno. Inmediatamente, o goberno revolucionario negociou a saída da guerra polo Tratado de Brest-Litovks, de marzo de 1918, decretou a repartición da terra entre o campesiñado pobre sen indemnización para os propietarios e recoñecéronse as minorías nacionais. b) A oposición tras a revolución de outubro. Tras a revolución, os partidarios do tsarismo e do sistema liberal quixeron acabar co novo goberno pola forza.

Nesta guerra, que duraría tres anos (1918-1921) enfrontáronse dous bandos, os contrarrevolucionarios (exército branco), e os bolxeviques (exército vermello). Durante esta etapa sentáronse as bases do novo Estado: todas as decisións eran tomadas polo Partido Comunista, mentres que os demais partidos foron prohibidos. Instaurouse unha férrea ditadura do proletariado. Actividades: 1. Cales eran os obxectivos dos sistemas bismarckianos? 2. Explica as características da Paz Armada. 3. Explica o que foi a Cuestión de Oriente. 4. Realiza o mapa que se entregou sobre a Primeira Guerra Mundial. 5. Define: Plan Schlieffen, guerra de posicións. 6.

Por que 1917 é considerado o ano clave da Primeira Guerra Mundial? 7. Explica os principais obxectivos da Paz de París. 8. Cales foron os cambios territoriais en Europa tras a Primeira Guerra Mundial? 9. Define: Paz de París, Sociedade de Nacións. 10. Que características tiña o sistema político ruso na época do tsarismo? 11. En que sectores se iniciou a industrialización na Rusia tsarista? Por que non aumentou a burguesía industrial? 12. Por que se produciu a revolución de 1905? Que peticións tiñan os obreiros e campesiños? Conseguiron que se levaran a cabo? 13. Cantas revolucións houbo en Rusia en 1917? 14. Por que se produciu a revolución de febreiro? Que debilitou ó goberno provisional?

15. Cales eran os principios das Teses de Abril? Quen as promulgou? 16. Define: Tratado de Brest-Litovks, exército branco, domingo sanguento. 17. Busca en Internet por que a revolución de outubro realmente foi en novembro.