Geografía EBAU La Rioja: apuntes de los 11 temas con tests

Los 11 temas de Geografía de la EBAU de La Rioja, del relieve a la UE, con esquema y test en cada tema, climogramas, plano de Logroño y resumen final.

AprenAI
25 secciones · 40 min de lectura
Índice · 25
Tema 1: El relieve de España
01Evolución geológica y dominios litológicos02Unidades morfoestructurales y relieve insular03Tema 2: El clima de España: factores, dominios climáticos y climogramas04Tema 3: Las aguas de España: vertientes, cuencas y diversidad hídrica05Tema 4: La vegetación y los paisajes vegetales de España06Tema 5: Medio ambiente: riesgos naturales, cambio climático y degradación ambiental
Tema 6: La población española
07Distribución y dinámica natural08Migraciones y estructura demográfica09Las migraciones exteriores actuales: tipos y consecuencias
Tema 7: El espacio urbano
10Urbanización y morfología urbana11La urbanización postindustrial (1975-actualidad) y la ciudad sostenible12Jerarquía y sistema urbano español13Tema 8: Los espacios agrarios y la actividad agraria
Tema 9: Fuentes de energía e industria
14Fuentes de energía y balance energético15Producción y distribución de las energías renovables y evolución del mix16Áreas industriales y sectores productivos
Tema 10: El turismo y el sector terciario
17Terciarización, transporte y servicios18La actividad turística en España
Tema 11: España en Europa y en el mundo
19Organización territorial y mapa político20Localización y situación geográfica de España y su diversidad en Europa21Unión Europea y globalización22Globalización: amenazas, oportunidades y modelos de producción y consumo23España en el mundo: geopolítica, cooperación internacional y Agenda 203024Instituciones y ampliaciones de la Unión Europea25Resumen para repasar
Tema 1
El relieve de España
2 apartados

01Evolución geológica y dominios litológicos

Rasgos definitorios del relieve peninsular

La península ibérica presenta una fisonomía morfológica singular condicionada por tres factores capitales: su carácter macizo (costas rectilíneas y notable anchura continental de oeste a este), una altitud media de 660 metros —la segunda más elevada de Europa tras Suiza, debida a la gran meseta central y a las cadenas montañosas— y la disposición periférica del relieve, que aísla el interior de la influencia marítima y dificulta las comunicaciones naturales.

La evolución geológica peninsular

La configuración actual del relieve es fruto de una prolongada sucesión de ciclos orogénicos, fases de arrasamiento erosivo y etapas de sedimentación marina y continental distribuidas a lo largo de las eras geológicas:

