Historia de la Filosofía EvAU Madrid: temario y comentario

Problemas filosóficos por épocas, de los presocráticos a Arendt, y cómo hacer el comentario de texto y el diálogo conceptual. Con esquemas, tests y resumen.

AprenAI
8 secciones · 19 min de lectura
Índice · 8
Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas
01Fundamentos y concepciones del saber filosófico02La filosofía antigua: de los presocráticos al helenismo03La filosofía medieval: Dios, fe y razón04La filosofía moderna: racionalismo, empirismo e Ilustración05La filosofía contemporánea: crítica, sociedad y perspectivas
Tema 2: Análisis de Texto Filosófico
06Metodología de análisis y diálogo conceptual07Aplicación práctica: epistemología y crítica del conocimiento08Resumen para repasar
Tema 1
Problemas Filosóficos por Épocas
5 apartados

01Fundamentos y concepciones del saber filosófico

1. Origen histórico: el paso del mito al logos

La filosofía occidental surgió en las colonias griegas de Asia Menor durante el siglo VI a. C., teniendo como hito fundacional las investigaciones de pensadores como Tales de Mileto. Este nacimiento suele describirse conceptualmente como el paso del mito al logos: una transformación cualitativa en el modo de interrogar e interpretar los acontecimientos del cosmos y la existencia humana.

Tradicionalmente, las sociedades explicaban los fenómenos naturales (como las tormentas, el curso de las estaciones o los movimientos sísmicos) recurriendo al mito: narraciones fabuladas de transmisión comunitaria u oral protagonizadas por dioses antropomórficos y héroes fabulosos. En este modelo explicativo primaba la arbitrariedad divina: la naturaleza se concebía como un escenario indeterminado supeditado a las pasiones, disputas y voluntades de deidades que exigían aplacamiento mediante ritos y plegarias. Frente a ello, la irrupción del logos (razón o discurso estructurado) supuso desplazar el capricho sobrenatural en favor de una noción revolucionaria: la necesidad y el orden regular de la naturaleza.

Definición

El paso del mito al logos es la transición cultural y epistemológica mediante la cual las explicaciones sobrenaturales y personificadas del mundo son sustituidas por explicaciones racionales, universales y fundamentadas en leyes intrínsecas de la propia naturaleza.

Este viraje intelectual no aconteció de manera aislada, sino impulsado por unas circunstancias históricas y materiales muy específicas que confluyeron en la Hélade clásica:

  • La estructura de la polis: Las ciudades-estado fomentaron un entorno cívico autónomo donde la ley escrita y el debate ciudadano sustituyeron a la imposición sacerdotal incontestable.
  • El comercio marítimo: La intensa navegación por el mar Mediterráneo favoreció el intercambio mercantil y expuso a los griegos a cosmologías dispares de Oriente y Egipto, debilitando la certeza ciega en los mitos propios.
  • La consolidación de la democracia y la palabra: En asambleas y plazas públicas, el valor de una tesis residía en la solidez argumentativa y no en la jerarquía o casta de quien la formulaba.
  • La figura del sabio independiente: Intelectuales desvinculados de los templos tradicionales asumieron la tarea de buscar el principio originario del universo (para cuyo estudio detallado, véase «Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas — La filosofía antigua: de los presocráticos al helenismo»).
Proceso
Del relato mítico a la explicación racional
1⚡Mito y tradición oralExplicación basada en voluntades divinas caprichosas y fuerzas sobrenaturales.
→
2🏛️Factores de cambioComercio marítimo, intercambio cultural y debate político en la polis griega.
→
3💡Asombro reflexivoActitud crítica ante las apariencias sensibles y búsqueda de regularidad.
→
4📜Logos y cosmosComprensión de la naturaleza mediante causas racionales y leyes estables.
Criterio diferencialSaber mítico (Mito)Saber racional (Logos)
Fuente de legitimidadTradición inmemorial, autoridad religiosa y revelación acrítica.Argumentación lógica, evidencia y revisión dialógica constante.
Concepción de lo realCaos aparente sometido al arbitrio de voluntades divinas antropomórficas.Cosmos estructurado que opera según principios y leyes naturales estables.
Mecanismo de influjoPrácticas mágicas, sacrificios, invocaciones orales y ritos de aplacamiento.Observación rigurosa, análisis causal, síntesis conceptual y deducción racional.
Actitud epistémicaDogmática e incuestionable; cualquier objeción amenaza la cohesión comunitaria.Crítica y abierta; susceptible de refutación mediante el contraste de razones.

2. La actitud filosófica y sus rasgos estructurales

Etimológicamente acuñado según la tradición por Pitágoras, el vocablo filosofía proviene de la unión entre philos (amor, afinidad o anhelo) y sophia (sabiduría). A diferencia de quien presume poseer la certeza definitiva, el filósofo reconoce su ignorancia de partida y orienta su quehacer al desvelamiento constante de la verdad. Filósofos como Platón y Aristóteles señalaron que el motor primigenio de la indagación es el asombro o admiración ante lo real, mientras que pensadores contemporáneos como Henri Bergson destacaron el impulso inextinguible de la conciencia por saber y trascender la inmediatez práctica.

Desde sus cimientos, la tarea filosófica opera sobre una distinción axial: diferenciar la apariencia sensible de la realidad auténtica, tensión formalizada célebremente en alegorías clásicas como la caverna platónica. Para consumar este propósito, el saber filosófico articula una serie de características formales indispensables:

  • Racional y argumentativa: Reclama justificaciones lógicas coherentes, desestimando la fe ciega o la costumbre como premisas de validez.
  • Sistemática: Articula sus formulaciones dentro de cuerpos teóricos consistentes, interconectando conceptos para conformar explicaciones orgánicas de conjunto.
  • Analítica y crítica: Descompone y examina de forma minuciosa los presupuestos implícitos en las opiniones recibidas y en las instituciones socioculturales.
  • Radical y autorreflexiva: Indaga hasta la raíz última de los problemas y vuelve la mirada sobre sus propios métodos, consciente de que ningún postulado deviene dogma clausurado.
  • Integradora y abierta: Sintetiza aportes de distintas disciplinas y somete todas sus conclusiones al diálogo plural.
  • Normativa: No se reduce a constatar cómo funciona el mundo empírico, sino que reflexiona sobre el deber ser, trazando pautas racionales para orientar la justicia, la libertad y el bienestar comunitario.
Para recordarlo

La filosofía combina dos dimensiones inseparables: la vertiente teórica (dirigida al conocimiento y explicación de la estructura de la realidad) y la vertiente práctica (destinada a encauzar el obrar moral y la organización colectiva).

3. Ramificaciones y disciplinas del saber filosófico

Dada la amplitud inabarcable de su objeto de estudio, la tradición filosófica ha delimitado diversas parcelas temáticas, divididas principalmente entre saberes teóricos y prácticos:

Esquema
Estructura de las disciplinas filosóficas
🔭Dimensión TeóricaEstudio de la estructura de la realidad
🌌MetafísicaEstructura del ser y realidad
🧠EpistemologíaLímites y validez del conocimiento
📐LógicaCorrección formal de razonamientos
👤AntropologíaSentido de la existencia humana
⚖️Dimensión PrácticaOrientación de la acción y la convivencia
🧭ÉticaValores morales y deber individual
🏛️PolíticaOrganización justa de la comunidad
🎨EstéticaBelleza, arte y sensibilidad

Saberes teóricos

  • Epistemología o teoría del conocimiento: Disciplina que examina el origen, la validez, las estructuras y las fronteras de las facultades cognoscitivas humanas, situando el problema de la verdad como su núcleo definitorio.
  • Metafísica y ontología: Reflexión acerca de la estructura fundamental de lo existente, las categorías del ser y la demarcación entre apariencia fenoménica y realidad en sí.
  • Lógica: Disciplina que investiga la validez de los razonamientos formales. Se desglosa tradicionalmente en la lógica clásica silogística y en los sistemas simbólicos contemporáneos que analizan juicios, premisas e inferencias.
  • Antropología filosófica: Estudio de la condición humana en su especificidad ontológica, biológica y simbólico-cultural, interrogándose sobre el sentido de su autoconciencia y su posición peculiar en el cosmos.

Saberes prácticos y ramas interdisciplinares

  • Ética: Deliberación racional en torno al bien, el deber, la virtud y la fundamentación de las normas reguladoras del obrar libre.
  • Filosofía política: Análisis del poder institucionalizado, la legitimidad de las leyes, las tipologías de gobierno y la tensión entre el individuo y el Estado.
  • Estética: Examen de los juicios estéticos, los cánones de belleza, la sensibilidad creadora y la función del arte en la experiencia humana.
  • Campos emergentes e interdisciplinares: Con el devenir histórico, han cristalizado ramas consagradas a reflexionar críticamente sobre ámbitos específicos, como la filosofía del lenguaje, la filosofía de la ciencia, la bioética, la filosofía de la tecnología, la filosofía del derecho y la filosofía de la mente.
Error frecuente

Suele confundirse la epistemología con la psicología del aprendizaje. La psicología describe los procesos cognitivos fácticos con los que una mente retiene información; la epistemología, en cambio, evalúa las condiciones lógicas y normativas de justificación para determinar cuándo un conocimiento es universalmente verdadero y válido.

4. La filosofía en diálogo con otros campos de la actividad humana

La filosofía no actúa de espaldas a las demás facetas de la cultura; por el contrario, delimita sus dominios interactuando continuamente con ellas:

Ámbito humanoVínculos e intersecciones con la filosofía
Saber común o cotidianoConstituye el punto de partida experiencial para situarnos en el entorno, pero suele nutrirse de prejuicios acríticos. La filosofía somete el sentido común a una rigurosa depuración conceptual.
ReligiónAmbas indagan en las preguntas últimas sobre el origen, la muerte y el sentido de la trascendencia. La religión se sustenta en la fe y la revelación dogmática; la filosofía exige fundamentación racional autónoma.
Ciencia empíricaComparten el rigor lógico y la vocación explicativa secular. Las ciencias particulares aíslan parcelas medibles mediante experimentación; la filosofía proporciona una mirada holística y dilucida sus límites metodológicos y éticos.
Técnica y tecnologíaMientras la ingeniería perfecciona instrumentos orientados a la eficacia utilitaria, la filosofía problematiza sus repercusiones ecológicas, bioéticas y sociales sobre la dignidad humana.
PolíticaLa acción política gobierna los asuntos de la comunidad; la filosofía somete a examen crítico las estructuras de dominación e idea modelos equitativos de convivencia civil.
ArteAmbos buscan plasmar la hondura de la condición humana y desentrañar significados vitales. El arte lo hace a través de la forma estética, la metáfora y la evocación emotiva; la filosofía, mediante conceptos lógicos y argumentaciones.

5. Concepciones del quehacer filosófico a lo largo de la historia

A lo largo de los siglos, no ha existido una única respuesta sobre la función primordial que debe cumplir la filosofía. Distintas tradiciones y épocas han enfatizado roles singulares, enriqueciendo su alcance:

