Índice · 12
01Presocráticos, sofística y Sócrates
1. El origen de la filosofía: del mito al logos y la investigación de la physis
El nacimiento de la filosofía en las colonias griegas de Jonia (siglo VI a.C.) supuso una transformación radical del pensamiento humano. Este proceso se conoce como el paso del mito al logos. Frente a las narraciones míticas homéricas y hesiódicas, que explicaban los fenómenos naturales mediante la arbitrariedad y los caprichos de deidades antropomórficas, el logos plantea explicaciones racionales basadas en la necesidad y la regularidad.
Los primeros filósofos (físicos o presocráticos) orientaron su investigación hacia la physis (naturaleza entendida como totalidad ordenada y dotada de dinamismo interno) y buscaron su arjé: el principio originario, constitutivo y explicativo de todo lo existente. En esta indagación destacó un célebre antagonismo ontológico:
- Heráclito de Éfeso: defendió que la realidad es perpetuo cambio («todo fluye»). El cosmos es un fuego viviente que se transforma según una ley o logos inmanente regulado por la dialéctica de contrarios.
- Parménides de Elea: propuso una ontología donde el Ser es único, inmutable, eterno e increado. La vía del cambio pertenece a la mera opinión sensible (doxa), mientras que solo mediante la razón se accede a la verdad (aletheia). Esta contraposición condicionará toda la ontología posterior (véase «Tema 1: Filosofía antigua — Ontología y epistemología en Platón y Aristóteles»).
2. El giro antropológico: sofística y Aspasia de Mileto
A mediados del siglo V a.C., la consolidación de la democracia en Atenas trasladó el centro de gravedad especulativo del cosmos a la sociedad y al individuo: aconteció el giro antropológico. La participación en la asamblea (Ekklesía) y en los tribunales exigía el dominio de la palabra y el debate público.
Surgió así el debate entre physis (orden natural objetivo y permanente) y nomos (ley o costumbre humana, fruto del pacto y la convención social). Los sofistas, maestros extranjeros e itinerantes de retórica y política que cobraban por sus enseñanzas, defendieron que las normas éticas e instituciones políticas no emanan de la naturaleza, sino de acuerdos contingentes:
- Protágoras de Abdera: fundamentó el relativismo epistemológico y moral en su célebre sentencia: «el hombre es la medida de todas las cosas». Ninguna ley es universalmente verdadera, sino más o menos útil según las circunstancias.
- Gorgias de Leontinos: llevó el escepticismo radical a su extremo (nada existe; si existiera, no podría ser conocido; si fuera conocido, no podría ser comunicado). La retórica se convertía así en mero instrumento de persuasión sin anclaje en una verdad objetiva.
En este efervescente contexto destacó Aspasia de Mileto, intelectual y maestra de oratoria que acogió a figuras como Pericles y Sócrates. Aunque era mujer, su condición de extranjera (meteca) le permitió eludir las severas restricciones del gineceo ateniense y desplegar su brillantez. Aunque la historiografía androcéntrica relegó su figura a la condición de concubina o fabulación, los testimonios clásicos acreditan su pericia en el arte retórico y el pensamiento político de la Grecia ilustrada.
3. Sócrates: el examen interior y la búsqueda de universales
Frente al relativismo sofístico, Sócrates (470-399 a.C.) reivindicó la posibilidad de alcanzar verdades morales universales e inmutables mediante el diálogo riguroso. Su filosofía no se orienta a impartir contenidos dogmáticos, sino a examinar la vida humana.
Inspirado en el lema délfico «conócete a ti mismo» (gnōthi seauton), Sócrates sitúa el examen interior como el deber primordial: la virtud exige que el ser humano indague en su propia alma. El punto de partida ineludible es la conciencia de la propia ignorancia («solo sé que no sé nada»), que desmonta los falsos saberes admitidos acríticamente.
Tras la actitud inicial del «conócete a ti mismo» y el reconocimiento de la ignorancia, el método socrático se articula en dos momentos dialécticos sucesivos:
- Ironía: momento de refutación en el que, mediante preguntas bien dirigidas, Sócrates hace patentes las contradicciones de su interlocutor, librándolo del error y la soberbia epistemológica.
