Índice · 11
01Platón y la teoría de las ideas
El problema platónico: la superación del relativismo
La filosofía platónica surge como una respuesta directa al relativismo y escepticismo de los sofistas, recuperando el afán de Sócrates por alcanzar verdades universales y definiciones objetivas. Para garantizar un conocimiento firme, necesario y universal, Platón sostiene que la realidad cambiante y material que captamos con los sentidos no puede ser el fundamento de la verdad. Nace así el dualismo ontológico, una división estructural entre dos órdenes de existencia: el orden sensible y el orden inteligible.
Ontología platónica: los dos mundos
Platón articula la realidad en dos ámbitos radicalmente heterogéneos:
- Mundo inteligible (o mundo de las Ideas): constituye la auténtica realidad (el verdadero ser). Está integrado por realidades inmateriales, universales, inmutables, eternas e independientes del pensamiento humano: las Ideas o Formas (eidē). Las Ideas no son simples conceptos psicológicos o contenidos de la mente, sino entidades ontológicas objetivas que subsisten por sí mismas y actúan como paradigmas o arquetipos ideales de todo lo existente.
- Mundo sensible: es el ámbito físico, material, temporal y sujeto a continuo cambio (devenir), aprehensible exclusivamente a través de los órganos sensoriales. Las cosas materiales existen únicamente por participación (methexis) o imitación (mimesis) de las Ideas inteligibles; son copias imperfectas y contingentes producidas a imagen de los modelos eternos por el Demiurgo.
| Criterio ontológico | Mundo sensible | Mundo inteligible |
|---|---|---|
| Naturaleza esencial | Material, múltiple y corruptible | Inmaterial, simple e imperecedera |
| Dinámica temporal | Sujeto al devenir, al cambio y al tiempo | Eterno, inmutable y atemporal |
| Grado de realidad | Aparente, derivado y dependiente (copia) | Auténtico ser, autosubsistente (modelo) |
| Vía de captación | Sentidos empíricos (percepción) | Inteligencia pura o razón (entendimiento) |
| Valor cognitivo | Opinión mudable y falible (doxa) | Saber riguroso y universal (episteme) |
La teoría de las ideas afirma la existencia ontológica independiente de entidades inmateriales, perfectas e inmutables, que constituyen la esencia y el modelo inteligible de la multiplicidad sensible observable en la experiencia.
La cúspide ontológica: la Idea del Bien
Las Ideas no se hallan yuxtapuestas al azar, sino organizadas en una rigurosa jerarquía piramidal. En la base se encuentran las ideas de las cosas sensibles y corporales; por encima, las ideas de los objetos y relaciones matemáticas; sobre ellas, las ideas morales y estéticas (como la Justicia y la Belleza); y en la cúspide suprema se alza la Idea del Bien.
En la República (Libro VI, 504 d - 511 e), Platón recurre a la alegoría del Sol para explicar el Bien: del mismo modo que el astro solar proporciona luz para que los ojos vean y otorga calor para la vida de las cosas materiales, la Idea del Bien otorga la verdad e inteligibilidad a las demás Ideas para que la razón pueda captarlas, confiriéndoles asimismo el ser y la esencia ontológica. El Bien es la causa primera, el principio incondicionado y el fin teleológico supremo de toda la realidad.
Epistemología platónica: los grados del conocimiento
A cada grado de realidad ontológica le corresponde de forma estricta un grado de perfección cognoscitiva. Platón formula esta correlación en la célebre alegoría de la línea dividida (República VI):
- Eikasía (conjetura o imaginación): el nivel inferior de la doxa (opinión), referido al contacto indirecto con sombras, reflejos e imágenes producidas por los cuerpos materiales.
- Pístis (creencia): el nivel superior de la doxa, que consiste en la percepción directa y empírica de los objetos sensibles, animales y artefactos materiales. Carece de universalidad y necesidad causal.