Concepción del saberFunción rectora asignadaPeriodo o corrientes representativas
Visión total del cosmosOfrecer un sistema comprehensivo que articule la totalidad de lo real en un marco ontológico integrado.Metafísica clásica de Platón y Aristóteles; escolástica de Tomás de Aquino; idealismo de Hegel.
Saber de saberesCoordinar, fundamentar y dar sentido global a los descubrimientos aislados de las disciplinas científicas.Enciclopedismo aristotélico y corrientes epistemológicas de la filosofía de la ciencia del siglo XX.
Sabiduría práctica y arte de vivirPrescribir directrices existenciales para gestionar el sufrimiento humano y alcanzar la serenidad vital.Corrientes éticas del periodo helenístico (epicúreos, estoicos) y el existencialismo del siglo XX.
Ejercicio crítico emancipadorDesenmascarar falsas certezas ideológicas, relaciones de poder ocultas y convenciones opresivas.Diálogos socráticos, la Ilustración europea, Karl Marx, Friedrich Nietzsche, la Escuela de Fráncfort y las teorías feministas.
Análisis riguroso del lenguajeDisolver seudoproblemas metafísicos esclareciendo la sintaxis lógica y los usos comunes de los términos.Escepticismo analítico de David Hume y la filosofía del lenguaje y analítica del siglo XX.
Génesis y propulsora científicaExplicar cómo las ciencias particulares derivaron del tronco filosófico común hasta cobrar autonomía formal.Positivismo del siglo XIX (Auguste Comte).
Arte retórico y argumentativoEstudiar las técnicas discursivas de persuasión, la construcción social del discurso y la controversia pública.Sofística ateniense en el siglo V a. C. y corrientes del pensamiento posmoderno a finales del siglo XX.
Historia de las ideas e interpretaciónComprender la evolución histórica de los dilemas humanos a través de la interpretación textual retrospectiva.Tradición hermenéutica contemporánea (Wilhelm Dilthey, Hans-Georg Gadamer).
Ejemplo

Un dilema bioético contemporáneo ilustra la complementariedad de las ramas y concepciones filosóficas: ante el desarrollo de la edición genética sobre embriones, la ciencia biológica aporta el procedimiento técnico; la epistemología interroga la validez empírica del saber generado; la ética delibera sobre el respeto a la dignidad y la equidad distributiva de la terapia; la filosofía política legisla sus repercusiones en la igualdad de la polis, y la filosofía como ejercicio crítico previene la implantación de nuevas formas de eugenesia social.

Ideas clave
  • El paso del mito al logos representa la superación del capricho sobrenatural y antropomórfico en favor del descubrimiento de leyes naturales necesarias y regulares.
  • El florecimiento del pensamiento racional en Grecia estuvo propiciado por factores materiales y sociales: la autonomía de la polis, el debate democrático y el comercio marítimo.
  • La filosofía se articula formalmente a través de dos dimensiones inseparables: la teórica (orientada al conocimiento de lo real) y la práctica (orientada a la guía moral y cívica).
  • Frente al saber mítico dogmático, la actitud filosófica destaca por su carácter analítico, crítico, radical, sistemático y abierto a la contrastación argumentativa constante.
  • A lo largo de la historia, la filosofía ha sido concebida bajo diversos paradigmas: como sistema ontológico integral, arte de vivir, crítica del lenguaje o ejercicio de emancipación política.
Comprueba lo que has aprendido
¿Qué distinción fundamental separa la causalidad en el saber mítico de la necesidad en el logos racional?
En el mito los acontecimientos dependen del capricho voluble e impredecible de deidades antropomórficas, mientras que el logos concibe el universo como un cosmos ordenado sujeto a leyes naturales permanentes, universales y comprensibles mediante la razón.
¿En qué se diferencian el ámbito de estudio de la epistemología y el de la antropología filosófica?
La epistemología estudia los límites, condiciones de justificación, origen y validez del conocimiento y la verdad, mientras que la antropología filosófica indaga la especificidad del ser humano, su autoconciencia, naturaleza biológico-cultural y su lugar en el cosmos.
Repaso rápido
0 XP
¿Qué rasgo caracterizaba prioritariamente las explicaciones del saber mítico tradicional griego?
Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas

02La filosofía antigua: de los presocráticos al helenismo

La filosofía griega antigua transformó la comprensión del cosmos y de la existencia humana. Este periodo histórico abarca desde las primeras indagaciones físicas sobre la naturaleza hasta la reflexión moral sobre la vida buena y la trascendencia espiritual, transitando por tres grandes ejes: la cosmología, el ser humano en comunidad y la sistematización de la realidad.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscin

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum d

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nis

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do ei

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem i

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut l

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad m

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim

m quis nostrud exercitatio

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ips

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit se

dolore magna aliqua ut eni

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut en

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad mini

modo consequat lorem ipsum dolo

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad

e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqu

inim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ

ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ

a commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad

sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiu

sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation

labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut l

ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit

ation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullam

ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lor

dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do

elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna

t ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad

enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco labori

ercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit

Crea tu cuenta gratis para seguir leyendo

Con una cuenta gratis desbloqueas más secciones de estos apuntes y su juego de repaso.

Ideas clave · 6
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et d
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmo
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim venia
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor
  • tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas

03La filosofía medieval: Dios, fe y razón

La filosofía medieval abarca más de un milenio de pensamiento articulado en torno a un eje central: el teocentrismo. Tras la recepción de la revelación judeocristiana en el mundo grecorromano, el problema especulativo prioritario dejó de ser la búsqueda autónoma del orden cósmico para centrarse en dilucidar las relaciones entre la verdad revelada y la inteligencia humana. A lo largo de este periodo, la tensión entre la fe y la razón evolucionó desde la subordinación inicial y la síntesis armonizadora hasta la separación crítica definitiva.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur a

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim

or incididunt ut labore e

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequa

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea

s nisi ut aliquip ex ea commodo conse

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut e

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo c

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor s

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea co

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut

consectetur adipiscing elit sed do eiu

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad mini

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do ei

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut l

e et dolore magna aliqua ut enim ad mi

inim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing el

ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris ni

a commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor inc

sit amet consectetur adipiscin

sed do eiusmod tempor incididunt ut labore

labore et dolore magna aliqua ut enim ad min

Ideas clave · 5
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit se
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incid
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad m
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut eni
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco
Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas

04La filosofía moderna: racionalismo, empirismo e Ilustración

1. La transición renacentista y la génesis de la modernidad

El tránsito de la cosmovisión medieval hacia la Edad Moderna se fraguó durante el Renacimiento entre los siglos XV y XVI. Este periodo rompió con la subordinación de la razón a la teología que había caracterizado a la escolástica bajomedieval (véase «Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas — La filosofía medieval: Dios, fe y razón»), colocando a la subjetividad humana y al orden terrenal en el epicentro de la reflexión intelectual.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam qui

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliq

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adi

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut e

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo co

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet c

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam qui

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ip

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et d

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut al

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut en

e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat

inim veniam quis nos

ullamco laboris nis

a commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consec

sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tem

sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et d

labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco l

ad minim veniam quis nostrud exercitati

Ideas clave · 6
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore mag
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim venia
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullam
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo conse
  • tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur
Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas

05La filosofía contemporánea: crítica, sociedad y perspectivas

La transición del siglo XIX al XX supuso una profunda fractura en el pensamiento occidental. Frente a la confianza ilustrada en la emancipación mediante la ciencia y frente al sistema del Idealismo absoluto (cuyas bases y dialéctica hegeliana se sitúan en «Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas — La filosofía moderna: racionalismo, empirismo e Ilustración»), la filosofía contemporánea emprende una labor de sospecha, desmontaje y replanteamiento radical sobre los fundamentos del conocimiento, la moral, el sujeto y la estructura sociopolítica.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiu

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exerci

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ulla

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et d

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum do

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectet

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscin

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor inc

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea comm

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor i

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut

e et dolore magna aliqua ut enim ad

Ideas clave · 5
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiu
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam qui
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliqui
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliqui
Tema 2
Análisis de Texto Filosófico
2 apartados

06Metodología de análisis y diálogo conceptual

Tras el recorrido por los problemas filosóficos de cada época, este segundo tema aplica esos contenidos al análisis y comentario de textos filosóficos.

1. Fundamentos del comentario de texto filosófico

El análisis de un fragmento filosófico no consiste en una mera paráfrasis ni en un resumen superficial. Su propósito reside en reconstruir el problema teórico planteado, desentrañar la arquitectura lógica de las razones expuestas y valorar su alcance conceptual. En las pruebas de evaluación académica, este ejercicio suele ponderarse en torno a dos ejes principales: la disección interna del fragmento (tesis, conceptos e ilación argumentativa) y su proyección externa mediante la contextualización dialógica con otra corriente o pensador.