- Mayéutica: arte de «dar a luz» el conocimiento latente. A semejanza del oficio de las comadronas, ayuda al interlocutor a formular definiciones esenciales y conceptuales sobre virtudes como la justicia, el valor o la templanza.
Esta indagación culmina en el intelectualismo moral: la convicción de que el conocimiento del bien es condición necesaria y suficiente para obrar rectamente. Nadie yerra voluntariamente, sino por ignorancia del verdadero bien (véase «Tema 1: Filosofía antigua — Ética clásica: virtud y eudaimonía»).
4. Comparativa: sofistas frente a Sócrates
| Criterio | Sofistas (Protágoras, Gorgias) | Sócrates |
|---|---|---|
| Fin de la enseñanza | Éxito político, oratoria y persuasión retórica. | Cuidado del alma, búsqueda de la virtud y la verdad. |
| Concepción de la verdad | Relativista y escéptica (verdad dependiente del sujeto). | Universalista (conceptos y definiciones objetivas). |
| Naturaleza de la ley (nomos) | Pura convención social modificable por el pacto. | Exigencia de justicia ligada al bien universal. |
| Método didáctico | Discurso continuo (monólogo o retórica formal). | Diálogo interrogativo (ironía y mayéutica). |
| Remuneración | Cobro por impartir formación a las élites. | Gratuidad total en plazas públicas (ágora). |
5. Pauta metodológica para las cuestiones de examen PAU
Para resolver las pruebas sobre este bloque temático con el rigor exigido en los exámenes oficiales, conviene sistematizar tres destrezas clave:
- Comentario de texto: identificar el tema central en una o dos oraciones precisas; enunciar de forma unívoca la tesis defendida por el autor y desglosar la estructura argumentativa (argumentos principales, nexos lógicos e ideas subordinadas), evitando parafrasear literalmente el fragmento.
- Definición contextualizada de conceptos: precisar términos nucleares (como physis, nomos o mayéutica) en un texto de aproximadamente 100 palabras, delimitando su sentido genérico, su significado específico dentro del autor y su repercusión en la propuesta teórica analizada.
- Redacción filosófica con vigencia actual: vincular la tensión entre relativismo y universalismo ético, o la marginación histórica de pensadoras como Aspasia, con problemáticas contemporáneas como la posverdad, la retórica populista o la reivindicación de las mujeres en el canon intelectual.
TEXTO A
1 Aspasia de Mileto es uno de los grandes personajes libres y subversivos de la historia y, a la vez, un
2 fantasma huidizo que escapa a nuestra mirada. Desde la distancia de los siglos, resulta difícil reconstruir
3 su figura y su legado más allá de la maledicencia y las incógnitas que la envuelven. Son muchos los
4 impedimentos, pero el mayor de todos es la desaparición de sus propias palabras –fue una escritora
5 cuya obra está casi totalmente perdida–. Además, hay en su biografía enormes lagunas. Sobre Aspasia
6 no nos hablan las fuentes antiguas por méritos propios, las noticias sobre ella aparecen al hilo de los
7 personajes masculinos célebres con los que tuvo relación –sobre todo, Pericles y Sócrates–. Cuando
8 queda viuda, se pierde todo rastro suyo, lo que significa que sus biógrafos contemplan incluso a esta
9 gran mujer como una mera sombra de hombres poderosos.
10 A pesar de todo, ha sucedido algo asombroso: su huella no se ha borrado. Es más, lo que nos cuentan
11 de ella los historiadores y escritores de la antigua Grecia, aunque sea de refilón y sin profundizar, es
12 tan fascinante que muchos estudiosos modernos desconfían, incapaces de aceptar una presencia
13 femenina tan deslumbrante en la Atenas del siglo V a.C. Y todavía siguen afirmando que Aspasia es
14 una fabulación novelesca o, en último extremo, una bella metáfora. Defiendo todo lo contrario: tuvo
15 que ser una figura colosal, incluso superior a su leyenda, si su recuerdo ha triunfado sobre todas las
16 hostilidades, el vigor de los prejuicios, los rencores que siempre despiertan los rebeldes y la fuerza
17 destructiva del olvido.