- Diánoia (pensamiento discursivo o razón intermedia): el primer grado de la episteme (ciencia), propio de las matemáticas y la geometría. Razona a partir de hipótesis visualizables en representaciones empíricas (como figuras trazadas), descendiendo hacia conclusiones particulares deductivas.
- Nóesis (inteligencia pura o intuición intelectual): la cúspide de la episteme. Es la contemplación directa de las Ideas sin ningún auxilio de elementos sensibles. La razón opera de forma ascendente desde las hipótesis hacia el principio supremo e incondicionado: la Idea del Bien.
A menor realidad ontológica corresponde mayor oscuridad gnoseológica: sombras (eikasía) y objetos físicos (pístis) pertenecen a la opinión; entidades matemáticas (diánoia) e Ideas puras (nóesis) integran la ciencia.
El método cognoscitivo: la dialéctica
La dialéctica platónica designa el proceso intelectual y formativo mediante el cual el filósofo asciende desde el mundo sensible hacia la comprensión de las Formas inteligibles. Presenta dos dimensiones complementarias:
- Dialéctica ascendente: parte de los grados inferiores de conocimiento sensible, se desliga paulatinamente de los datos materiales a través del entrenamiento matemático y culmina en la captación sinóptica y unificada de la Idea del Bien.
- Dialéctica descendente: permite al sabio, una vez contemplado el principio supremo incondicionado, comprender las relaciones de derivación y subordinación mutua de todas las Ideas particulares, estructurando racionalmente la realidad sin recurrir a nada empírico.
El acceso al conocimiento: la reminiscencia (anámnesis)
Si las Ideas no proceden de la experiencia sensible, ¿cómo puede el alma humana llegar a conocerlas? Platón resuelve esta aporía en el Fedón (74 a - 75 e) y en el Menón formulando la teoría de la reminiscencia: conocer es recordar (anámnesis).
Dado que el alma racional humana es inmortal y preexistió en el ámbito inteligible, conoció de manera inmediata las Ideas perfectas antes de su encarnación. Al caer en la prisión del cuerpo material, el alma olvida los contenidos contemplados. Las percepciones sensibles de los objetos del mundo físico no originan el conocimiento verdadero, sino que actúan como meros recordatorios o detonantes que despiertan en la memoria del alma los conceptos ya conocidos con anterioridad.
En el Fedón (74 a - 75 e), Sócrates expone que al observar dos leños o piedras decimos que son «iguales», aunque un examen riguroso muestre que difieren en peso, textura o tamaño. El juicio comparativo («estos leños aspiran a ser iguales, pero son deficientes frente a lo Igual») prueba que ya poseíamos el concepto de la Igualdad en sí con anterioridad a toda percepción sensorial, pues ninguna experiencia empírica nos ofrece una igualdad absoluta y perfecta.
Es un error común considerar que las Ideas son abstracciones producidas inductivamente por la mente a partir de la observación de cosas sensibles. Para Platón ocurre justamente lo contrario: las Ideas son realidades previas, trascendentes y objetivas; la percepción empírica solo despierta el recuerdo de una verdad que el alma ya poseía.
La alegoría de la caverna
En el Libro VII de la República, Platón ilustra de forma dramática el itinerario de liberación intelectual y moral del ser humano:
- El interior subterráneo de la caverna: representa el mundo sensible. Los prisioneros encadenados confunden las sombras proyectadas sobre el muro con la auténtica realidad (estado de eikasía y pístis).
- La liberación y el ascenso: simboliza la ascensión dialéctica. La salida por el sendero escarpado provoca confusión y deslumbramiento, reflejando el esfuerzo del pensamiento al abandonar los hábitos sensoriales y abrirse paso hacia las entidades abstractas.
- El exterior iluminado: simboliza el mundo inteligible. La contemplación directa de los astros, los objetos iluminados y, en último término, el Sol representa la aprehensión racional de las Ideas y de la Idea suprema del Bien.
- El retorno del filósofo: quien ha contemplado la verdad no puede permanecer al margen; tiene el deber moral y político de regresar a la caverna para iluminar a sus semejantes y conducir la polis según principios de justicia objetiva.