  • Era precámbrica o arcaica (hace más de 540 millones de años): emergió una dorsal montañosa arqueada orientada de noroeste a sureste, formada por pizarras y neis. Esta cordillera precámbrica fue completamente arrasada por la erosión mecánica y química, quedando cubierta posteriormente por las aguas marinas.
  • Era primaria o paleozoica (540–250 millones de años): se produjo la orogénesis herciniana, un plegamiento de escala continental que levantó los grandes macizos antiguos: el Macizo Hespérico (embrión del zócalo meseteño), el Macizo de Aquitania, el Catalano-Balear, el del Ebro y el Bético-Rifeño. Todos ellos se vieron reducidos por la erosión a penillanuras rígidas de rocas cristalinas (granito, pizarra, cuarcita).
  • Era secundaria o mesozoica (250–66 millones de años): fue una fase de calma orogénica caracterizada por la erosión continuada de los relieves hercinianos y la sedimentación acumulativa. Las transgresiones marinas depositaron gruesos paquetes de sedimentos (principalmente calizas, dolomías y margas) tanto en fosas oceánicas profundas (pirenaica y bética) como en los rebordes orientales e inundados del Macizo Hespérico.
  • Era terciaria o cenozoica (66–2,6 millones de años): aconteció la orogénesis alpina, desencadenada por la colisión entre las placas tectónicas africana y euroasiática. Este cataclismo transformó radicalmente la morfología ibérica: plegó los sedimentos mesozoicos de las fosas marinas levantando los Pirineos y las Cordilleras Béticas; formó las grandes depresiones prealpinas marginales (Ebro y Guadalquivir); plegó la cobertera sedimentaria del borde oriental del zócalo (formando el Sistema Ibérico y el sector oriental de la Cordillera Cantábrica); fracturó el rígido zócalo paleozoico en bloques levantados y hundidos (estructura germánica, véase «Tema 1: El relieve de España — Unidades morfoestructurales y relieve insular»); basculó la Meseta hacia el océano Atlántico (orientando la red fluvial principal hacia el oeste); e indujo focos de vulcanismo en zonas de debilidad litosférica (Olot-Ampurdán, Campo de Calatrava y Cabo de Gata).
  • Era cuaternaria (desde hace 2,6 millones de años hasta la actualidad): dominada por el glaciarismo y la dinámica fluvial. En las cordilleras de mayor cota se desarrollaron glaciares de circo (acumulaciones de hielo en cabecera que dejaron cubetas y lagos glaciares) y glaciares de valle (lenguas de hielo en forma de U, sobre todo en Pirineos). Paralelamente, las oscilaciones climáticas entre periodos glaciares e interglaciares alternaron fases de aluvionamiento y encajamiento fluvial, modelando terrazas escalonadas en los valles del Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir y Ebro.
Cronología
Evolución orogénica y litológica de la península ibérica
  1. Era precámbrica🌊Cordillera arqueada emergida, posteriormente arrasada por la erosión y sumergida en el mar.
  2. Orogénesis herciniana⛰️Era primaria: formación del Macizo Hespérico y materiales silíceos (granito, pizarra, cuarcita).
  3. Calma mesozoica🏖️Era secundaria: sedimentación de calizas y margas en fosas marinas profundas y bordes meseteños.
  4. Orogénesis alpina💥Era terciaria: plegamiento calizo (Pirineos, Béticas), fractura del zócalo e inicio de cuencas.
  5. Modelado cuaternario🧊Sedimentación arcillosa en llanuras, desarrollo de glaciarismo y escalonamiento de terrazas fluviales.

Los dominios litológicos peninsulares y sus formas de modelado

La naturaleza del roquedo condiciona la respuesta física y química del terreno ante los agentes erosivos externos, estructurando la Península en cuatro grandes dominios litológicos:

Dominio litológicoCronología de formaciónRocas predominantesLocalización principalFormas erosivas características
SilíceoPrecámbrico y PaleozoicoGranito, pizarra, cuarcita, esquisto, gneisOeste peninsular (Galicia, Sistema Central, Montes de Toledo, Sierra Morena)Berrocales, tores, rocas caballeras, canchales, crestas cuarcíticas
CalizoMesozoico (plegado en el Terciario)Caliza, dolomía, arenisca calcáreaForma de «Z» invertida: Pirineos, Montes Vascos, Sistema Ibérico, Cordilleras BéticasRelieve cárstico: lapiaces, dolinas, poljés, simas, cuevas, cañones
ArcillosoCenozoico (Terciario superior y Cuaternario)Arcilla, marga, yeso, limoCuencas de la Meseta (Duero, Tajo, Guadiana) y depresiones del Ebro y GuadalquivirCampiñas llanas, cárcavas, abarrancamientos (badlands)
VolcánicoTerciario y CuaternarioBasalto, traquita, andesita, fonolitaArchipiélago Canario y reductos peninsulares (Olot, Calatrava, Cabo de Gata)Conos volcánicos, calderas, malpaíses, coladas, diques, roques

1. El dominio silíceo y el modelado granítico

El dominio silíceo está integrado por materiales ígneos y metamórficos antiguos, caracterizados por su rigidez y fractura diaclasada. La roca emblemática es el granito (compuesto por cuarzo, feldespato y mica). El agua penetra a través de su red de fracturas perpendiculares u oblicuas (diaclasas), desencadenando dos tipos de alteración:

  • En áreas de alta montaña: domina la gelifracción o crioclastia (hielo-deshielo en las grietas), fracturando la roca en bloques aristados que forman canchales y agujas escarpadas (galayos).
  • En áreas de media montaña o llanura: la descomposición química del feldespato da lugar a arenas amarillentas. Si las diaclasas son ortogonales, la erosión redondea los bloques in situ generando bolas graníticas que forman acumulaciones caóticas conocidas como berrocales. En ellos destacan los tores (apilamientos columnares de bolas) y las rocas caballeras (bloques de gran volumen en equilibrio precario sobre una base reducida). Si las fracturas son paralelas y horizontales, el relieve resultante adquiere forma de lomos convexos o domos.

2. El dominio calizo y el modelado cárstico

El dominio calizo está compuesto por rocas sedimentarias solubles al contacto con el agua cargada de dióxido de carbono atmosférico o edáfico (CaCO3+H2O+CO2⇌Ca(HCO3)2\text{CaCO}_3 + \text{H}_2\text{O} + \text{CO}_2 \rightleftharpoons \text{Ca(HCO}_3)_2). La disolución del carbonato cálcico engendra el relieve cárstico, constituido por una red combinada de formas superficiales (exocársticas) y subterráneas (endocársticas):

  • Lapiaces o lenares: surcos o acanaladuras angulosas excavados por el agua de escorrentía superficial sobre las rocas desnudas.
  • Gargantas, cañones u hoces: valles estrechos y profundos con paredes verticales, labrados por cursos fluviales encajados.
  • Dolinas o torcas: depresiones circulares o en embudo con fondo arcilloso (terra rossa). Su coalescencia o unión lateral origina úvalas.
  • Poljés: amplias depresiones de fondo plano delimitadas por vertientes abruptas, recorridas por cursos de agua intermitentes que desaparecen bajo tierra mediante sumideros (pónors).
  • Simas y cavernas: conductos verticales que comunican con galerías subterráneas donde el carbonato cálcico disuelto precipita formando estalactitas y estalagmitas.
Definición: Karstificación
Proceso de meteorización química consistente en la disolución y posterior precipitación del carbonato cálcico de las rocas carbonatadas por acción del agua acidulada, que genera tanto morfologías superficiales como intrincadas cavidades subterráneas.

3. El dominio arcilloso y el modelado de cárcavas

Integrado por sedimentos detríticos finos no consolidados depositados en fosas y lagos terciarios y cuaternarios. Al tratarse de materiales blandos e impermeables, su comportamiento varía drásticamente según la cobertura vegetal y el régimen pluviométrico:

  • Campiñas: llanuras suavemente onduladas y fértiles, generadas por el modelado y vaciamiento progresivo de los ríos sobre los horizontes arcillosos y margosos.
  • Cárcavas y badlands: surcos profundos, estrechos y densamente ramificados excavados por las aguas de arroyada torrencial en vertientes desprovistas de vegetación protectora. La alternancia de periodos de sequía con tormentas violentas en climas semiáridos multiplica este fenómeno, desmantelando vertientes enteras hasta crear paisajes desérticos de colinas descarnadas (paisajes lunares o badlands), muy frecuentes en el sureste peninsular y zonas de la depresión del Ebro.
Error frecuente
No confundir una campiña con un páramo. La campiña se excava sobre el estrato blando (arcillas, margas) y presenta un relieve bajo y alomado; el páramo es una plataforma llana y elevada culminada por una capa resistente (generalmente caliza lacustre) que ha resistido a la erosión fluvial.

4. El dominio volcánico

Constituye el sustrato absoluto del archipiélago de Canarias y cuenta con enclaves testimoniales en la península ibérica. Está compuesto por lavas consolidadas y piroclastos. Sus modelados característicos incluyen calderas (grandes depresiones circulares formadas por explosión o colapso de una cámara magmática), conos de ceniza, malpaíses (superficies erizadas de lava viscosa solidificada con aspecto áspero y rugoso) y roques (pitones volcánicos exhumados tras la erosión de los conos que los rodeaban).

