Bloque 1: Campo gravitatorio — Ley de gravitación universal e intensidad de campo
La gravedad es la interacción entre cuerpos por el hecho de tener masa. Esta sección explica cómo se calcula la fuerza entre dos masas y cómo se describe esa acción mediante un campo, la base de todo el tema.
Ley de gravitación universal
Dos partículas con masa se atraen con una fuerza proporcional al producto de sus masas e inversamente proporcional al cuadrado de la distancia entre ellas. En forma vectorial:
- es la constante de gravitación universal.
- es la distancia entre los centros, en metros.
- es un vector unitario (módulo 1) que apunta desde la masa que crea la fuerza hacia la que la sufre.
- El signo menos indica que la fuerza va en sentido contrario a : hacia la otra masa. Por eso es siempre atractiva.
Se suele escribir para la masa que crea la fuerza y para la que la nota; también y . Es solo una etiqueta: las dos masas se atraen por igual.
| Característica | Qué significa |
|---|---|
| Dirección | La recta que une las dos masas |
| Sentido | Atractivo: cada fuerza apunta hacia la otra masa |
| Acción y reacción | Van por pares: mismo módulo y dirección, sentidos opuestos () |
| A distancia | No necesitan contacto |
| Muy débil | Como G es tan pequeña, solo se nota si al menos una masa es enorme |
Dos personas de 70 kg separadas 1 m: . Es imperceptible. Con la Tierra como una de las masas, la fuerza ya es el peso de la persona, unos 690 N.
Intensidad del campo gravitatorio
Un campo es una perturbación del espacio que asigna a cada punto el valor de una magnitud. La acción a distancia ocurre en dos pasos: la masa M crea el campo a su alrededor y luego ese campo actúa sobre cualquier masa colocada allí. El campo gravitatorio se describe con una magnitud vectorial, la intensidad, que se dibuja con líneas de campo, y con una escalar, el potencial (véase «Bloque 1: Campo gravitatorio — Energía potencial, potencial y trabajo»).
La intensidad de campo gravitatorio en un punto es la fuerza por unidad de masa que sufriría una masa colocada allí: . Unidades: N/kg, equivalentes a m/s².
Al dividir la ley de Newton entre , la masa que sufre la fuerza desaparece:
Por tanto, solo depende de la masa que crea el campo y de la distancia. Es radial, apunta hacia M y disminuye con : es un campo central. Conocido , la fuerza sobre cualquier masa es , que es el peso.
Campo de una esfera y campo terrestre
Fuera de un cuerpo esférico con la masa repartida de forma uniforme, el campo es el mismo que si toda la masa estuviera en su centro. Por eso las distancias se miden siempre desde el centro. A una altura sobre la Tierra:
- Datos: , .
- En la superficie: .
- A , la distancia al centro es ; el campo se divide entre 4: unos 2,45 m/s².
El valor real varía de un punto a otro porque la Tierra no es una esfera perfecta ni homogénea. Si , se toma y el peso es .
Poner la altura en lugar del radio de la órbita . Otro fallo típico es dejar distancias en km: G exige metros. Convierte antes de sustituir.
Efectos sobre el movimiento y comparación entre planetas
Por la segunda ley de Newton, , así que un cuerpo que solo sufre la gravedad acelera con . Cerca de la superficie es la caída libre: un MRUA con aceleración . Todos los cuerpos caen igual, sin importar su masa, si no hay rozamiento con el aire.
Creer que un cuerpo más pesado cae con más aceleración. Su peso es mayor, pero también su masa; el cociente es el mismo.
Para comparar planetas se escribe la masa con la densidad : . Entonces:
Con igual densidad, g es proporcional a R. En general basta hacer el cociente: . Un planeta con el doble de masa y el doble de radio tiene .
Principio de superposición: varias masas
Si hay varias masas, cada una crea su campo como si estuviera sola. El campo total es la suma vectorial: . Lo mismo vale para la fuerza total.
- Dibuja las masas y el punto P.
- Calcula el módulo de cada , con la distancia de cada masa a P.
- Dibuja cada vector apuntando hacia su masa.
- Descompón en ejes x e y y suma componentes.
Punto de campo nulo entre dos masas
Entre dos masas los campos tienen sentidos opuestos y existe un punto donde se anulan. Como la masa menor atrae menos, hay que estar más cerca de la masa menor para compensar.
La masa de la Tierra es unas 81 veces la de la Luna y su distancia es . Sea la distancia del punto a la Tierra.
- Igualamos módulos: .
- G se simplifica y hacemos raíz: .
- Despejamos: . Está al 90 % del camino, cerca de la Luna.
Ideas clave
- La fuerza gravitatoria es siempre atractiva y actúa por pares de acción y reacción.
- La intensidad de campo es la fuerza por unidad de masa y solo depende de la masa que crea el campo y de la distancia.
- Fuera de una esfera, r se mide desde el centro: , siempre en metros.
- Todos los cuerpos caen con la misma aceleración g, independientemente de su masa.
- Con varias masas los campos se suman como vectores; el punto de campo nulo está más cerca de la masa menor.
- Para planetas de igual densidad, es proporcional al radio.
Pon a prueba lo aprendido
- Un planeta tiene la misma masa que la Tierra y la mitad de radio. ¿Su g superficial? — 4 veces la terrestre
- Entre la Tierra y la Luna, ¿dónde se anula el campo gravitatorio? — Más cerca de la Luna
- Una piedra de 2 kg y otra de 1 kg caen sin aire. ¿Qué ocurre? — Tienen igual aceleración
- ¿En qué unidades del SI se mide la intensidad de campo gravitatorio? — N/kg
Bloque 1: Campo gravitatorio — Energía potencial, potencial y trabajo
Campos conservativos: el trabajo solo depende de los extremos
Una fuerza es conservativa cuando el trabajo que hace al llevar un cuerpo de A a B no depende del camino seguido, solo de los puntos inicial y final. Un campo cuyas fuerzas son conservativas se llama campo conservativo. El campo gravitatorio lo es.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ulla
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet c
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut en
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim
s nisi ut aliquip ex ea commod
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex e
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea co
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo conse
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ
consequat lorem ipsu
consectetur adipiscing
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna
dolore magna aliqua ut enim
Sección completa con Premium
Ideas clave
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea com
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit se
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a
- tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam
Bloque 1: Campo gravitatorio — Fuerzas centrales, momento angular y leyes de Kepler
Contexto histórico: del geocentrismo a Kepler
Durante siglos dominó el modelo geocéntrico: la Tierra, inmóvil, ocupaba el centro y los astros giraban a su alrededor en esferas perfectas. Ptolomeo lo retocó con epiciclos, excéntricas y el ecuante para explicar el movimiento retrógrado y los cambios de brillo de los planetas, pero mantuvo los círculos.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercit
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ
or incididunt ut labore et dolore magna
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet co
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim a
s nisi ut aliquip ex ea commodo conseq
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim v
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commo
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lor
e magna aliqua ut enim ad minim venia
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolor
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidid
consequat lorem ipsum dolor s
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lore
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco
dolore magna aliqua ut e
veniam quis nostrud
Sección completa con Premium
Ideas clave
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequa
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqu
- tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim v