Índice · 29
01El empresario, el emprendimiento y la innovación
1. La figura del empresario y su evolución doctrinal
La concepción del empresario ha sufrido una profunda transformación conceptual a lo largo de los siglos. Mientras que en los albores del comercio mercantil se le identificaba únicamente con el mercader que intercambiaba mercancías, la teoría económica ha ido perfilando facetas diferenciadas: la asunción del riesgo patrimonial, la capacidad directiva y organizativa, y la condición de agente catalizador del cambio técnico.
- Siglos XVI-XVII⛵Empresario mercader enfocado en el comercio y transporte mercantil.
- Siglo XVIII🪙Cantillon y el riesgo; economistas clásicos unifican capitalista y gestor.
- Siglo XIX🏭Marshall formaliza al empresario como organizador y coordinador directivo.
- Siglo XX (inicios)💡Knight resalta la asunción del riesgo y Schumpeter la innovación.
- Siglo XX (madurez)🏢Galbraith define la tecnoestructura y Kirzner el descubrimiento de oportunidades.
- Siglo XXI🚀Empresario líder, estratega y gestor del talento y la sostenibilidad.
| Periodo / Autor | Enfoque teórico | Aportación principal |
|---|---|---|
| Siglos XVI-XVII | Empresario mercader | Comerciante sedentario o itinerante que financia el transporte y controla el tráfico mercantil. |
| Siglo XVIII (Cantillon) | Hombre de negocios (riesgo) | Richard Cantillon define al empresario como quien compra factores a precios ciertos y vende a precios inciertos. |
| Siglos XVIII-XIX (Smith, Ricardo, Mill) | Empresario capitalista | Se confunde la figura del dueño del capital con la del director. El beneficio es la mera retribución del capital aportado. |
| Siglo XIX (Marshall) | Empresario organizador | Alfred Marshall distingue la retribución del capital del beneficio derivado de la función directiva y coordinadora. |
| Siglo XX (Knight) | Empresario-riesgo | Frank Knight formula que el beneficio es la recompensa por asumir la incertidumbre técnica y de mercado. |
| Siglo XX (Schumpeter) | Empresario innovador | Joseph Schumpeter sitúa al empresario como motor del progreso mediante la generación de desequilibrios e innovaciones. |
| Siglo XX (Galbraith) | La tecnoestructura | John Kenneth Galbraith señala que en las grandes corporaciones el poder reside en el órgano colegiado de expertos técnicos. |
| Siglo XX (Kirzner) | Descubridor de oportunidades | Israel Kirzner defiende la perspicacia empresarial (alertness) para detectar fallos o necesidades no cubiertas en el mercado. |
| Siglo XXI | Empresario líder y estratega | Figura dinamizadora, orientada a la visión global, la gestión del talento, la ética corporativa y la adaptabilidad estratégica. |
2. El perfil emprendedor y el intraemprendimiento
Aunque a menudo se utilicen indistintamente, existe un matiz esencial entre el empresario (enfocado en administrar, coordinar y optimizar una estructura en marcha) y el emprendedor (orientado al descubrimiento de oportunidades, la puesta en marcha de iniciativas y la movilización inicial de recursos).
El emprendedor reúne habilidades psicológicas (resiliencia, tolerancia a la frustración, iniciativa y autoconfianza), competencias relacionales (asertividad, negociación, liderazgo) y aptitudes técnicas de gestión (planificación de objetivos, organización de recursos, dirección de personas y control de desviaciones).
Tipologías de emprendedores
- Visionario: se anticipa a las tendencias de consumo futuras mediante proyectos disruptivos o avanzados a su tiempo.
- Por oportunidad o descubridor: detecta un nicho de mercado desatendido y crea una oferta específica para capitalizarlo.
- Por necesidad: emprende como respuesta a situaciones de desempleo o autoempleo involuntario.
- Inversor o capitalista: aporta fondos y supervisión estratégica sin encargarse necesariamente de la gestión operativa cotidiana.
- Especialista o técnico: domina en profundidad un área de conocimiento concreta y busca comercializar dicho know-how.
- Persuasivo: destaca por su carisma comercial y capacidad para reclutar talento, socios y financiación en torno a una idea.
- Social: prioriza el impacto comunitario, medioambiental o ético antes que la exclusiva rentabilidad económica privada.
- Intraemprendedor: profesional que ejerce la iniciativa emprendedora, innovando y desarrollando nuevas líneas de negocio desde el interior de una empresa ya existente, con el respaldo de sus recursos y sin asumir directamente la quiebra personal del proyecto.
3. Teorías de la innovación y su difusión
Enfoques teóricos fundamentales
- Schumpeter y la destrucción creativa: el progreso económico no es lineal, sino que avanza mediante ciclos provocados por innovaciones radicales que rompen el equilibrio previo. Al implantarse una novedad, el empresario obtiene un monopolio temporal con beneficios extraordinarios hasta que los competidores lo imitan, desencadenando la destrucción de las viejas tecnologías y restaurando un nuevo equilibrio competitivo.