Repercusión en la tradición filosófica posterior
El esquema ontológico y gnoseológico platónico inaugura la tradición del racionalismo occidental, estableciendo que la estructura íntima de la realidad es de naturaleza inteligible y que la razón pura, desligada de la sensorialidad, constituye el único órgano idóneo para aprehender verdades necesarias. Esta premisa de que los sentidos suministran opiniones inestables y falaces inspiró formulaciones posteriores en el agustinismo medieval y en el racionalismo moderno de René Descartes y Nicolas Malebranche (véase «Tema 1: Problemas ontológicos y epistemológicos — Descartes y el método racionalista»). Posteriormente, esta pretensión de alcanzar una verdad eterna e intemporal al margen de la vida histórica y corporal será objeto de una profunda impugnación por corrientes contemporáneas (véase «Tema 1: Problemas ontológicos y epistemológicos — Nietzsche y la crítica a la razón occidental» y «Tema 1: Problemas ontológicos y epistemológicos — Ortega y Gasset: del objetivismo al perspectivismo»).
Complete la siguiente frase con la palabra o expresión correcta en los huecos:
5.1. Platón pretende construir una sociedad ____ . Para ello la organiza según diferentes clases sociales. Los encargados de satisfacer las necesidades materiales los denomina ____ . Los que tienen la función de vigilar y defender la polis son los ____ . Y, por último, los ____ se dedicarían a legislar y velar por el cumplimiento de las leyes.
Resolución
El ejercicio evalúa el conocimiento de la estructura social de la polis ideal expuesta por Platón en La República:
- Primer hueco: justa (o ideal). El propósito fundamental del modelo platónico es definir y materializar una ciudad donde reine la armonía y la justicia.
- Segundo hueco: productores (o artesanos / artesanos y labradores / trabajadores). Corresponden al alma apetitiva o concupiscible y se dedican a la producción de bienes económicos y sustento físico.
- Tercer hueco: guardianes (o guerreros). Corresponden al alma irascible y asumen la protección militar interna y externa de la ciudad.
- Cuarto hueco: gobernantes (o filósofos / filósofos-gobernantes). Corresponden al alma racional; dado que han contemplado la Idea del Bien, están legitimados para dirigir la polis y promulgar leyes justas.
- Platón postula un dualismo ontológico que escinde la realidad en dos órdenes: el mundo inteligible (eterno, inmaterial, arquetípico) y el mundo sensible (material, mudable, dependiente).
- Las Ideas no son conceptos mentales subjetivos, sino realidades metafísicas objetivas organizadas jerárquicamente bajo la supremacía de la Idea del Bien.
- La epistemología platónica divide los saberes en doxa (opinión basada en la percepción sensible) y episteme (ciencia fundamentada en la razón pura).
- La teoría de la reminiscencia establece que conocer no consiste en adquirir datos empíricos novedosos, sino en recordar (anámnesis) las Formas contempladas por el alma inmortal con anterioridad a su encarnación.
- La dialéctica constituye el método formativo y filosófico supremo que permite transitar desde las conjeturas de la caverna sensible hasta la intuición directa del Bien en sí.
¿Por qué las cosas del mundo sensible no pueden identificarse plenamente con las Ideas inteligibles según Platón?
¿Qué distinción metodológica establece Platón entre la diánoia y la nóesis en la alegoría de la línea?
¿De qué modo fundamenta Sócrates la tesis de la anámnesis a través del ejemplo de la Igualdad en el Fedón?
02Descartes y el método racionalista
El proyecto cartesiano y la necesidad del método
René Descartes impulsó en el siglo XVII una refundación radical de la filosofía y de las ciencias. Ante la crisis de los modelos escolásticos tradicionales y la proliferación de disputas sin resolución concluyente, el pensador francés planteó la exigencia de dotar a la razón humana de un camino riguroso e infalible. Su propósito consistió en erigir un edificio del saber apoyado sobre fundamentos firmes e inamovibles, tomando como modelo la exactitud deductiva de la geometría y la aritmética.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut al
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco labori
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incid
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo cons
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation u
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisci
Con una cuenta gratis desbloqueas más secciones de estos apuntes y su juego de repaso.