Irene Vallejo, “Aspasia, mujer sabia”, en Margarita Borja y Victoria Cansino, eds., Después de la derrota de Clitemnestra , Instituto de la Mujer Extremadura y Asociación Clásicas y Modernas, 2019
1.1. Especifique el tema y/o problemática del texto (1 punto) (1 o 2 frases).
1.2. Indique la tesis defendida y explique las ideas en las que esta se apoya en el texto y la relación que guardan entre ellas (1.5 puntos) (100 palabras, aprox.).
1.3. Sitúe el tema o problemática del texto en su contexto histórico-filosófico y relaciónela con otro/a/s/as autor/es/as y/o corriente/s de dicho periodo o de otros que se enfrenten al mismo problema (1.5 puntos) (200 palabras, aprox.).
Resolución
1.1. Tema o problemática: La invisibilización y el cuestionamiento historiográfico de la aportación filosófica e intelectual de Aspasia de Mileto en la Grecia clásica debido a los prejuicios androcéntricos que subordinaron su memoria a las figuras masculinas de su época.
1.2. Tesis y argumentación: La autora sostiene que Aspasia fue una figura histórica de extraordinaria relevancia que superó con creces su propia leyenda y el silenciamiento patriarcal. Esta tesis se apoya en dos líneas discursivas: primero, la constatación de las dificultades para estudiarla debido a la pérdida de su obra escrita y a la perspectiva subordinada de las fuentes clásicas (que solo la mencionan como satélite de Pericles o Sócrates); segundo, la contradicción de los historiadores contemporáneos que prefieren calificarla de mito antes que aceptar la agencia de una mujer sabia. La persistencia indeleble de su recuerdo a través de los siglos demuestra, en conclusión, su innegable grandeza intelectual.
1.3. Contextualización y relación: El fragmento se ubica en el contexto de la Ilustración griega (siglo V a.C.), momento del auge democrático ateniense y del giro antropológico donde la retórica y la oratoria se alzaron como saberes clave para la ciudadanía. Sin embargo, la democracia ateniense excluía explícitamente a las mujeres, reducidas a la tutela jurídica y al ámbito privado del hogar. Aspasia, gracias a su condición de meteca, escapó a este aislamiento y ejerció una influencia oratoria directa en el círculo intelectual socrático y político de Pericles.
Esta problemática dialoga directamente con la distinción sofística entre physis y nomos: mientras que el orden biológico no excluye a la mujer de la razón, la convención social ateniense la confinó al silencio cívico. Asimismo, contrasta de forma crítica con la tradición filosófica clásica posterior: Aristóteles, en su concepción de la naturaleza humana, justificó la subordinación de la mujer aduciendo una supuesta incapacidad deliberativa natural. En la contemporaneidad, el texto enlaza con la crítica de Simone de Beauvoir a la alteridad impuesta al sujeto femenino (véase «Tema 4: Filosofía contemporánea — Existencialismo y teoría feminista en Simone de Beauvoir»), que denuncia cómo la memoria histórica ha categorizado sistemáticamente a las pensadoras como meros apéndices del varón.
- El paso del mito al logos marca la sustitución de explicaciones arbitrarias sobrenaturales por principios racionales de necesidad natural.
- El giro antropológico del siglo V a.C. enfrentó la ley natural objetiva (physis) con la convención humana contingente (nomos).
- Los sofistas introdujeron el relativismo moral y el escepticismo gnoseológico, orientando la retórica al éxito político pragmático.
- Sócrates defendió el acceso a verdades morales universales a través del autoconocimiento («conócete a ti mismo») y el método dialéctico.
- El método socrático opera mediante la purificación de errores (ironía) y el alumbramiento de definiciones esenciales compartidas (mayéutica).
- Aspasia de Mileto ejemplifica la maestría dialéctica femenina en la polis, históricamente invisibilizada por prejuicios androcéntricos.
¿En qué se diferencia la postura de Heráclito sobre la physis respecto a la ontología de Parménides?
¿Qué funciones cumplen la ironía y la mayéutica dentro del diálogo socrático?