- Drucker y la innovación sistemática: Peter Drucker defendía que innovar no es un golpe de inspiración aislado, sino una disciplina planificada y continua de análisis de oportunidades (cambios demográficos, incongruencias de mercado, nuevas tecnologías).
- Christensen y la innovación disruptiva: Clayton Christensen describió cómo soluciones inicialmente más sencillas, accesibles o económicas se introducen por la base del mercado o en nichos desatendidos por las empresas líderes consolidadas, mejorando progresivamente hasta desplazar por completo a los productos tradicionales dominantes.
- Porter y la ventaja competitiva: Michael Porter postula que la innovación es el mecanismo básico para construir y sostener ventajas competitivas a largo plazo, ya sea reduciendo costes o diferenciando la propuesta de valor frente a los rivales del sector.
Difusión de las innovaciones de Everett Rogers
Everett Rogers estructuró la velocidad con la que el mercado absorbe una propuesta innovadora a lo largo del tiempo, distinguiendo cinco categorías de adoptantes:
- Innovadores (aprox. 2,5 %): perfiles arriesgados y entusiastas tecnológicos que buscan probar la novedad de inmediato.
- Primeros seguidores o early adopters (aprox. 13,5 %): líderes de opinión que valoran la utilidad práctica del cambio y validan la solución ante la sociedad.
- Mayoría precoz (aprox. 34 %): usuarios pragmáticos que adoptan la innovación una vez que perciben su viabilidad y consolidación probada.
- Mayoría tardía (aprox. 34 %): segmento conservador o escéptico que solo incorpora el producto por presión social o necesidad funcional sobrevenida.
- Rezagados (aprox. 16 %): últimos consumidores en incorporarse, reacios al cambio tecnológico y apegados a los métodos tradicionales.
4. Clasificación, estrategias y gestión de la I+D+i
La innovación se clasifica atendiendo a distintos criterios empresariales:
- Por su ámbito de aplicación: de producto (bienes o servicios con prestaciones sustancialmente mejoradas), de proceso (modificaciones en la fabricación o logística que elevan la productividad), de marketing (cambios en el diseño, fijación de precios o promoción) y de organización (reestructuración del centro de trabajo o de las relaciones externas).
- Por su intensidad: incremental (mejoras graduales sobre productos o procesos consolidados) o radical (ruptura absoluta que crea una industria enteramente nueva).
- Por su finalidad: tecnológica, medioambiental (eco-innovación) o social.
Estrategias contemporáneas de innovación
Las organizaciones actuales combinan diferentes fórmulas: la innovación abierta (open innovation), que integra talento externo, universidades y proveedores con el equipo propio; la innovación en modelos de plataforma (como la intermediación digital multifuncional); y el diseño centrado en el cliente mediante iteraciones rápidas.
I+D+i y digitalización
El concepto de I+D+i agrupa tres fases interconectadas: la investigación (indagación científica básica o aplicada para adquirir conocimiento sin fines comerciales inmediatos), el desarrollo (aplicación técnica del conocimiento en prototipos, diseños o ensayos previos a la producción) y la innovación (explotación comercial efectiva de dichos desarrollos en el mercado).
Este proceso se potencia mediante la digitalización y las tecnologías emergentes: la inteligencia artificial (IA), la analítica de macrodatos (big data), el internet de las cosas (IoT), la computación en la nube (cloud), la fabricación aditiva (impresión 3D), la cadena de bloques (blockchain) y la ciberseguridad, transformando radicalmente la competitividad y las formas de trabajo.
5. Emprendimiento ante la igualdad y la inclusión social
El fomento del ecosistema emprendedor moderno exige derribar las desigualdades estructurales históricas y promover la cohesión:
- Barreras de género en la iniciativa emprendedora: las mujeres emprendedoras se enfrentan con frecuencia a asimetrías de acceso a financiación de capital riesgo, menor presencia en redes de mentoría estratégica y escasez histórica de referentes en sectores tecnológicos (STEM).
- Techo de cristal y brecha salarial: el techo de cristal representa la barrera invisible provocada por sesgos sociales y dinámicas corporativas que dificulta a las mujeres alcanzar la alta dirección de las empresas. El emprendimiento se constituye a menudo como una vía de autonomía profesional frente a la brecha salarial observada en el mercado laboral por cuenta ajena.
- Emprendimiento inclusivo: políticas y modelos de negocio diseñados para facilitar la creación de empresas por parte de colectivos en riesgo de exclusión o personas con diversidad funcional (capacidades diversas), adaptando los entornos formativos, la accesibilidad digital y los canales de financiación.
a) Pyme.
b) Leanup.
c) Startup.
Resolución
Opción correcta: c) Startup.
Una startup es una organización emergente de base tecnológica concebida para comercializar una oferta innovadora bajo un modelo altamente escalable y con capacidad de crecimiento exponencial. La opción a) (pyme) hace referencia a una clasificación por tamaño genérico y la opción b) (leanup) es un término inexistente en la taxonomía empresarial estándar.