Para abordar con éxito cualquier fragmento, conviene estructurar el trabajo en cuatro fases sucesivas e interconectadas:

Proceso
Fases del comentario de texto filosófico
1📖LocalizaciónIdentificar autor, obra y marco contextual del problema.
→
2🎯Tesis centralFormular con precisión la afirmación rectora defendida.
→
3🧩Estructura lógicaDescomponer premisas, conceptos y relaciones argumentativas.
→
4⚖️Diálogo conceptualConfrontar críticamente con otro marco teórico alternativo.
  1. Localización y contextualización: identificación rigurosa del autor, de la obra a la que pertenece el pasaje y del marco histórico-filosófico en el que se inscribe el problema planteado.
  2. Identificación de la tesis principal: formulación precisa y sintética de la idea nuclear que el autor sostiene o defiende a lo largo del texto.
  3. Estructura argumentativa e ideas secundarias: desglose del itinerario demostrativo. Se explicitan los argumentos de apoyo, las premisas, las objeciones previstas y las definiciones de los términos técnicos presentes en el texto.
  4. Diálogo conceptual y contraste crítico: puesta en relación del fragmento con otro marco teórico alternativo, examinando coincidencias temáticas, discrepancias metodológicas o consecuencias divergentes.
Error frecuente

Un fallo habitual consiste en tomar los datos editoriales como datos de autoría (confundir, por ejemplo, editoriales como Gredos o Amorrortu con pensadores clásicos) o limitarse a repetir las palabras del texto cambiando únicamente algún sinónimo. El comentario exige conceptualizar con vocabulario técnico propio.

2. Fase de análisis interno: tesis y estructura argumentativa

La tesis principal expresa la afirmación directriz del texto. Responde a la pregunta: ¿qué conclusión busca justificar el autor? Por su parte, la estructura argumentativa expone los nexos lógicos mediante los cuales se sostiene dicha tesis: deducciones, distinciones categoriales, analogías o refutaciones de concepciones previas.

Elemento del análisisFunción analíticaPregunta guía para el estudiante
Núcleo temáticoDelimitar el ámbito de reflexión tratado (ontológico, epistemológico, ético-político).¿De qué trata el pasaje?
Tesis centralExplicitar el juicio teórico defendido en el fragmento.¿Qué afirma y defiende sustancialmente el autor?
Argumentos / PremisasIdentificar las razones y evidencias que fundamentan la afirmación.¿Por qué razones es verdadera o necesaria la tesis según el texto?
Conceptos claveDefinir los términos filosóficos con precisión técnica.¿Qué significado específico adopta cada noción fundamental?

3. Fase de diálogo crítico: técnica de confrontación conceptual

El contraste dialógico no debe ser una exposición inconexa del pensamiento de otro autor, sino un auténtico careo de ideas. Para construir una confrontación rigurosa se recomienda estructurar la comparación en tres pasos:

  • Punto de contacto: identificar la pregunta o problema común que ambos pensadores abordan.
  • Divergencia teórica o metodológica: explicitar las premisas incompatibles o las definiciones contrapuestas que cada uno defiende.
  • Consecuencias filosóficas: mostrar en qué derivan ambas posturas (en el orden epistemológico, ético, político o existencial).

4. Aplicación práctica comentada: dos modelos de análisis

Caso 1: Aristóteles y el valor intrínseco del saber

Ejemplo de texto 1: Aristóteles
«Lo que en un comienzo lanzó a los hombres a la reflexión filosófica fue la admiración; al principio, admirados por los fenómenos más comunes; luego avanzando un poco más y planteándose problemas mayores intentaron explicarse los cambios de la Luna y los relativos al Sol y a las estrellas, finalmente la formación del universo [...] Pero el que se plantea un problema o se admira reconoce su ignorancia. Por lo tanto, si filosofaron para huir de la ignorancia, está claro que buscaban el saber en vista del conocimiento y no por alguna utilidad. Un hecho lo prueba: esta disciplina comenzó a buscarse cuando ya existían casi todas las técnicas (artes) que están relacionadas con las necesidades, el bienestar o el placer. Es, pues, evidente que no la buscamos por utilidad, sino que la consideramos la única ciencia libre, pues solo la estudiamos por ella misma. Así pues, todas las ciencias son más necesarias que ésta; pero mejor, ninguna».
Aristóteles, Metafísica, Libro I