¿Cuál es la diferencia capital entre physis y nomos para la sofística?
02Ontología y epistemología en Platón y Aristóteles
El debate en torno a qué constituye lo real y de qué manera la mente humana accede a la verdad alcanza su punto culminante en el periodo clásico griego. Frente al incesante fluir que proclamaba Heráclito y la inmutabilidad radical del ser de Parménides (problemáticas heredadas de la búsqueda presocrática, como se ha visto en «Tema 1: Filosofía antigua — Presocráticos, sofística y Sócrates»), Platón y Aristóteles diseñaron dos modelos ontológicos y epistemológicos contrapuestos que definirían el rumbo del pensamiento occidental.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod te
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo conse
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipi
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea com
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat
s nisi ut aliquip ex ea commodo
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore e
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veni
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud ex
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut al
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ulla
veniam quis nostrud ex
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet cons
amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo co
Con una cuenta gratis desbloqueas más secciones de estos apuntes y su juego de repaso.
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna al
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea
03Antropología clásica y teoría del alma
El dualismo antropológico en Platón: cuerpo y alma
La antropología platónica se fundamenta en un dualismo antropológico radical: el ser humano está compuesto por dos realidades heterogéneas unidas de forma accidental, el cuerpo (soma) y el alma (psykhe). Esta concepción traduce al terreno del ser humano la escisión ontológica entre el mundo sensible y el inteligible (véase «Tema 1: Filosofía antigua — Ontología y epistemología en Platón y Aristóteles»). Platón asimila del pitagorismo la convicción de que el alma es inmaterial, preexistente e inmortal, dotada de afinidad con las Ideas y configurada como el auténtico principio cognoscitivo y vital del individuo.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor inc
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet conse
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim a
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolor
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco labo
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim a
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis n
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex
04Ética clásica: virtud y eudaimonía
La reflexión moral en la Grecia clásica experimentó una profunda transformación conceptual: la areté (excelencia o virtud), entendida originariamente en los poemas homéricos como destreza bélica y nobleza de linaje, pasó a concebirse como una cualidad interior del alma vinculada al saber, a la justicia y al florecimiento humano. Este debate ético culminó en los dos grandes sistemas de la Antigüedad: la teoría platónica de la armonía anímica y la propuesta teleológica y eudaimonista de Aristóteles.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore e
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad m
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididun
s nostrud exercitation ullamco labori
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exe
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua u
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris ni
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut al
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit am
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod te
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ull
05Teoría y organización política en Platón y Aristóteles
La reflexión política en la Grecia clásica no constituye una disciplina aislada, sino la culminación natural de la ética y la antropología. Tanto para Platón como para Aristóteles, el ser humano solo puede alcanzar la plenitud moral y la vida buena en el seno de la comunidad cívica (la polis). Sin embargo, mientras Platón proyecta un modelo ideal y normativo para refundar un Estado corrompido, Aristóteles adopta un enfoque empírico y teleológico basado en la sociabilidad natural del individuo y en el análisis comparativo de regímenes reales.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur ad
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea c
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam qu
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut ali
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et do
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut en
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation u
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore m
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut
consequat lorem ipsum dolor sit amet consecte
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididu
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidid
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veni
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum do
06Tema 2: Filosofía medieval
La filosofía medieval abarca un extenso periodo comprendido aproximadamente entre la caída del Imperio romano de Occidente (siglo V) y el florecimiento del Renacimiento (siglo XV). Lejos de constituir una etapa de estancamiento intelectual, este periodo se caracterizó por una profunda reelaboración de los sistemas filosóficos greco-romanos para dar respuesta al problema teórico central de la época: la articulación entre la revelación religiosa y el pensamiento racional.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitati
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore mag
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veni
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor s
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis n
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea comm
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor si
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequa
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna ali
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a
veniam quis nostrud
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commo
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetu
amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e
do eiusmod tempor incididunt ut labo
e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisci
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna al
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e
Estos apuntes pueden contener errores u omisiones. Son un material de apoyo y no sustituyen al temario oficial ni al profesorado: contrasta la información importante. Más información