- La teoría económica ha transitado desde la consideración del empresario como propietario del capital hasta la separación entre dirección técnica (tecnoestructura) y propiedad.
- El intraemprendedor es aquel profesional que despliega iniciativas innovadoras aprovechando los medios de una corporación consolidada sin asumir riesgo patrimonial directo.
- Schumpeter articuló el progreso económico en torno a la destrucción creativa, donde los empresarios innovadores disfrutan de rentabilidades extraordinarias transitorias antes de ser imitados.
- La curva de Everett Rogers categoriza a los adoptantes de innovaciones en cinco grupos, desde los pioneros iniciales hasta los rezagados.
- El acrónimo I+D+i comprende la investigación teórica, el desarrollo experimental mediante prototipos y la comercialización e implantación en el mercado.
- El emprendimiento inclusivo y la remoción de techos de cristal resultan indispensables para neutralizar sesgos de género y garantizar la diversidad de capacidades en el tejido productivo.
¿En qué se diferencia sustancialmente la figura del empresario en la teoría de Schumpeter respecto a la planteada por Knight?
¿Qué distingue la fase de desarrollo experimental de la innovación propiamente dicha dentro del marco de I+D+i?
02Funciones del empresario y otros perfiles emprendedores
Además de ser quien pone en marcha la empresa (su evolución histórica y las visiones de Schumpeter y Galbraith se tratan en «Bloque 1: Empresa y marco estratégico — El empresario, el emprendimiento y la innovación»), el empresario realiza un conjunto de tareas que conviene estudiar en tres grupos: las funciones directivas (cómo gestiona la empresa por dentro), las funciones de fondo (lo que le hace ser empresario y no un simple gestor) y las funciones sociales (lo que aporta a la sociedad).
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adip
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris ni
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut la
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidid
quat lorem ipsum dolor sit amet con
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim venia
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet
Con una cuenta gratis desbloqueas más secciones de estos apuntes y su juego de repaso.
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adi
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod t
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et d
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamc
03Tendencias emergentes en el entorno empresarial
Las tendencias clave en el entorno del modelo de negocio
Un modelo de negocio (véase «Diseño, validación y protección del modelo de negocio») no funciona en el vacío. Las herramientas de diseño proponen analizar su entorno en cuatro bloques: fuerzas del mercado, fuerzas de la industria, fuerzas macroeconómicas y tendencias clave. Estas últimas son cambios de fondo que todavía se están formando y que, si se consolidan, pueden volver obsoleto un modelo o abrir oportunidades nuevas. Prever estas tendencias se parece al análisis PEST (véase «Entorno empresarial, RSC y estrategias de crecimiento»), pero su objetivo es otro: anticipar cómo cambiará el entorno, no solo describir cómo es hoy.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem
or incididunt ut labore et dolore magna
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea comm
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetu
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut
e magna aliqua ut enim ad minim veniam qui
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adip
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidid
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco la
04La empresa y sus formas jurídicas
Concepto, funciones y elementos constitutivos de la empresa
La empresa es la unidad económica de producción encargada de coordinar los factores productivos tradicionales (recursos naturales, trabajo y capital) para generar bienes o prestar servicios destinados a satisfacer necesidades en el mercado, operando bajo condiciones de riesgo e incertidumbre bajo la dirección de la administración empresarial.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut l
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostru
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim a
s nostrud exercitation ullamco laboris
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequa
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e
tempor incididunt ut labore et dolore
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco l
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exe
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veni
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor inci
veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lore
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli
amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation u
do eiusmod tempor incididunt ut labore et
e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet con
inim veniam quis nost
ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor i
a commodo consequat lorem ipsum dol
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consec
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim ve
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco labori
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat
05Marco jurídico de la actividad empresarial
El Derecho mercantil
El Derecho mercantil es la rama del Derecho privado que regula la actividad económica de los empresarios: quién es empresario, cómo se organiza (sociedades), qué contratos celebra y qué ocurre si no puede pagar sus deudas.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididu
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipi
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim a
s nostrud exercitation ullamco
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consec
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adip
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nis
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut
e magna aliqua ut enim ad min
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adip
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do e
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco la
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqu
- tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco labor
06Entorno empresarial, RSC y estrategias de crecimiento
Toda organización económica opera inmersa en un marco de factores cambiantes que condicionan su funcionamiento y determinan sus posibilidades de éxito. El estudio riguroso de estas variables externas, combinado con la evaluación de los recursos propios, constituye la base de la dirección estratégica para formular ventajas competitivas sostenibles y decidir el rumbo del crecimiento corporativo.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitat
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor inci
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiu
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lor
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitatio
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing eli
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliq
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a
consectetur adipiscing elit sed do ei
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ips
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua
veniam quis nostrud exercitation ullamc
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequa
amet consectetur adipiscing elit sed do
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing el
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labo
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliq
Estos apuntes pueden contener errores u omisiones. Son un material de apoyo y no sustituyen al temario oficial ni al profesorado: contrasta la información importante. Más información