La influencia de la estructura tectónica en el modelado

Junto a la litología, la disposición de los estratos condiciona la morfología del terreno dando origen a tres tipos de estructuras:

  • Relieve horizontal o aclinal: los estratos reposan planos sin deformación orogénica, alternando capas duras (calizas en cumbre) y blandas (margas o arcillas en base). Los ríos seccionan la capa dura originando mesas elevadas o páramos; cuando los flancos del páramo retroceden por erosión diferencial, quedan aislados relieves residuales en forma de meseta menor llamados cerros testigo y, tras su degradación final, antecerros.
  • Relieve monoclinal o en cuesta: los estratos presentan una suave inclinación uniforme en una dirección. La erosión modela una cuesta, con una vertiente suave o dorso que coincide con el buzamiento del estrato duro, y un frente empinado y cóncavo labrado en los materiales blandos.
  • Relieve plegado: originado por esfuerzos de compresión sobre series estratificadas. Comprende dos modelos primordiales:
    • Relieve jurásico: típico de cordilleras jóvenes alpinas con alternancia de anticlinales (arcos convexos) y sinclinales (valles cóncavos). La erosión puede vaciar las crestas anticlinales creando valles anticlinales o combes, dejando colgados los primitivos fondos sinclinales (sinclinales colgados), fenómeno conocido como inversión del relieve.
    • Relieve apalachense: propio de macizos hercinianos que fueron arrasados hasta formar penillanuras y posteriormente levantados en bloque durante la orogénesis alpina. La reactivación erosiva vacía los materiales metamórficos blandos y deja en resalte crestas paralelas y uniformes de rocas resistentes (como las cuarcitas armoricanas), muy representativas de los Montes de Toledo y Sierra Morena.
Ejemplo práctico: Identificación de modelados litológicos en examen

Enunciado: Se presenta una fotografía con bloques de piedra redondeados apilados en equilibrio sobre una ladera de escasa pendiente, entre pastos y matorral ralo. Otra fotografía exhibe un barranco de laderas terrosas y desnudas con decenas de surcos agudos e incisos semejantes a un laberinto estéril. Identifica el modelado, el tipo de roca, el dominio litológico y su localización geográfica.

  1. Análisis de la fotografía 1: La presencia de bloques con bordes esféricos acumulados (bolos), tores y rocas en equilibrio corresponde a un berrocal. La roca constituyente es el granito. Pertenece al dominio silíceo. Su localización peninsular se concentra en el oeste: Sistema Central (Gredos, Guadarrama), Galicia o Montes de Toledo.
  2. Análisis de la fotografía 2: Las incisiones paralelas profundas en terreno margoso-arcilloso sin vegetación constituyen cárcavas o un paisaje de badlands. La roca dominante es la arcilla o marga. Se integra en el dominio arcilloso. Su localización geográfica corresponde a cuencas sedimentarias o depresiones áridas, destacando el sureste peninsular (Almería, Murcia) y sectores de la depresión del Ebro.
Ideas clave
  • El relieve español se caracteriza por su carácter macizo, una elevada altitud media (660 metros) y la disposición montañosa periférica que aísla el interior.
  • La orogénesis herciniana (era primaria) forjó el zócalo granítico del oeste, mientras que la orogénesis alpina (era terciaria) levantó las cordilleras alpinas y fracturó el zócalo.
  • El dominio silíceo modela paisajes graníticos de alta montaña (galayos, canchales) y de media ladera (berrocales, tores y rocas caballeras).
  • El dominio calizo genera modelado cárstico por disolución del carbonato cálcico, destacando formas como dolinas, poljés, lapiaces, simas y hoces.
  • El dominio arcilloso combina campiñas agrícolas sedimentarias con cárcavas y terrenos baldíos (badlands) donde impera la arroyada torrencial.
Comprueba lo que has aprendido
¿En qué se diferencian el relieve apalachense y el relieve jurásico?
El relieve apalachense se forma sobre cordilleras hercinianas antiguas arrasadas y reactivadas por fractura alpina, donde la erosión diferencial resalta crestas duras paralelas (cuarcitas); el jurásico se produce por el plegamiento alpino de estratos sedimentarios alternantes que originan anticlinales y sinclinales, susceptibles de sufrir inversión del relieve.
¿Qué proceso geológico convierte un páramo en un cerro testigo?
La erosión diferencial y el retroceso progresivo de los flancos blandos (margas y arcillas) desmantelan la plataforma caliza superior, aislando porciones residuales que conservan la cornisa original pero reducen su extensión horizontal.
Repaso rápido
0 XP
¿Qué cordilleras peninsulares surgieron del plegamiento de fosas marinas durante la orogénesis alpina?
Tema 1: El relieve de España