Propuesta de resolución razonada:

1. Localización y contexto: El fragmento corresponde al Libro I (Alfa) de la Metafísica de Aristóteles (siglo IV a. C.). En esta obra se indaga acerca de las causas primeras y los principios supremos de la realidad, dentro de la distinción general de los saberes teóricos frente a los prácticos y productivos (como se ha visto en «Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas — Fundamentos y concepciones del saber filosófico»).

2. Tesis principal: La filosofía constituye un conocimiento desinteresado y autónomo, cuyo origen reside en el asombro intelectual y cuya finalidad radica exclusivamente en la contemplación de la verdad y la superación de la propia ignorancia, al margen de cualquier rendimiento utilitario o instrumental.

3. Reconstrucción argumentativa:

  • Génesis afectivo-cognitiva: El filosofar brota del asombro ante lo inmediato y progresa gradualmente hacia interrogantes cosmológicos globales. Admirarse presupone admitir el desconocimiento; luego investigar es el intento deliberado de salir de esa ignorancia.
  • Prueba histórica del carácter no instrumental: El surgimiento cronológico del saber filosófico tuvo lugar únicamente tras haber resuelto las necesidades materiales básicas (técnicas de supervivencia y bienestar). De ahí se infiere que este conocimiento no está supeditado a fines pragmáticos.
  • Dignidad de la ciencia primera: Aunque otras disciplinas sean empíricamente más necesarias para el sustento de la vida, la filosofía es la superior porque es la única enteramente libre: no es medio para otro fin, sino fin en sí misma.

4. Diálogo crítico (Aristóteles frente a Platón): Mientras que Platón concibe el ascenso hacia el conocimiento supremo (la idea de Bien) como un saber intrínsecamente ligado a la praxis política y a la reordenación de la polis mediante el rey-filósofo (según se estudia en la teoría de las ideas y la doxa y episteme dentro de «Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas — La filosofía antigua: de los presocráticos al helenismo»), Aristóteles separa con nitidez la sabiduría teórica (metafísica) de la racionalidad práctica (ética y política). El estagirita reivindica la pura contemplación teorética (theoría) como la actividad más autárquica y excelente de la naturaleza humana.

Caso 2: Max Horkheimer y la dimensión desmitificadora del pensamiento

Ejemplo de texto 2: Max Horkheimer
«La verdadera función social de la filosofía reside en la crítica de lo establecido [...]. La meta principal de esa crítica es impedir que los hombres se abandonen a aquellas ideas y formas de conducta que la sociedad en su organización actual les dicta. Los hombres deben aprender a discernir la relación entre sus acciones individuales y aquello que se logra con ellas, entre sus existencias particulares y la vida general de la sociedad, entre sus proyectos diarios y las grandes ideas reconocidas por ellos».
Max Horkheimer, «La función social de la filosofía», en Teoría crítica (1974)

Propuesta de resolución razonada:

1. Localización y contexto: Texto perteneciente al filósofo alemán Max Horkheimer, director del Instituto de Investigación Social de Fráncfort y exponente primordial de la denominada Teoría Crítica en el siglo XX (véase el marco contemporáneo en «Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas — La filosofía contemporánea: crítica, sociedad y perspectivas»).

2. Tesis principal: La función crítica de la filosofía estriba en someter a examen reflexivo las normas, creencias e inercias imperantes para liberar al individuo de la asimilación ciega e inconsciente de los mandatos sociales.

3. Reconstrucción argumentativa:

  • Denuncia de la alienación cotidiana: La estructura social establecida inocula patrones de pensamiento y pautas de conducta que los sujetos asumen de modo acrítico.
  • Articulación mediadora: La labor de la filosofía reside en tender puentes de inteligibilidad entre la conducta individual y la estructura colectiva global, superando el aislamiento atomizado del ciudadano moderno.
  • Finalidad emancipadora: El pensamiento filosófico busca desarticular la falsa neutralidad de lo dado, haciendo consciente la contradicción entre las aspiraciones humanas universales y la realidad material institucionalizada.

4. Diálogo crítico (Horkheimer frente a la mayéutica socrática): Es fecundo cotejar el planteamiento de Horkheimer con la figura de Sócrates. Ambos comparten la misión de conmover las certezas heredadas y desenmascarar el dogmatismo aceptado por costumbre. Sin embargo, en Sócrates (como se analizó a propósito del intelectualismo moral en «Tema 1: Problemas Filosóficos por Épocas — La filosofía antigua: de los presocráticos al helenismo»), el examen opera preferentemente a escala individual e interpersonal mediante el diálogo mayéutico para alumbrar definiciones universales objetivas; en cambio, en la Teoría Crítica de Horkheimer, el foco se desplaza hacia las estructuras sociohistóricas, ideológicas y materiales que condicionan y distorsionan la conciencia individual en el capitalismo contemporáneo.

5. Rúbrica de autoevaluación del comentario de texto

La siguiente matriz permite cotejar el grado de dominio metodológico antes de dar por completado un ejercicio de examen:

Criterio de evaluaciónNivel insuficiente (0 - 1)Nivel competente (2 - 3)Nivel excelente (4 - 5)
Comprensión y tesisRepite partes textuales aisladas sin formular una tesis inteligible.Identifica la tesis con claridad pero la confunde puntualmente con un tema general.Formula la tesis con precisión terminológica sintética y autonomía léxica.
Articulación argumentativaOmite las razones subyacentes o realiza una paráfrasis lineal desordenada.Señala los argumentos primarios con orden y cohesión lógica básica.Reconstruye la cadena premisa-conclusión, jerarquizando ideas principales y secundarias.
Diálogo conceptualYuxtapone la biografía o doctrina de otro autor sin vincularla al texto.Compara temáticamente a ambos autores señalando diferencias genéricas.Establece un careo conceptual riguroso (problema común, divergencias y repercusiones teóricas).
Ideas clave
  • El comentario de texto filosófico exige trascender la paráfrasis literal para reconstruir el problema teórico, la tesis nuclear y la arquitectura demostrativa del pasaje.
  • La identificación de la tesis central consiste en enunciar en una fórmula precisa la afirmación principal que el texto busca fundamentar.
  • El análisis argumentativo reconstruye cómo se concatenan las premisas, las definiciones de conceptos y las refutaciones para sostener la tesis.
  • El diálogo conceptual no es una exposición doctrinal aislada, sino un careo reflexivo que confronta a dos autores en torno a un problema común, sus discrepancias y sus consecuencias.
  • En la tradición aristotélica la filosofía se concibe como saber libre y desinteresado fundado en el asombro, mientras que en la teoría crítica de Horkheimer asume una función emancipadora de denuncia de lo establecido.
Comprueba lo que has aprendido
¿Por qué argumenta Aristóteles en la «Metafísica» que la filosofía no persigue ninguna utilidad práctica?
Porque históricamente comenzó a buscarse únicamente después de que estuviesen cubiertas las técnicas dirigidas a satisfacer las necesidades primarias y el bienestar, demostrando que se persigue exclusivamente por sí misma y para superar la ignorancia.
¿En qué se diferencia el diálogo crítico de una mera exposición memorística de un segundo autor?
En que el diálogo crítico exige vincular explícitamente a ambos pensadores en torno al mismo problema temático, contrastando sus premisas divergentes y el alcance conceptual de sus conclusiones.
¿Qué función primordial atribuye Max Horkheimer a la filosofía en la sociedad contemporánea?
La de ejercer una crítica radical de lo establecido que impida que los individuos acepten pasivamente las normas y formas de vida dictadas por la organización social vigente.
Repaso rápido
0 XP
¿Cuál es la función nuclear de la tesis central en el análisis de un fragmento filosófico?

Estos apuntes pueden contener errores u omisiones. Son un material de apoyo y no sustituyen al temario oficial ni al profesorado: contrasta la información importante. Más información