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisci
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris n
03Nietzsche y la crítica a la razón occidental
1. La demolición de la tradición occidental: lo apolíneo frente a lo dionisíaco
La filosofía de Friedrich Nietzsche representa una enmienda a la totalidad del pensamiento occidental. Para el pensador alemán, la trayectoria que arranca con Sócrates y Platón constituye una prolongada decadencia biológica y cultural, fundada en el rechazo sistemático a la vida terrenal y sus condiciones constitutivas: el cambio, el dolor, la incertidumbre y la corporalidad.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex e
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis n
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ul
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco
s nisi ut aliquip ex ea commodo c
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labor
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod te
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet co
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud ex
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris ni
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ips
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisci
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis n
veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nis
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo conseq
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
amet consectetur adipiscing
do eiusmod tempor incididunt ut labore et d
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur ad
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor inci
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercit
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea c
04Ortega y Gasset: del objetivismo al perspectivismo
1. Trayectoria vital y contexto sociofilosófico de Ortega y Gasset
José Ortega y Gasset (1883-1955) se sitúa en la cúspide de la filosofía española contemporánea. Nacido en Madrid en el seno de una familia ligada al periodismo ilustrado —su padre dirigía el diario El Imparcial—, cursó sus estudios de Bachillerato en Málaga a partir de 1891 con los jesuitas. En 1897 emprendió su formación universitaria en Deusto y más tarde en la Universidad de Madrid (la actual Complutense), graduándose en Filosofía en 1902. Su juventud quedó fuertemente conmocionada por el Desastre del 98 (la pérdida de Cuba, Puerto Rico y Filipinas), acontecimiento que forjó en él la urgencia de regenerar la vida pública y cultural del país.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam qui
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut la
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nis
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiu
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna ali
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut la
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequa
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt u
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqu
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi u
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut al
05Ortega y Gasset: raciovitalismo y razón histórica
El raciovitalismo como superación del racionalismo y del vitalismo
Tras plantear que la realidad solo es cognoscible a través de la perspectiva (como se expuso en «Tema 1: Problemas ontológicos y epistemológicos — Ortega y Gasset: del objetivismo al perspectivismo»), el pensamiento de madurez de José Ortega y Gasset da un paso decisivo a partir de 1923 con la publicación de El tema de nuestro tiempo y, posteriormente, de su célebre ensayo Ni vitalismo ni racionalismo. En esta etapa se articula formalmente el raciovitalismo, una síntesis metafísica y epistemológica encaminada a resolver la tensión entre dos corrientes antagónicas de la modernidad: el racionalismo abstracto y el vitalismo irracionalista.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore m
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua u
na aliqua ut enim ad minim veniam qu
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem i
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamc
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitati
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqu
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labo
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo conseq
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut eni
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim a
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex
06Ortega y Gasset: análisis de textos para la PAU
El análisis de textos filosóficos en las pruebas de acceso a la universidad constituye el ejercicio nuclear para evaluar la comprensión del pensamiento de José Ortega y Gasset. Los textos seleccionados en el currículo proceden fundamentalmente de dos obras de referencia: El tema de nuestro tiempo (1923) —específicamente los capítulos «Relativismo y racionalismo» y «La doctrina del punto de vista»— y los Apuntes para un comentario al Banquete de Platón (redactados en 1946 y recogidos póstumamente en sus Obras Completas), en cuyo fragmento «Sobre la historia del Ser» replantea radicalmente la ontología clásica.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipis
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lor
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipi
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commo
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis n
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labo
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris n
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo co
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostr
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incid
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud
veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusm
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lore
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lore
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor in
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud e
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco
Estos apuntes pueden contener errores u omisiones. Son un material de apoyo y no sustituyen al temario oficial ni al profesorado: contrasta la información importante. Más información