02Unidades morfoestructurales y relieve insular

Los rasgos definitorios del relieve peninsular (carácter macizo, elevada altitud media y disposición periférica de las cadenas montañosas) se han visto en «Tema 1: El relieve de España — Evolución geológica y dominios litológicos»; a ellos se suma un contorno peninsular compacto, con entre 4000 y 5000 km de costas predominantemente rectilíneas.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ulla

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco lab

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolo

quat lorem ipsum dol

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do e

tempor incididunt ut labo

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lor

usmod tempor incididunt ut labore et do

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetu

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea co

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud

e et dolore magna aliqua ut enim ad m

inim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi

ullamco laboris nisi ut aliquip

a commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad m

sit amet consectetur adipiscing elit sed

sed do eiusmod temp

labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit am

ad minim veniam qui

Crea tu cuenta gratis para seguir leyendo

Con una cuenta gratis desbloqueas más secciones de estos apuntes y su juego de repaso.

Ideas clave · 5
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt u
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim venia
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim venia
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet co

03Tema 2: El clima de España: factores, dominios climáticos y climogramas

Factores del clima en España

El clima español destaca por su notable diversidad, resultado directo de la interacción entre factores geográficos y dinámicas atmosféricas globales. España se sitúa en una encrucijada geográfica singular en la que convergen masas de aire de naturalezas contrapuestas.

lorem ipsum dolor si

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad mini

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet c

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor in

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut al

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do e

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam q

tempor incididunt ut labore et dolore magna

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad m

consequat lorem ipsum dolor sit amet cons

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi

dolore magna aliqua

veniam quis nostrud exe

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim venia

Ideas clave · 7
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do ei
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ul
  • tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris n
  • e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lore

04Tema 3: Las aguas de España: vertientes, cuencas y diversidad hídrica

1. Factores explicativos de la diversidad hídrica

Las aguas peninsulares e insulares presentan una marcada heterogeneidad espacial y temporal condicionada por cinco elementos fundamentales:

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor s

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incid

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliqu

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitat

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor s

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ips

m quis nostrud exercitation ullamco lab

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipi

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ips

consectetur adipiscing elit sed do eiusm

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud e

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commo

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscin

amet consectetur adi

Ideas clave · 7
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit am
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem i
  • tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea
  • e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut ali

05Tema 4: La vegetación y los paisajes vegetales de España

Factores de la diversidad vegetal y regiones biogeográficas

España presenta una riqueza florística sobresaliente dentro del continente europeo. Esta heterogeneidad botánica responde a la conjunción de diversos factores geográficos:

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor s

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore ma

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut en

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo co

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et do

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisc

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exerci

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut ali

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut e

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolo

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisc

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lo

dolore magna aliqua ut enim ad minim

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veni

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem i

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur ad

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magn

e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing el

inim veniam quis nostrud exerci

Ideas clave · 7
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmo
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exe
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitati
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut
  • tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam qu
  • e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo cons

06Tema 5: Medio ambiente: riesgos naturales, cambio climático y degradación ambiental

1. Riesgos naturales, antrópicos e inducidos

Un fenómeno natural constituye un proceso ordinario derivado de la dinámica geodinámica o meteorológica del planeta. Cuando este proceso entra en contacto con asentamientos o actividades humanas y adquiere potencial destructivo, se clasifica como riesgo natural; si el episodio alcanza una magnitud extraordinaria y genera pérdidas humanas y materiales graves, pasa a considerarse una catástrofe o desastre natural.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur ad

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut la

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exerci

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercit

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo con

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut en

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut e

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor i

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ull

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor in

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut e

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore mag

e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea

inim veniam quis nostrud exercitation ullamco la

ullamco laboris nisi ut aliquip

a commodo consequat lorem

sit amet consectetur adipiscing elit

sed do eiusmod temp

Ideas clave · 12
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et do
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliq
  • tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum d
  • e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit
  • m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur
  • aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli
  • consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud
  • consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim
  • usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ

Estos apuntes pueden contener errores u omisiones. Son un material de apoyo y no sustituyen al temario oficial ni al profesorado: contrasta la información importante. Más información