Apuntes Derecho Constitucional I (UdL): fuentes, UE y TC

Segundo parcial de Constitucional I (UdL): ley, decreto-ley, tratados y UE, Poder Judicial, TC y Estatutos. Con esquemas, 36 tests y resumen final.

AprenAI
10 secciones · 17 min de lectura
Índice · 10
Sistema de fuentes
01La ley: concepto, principios y tipología02Decretos legislativos, decretos-leyes y potestad reglamentaria
Tratados internacionales y Unión Europea
03Integración y eficacia de los tratados internacionales04El Derecho de la Unión Europea y sus relaciones con el ordenamiento interno
Poder Judicial y justicia constitucional
05El Poder Judicial: estatuto judicial, organización y gobierno06Tribunal Constitucional: modelos, naturaleza y composición07Procesos de control de constitucionalidad de las normas con rango de ley08Conflictos constitucionales y potestades de ejecución de sentencias09Estatutos de Autonomía y organización territorial del Estado10Resumen para repasar
Sistema de fuentes
2 apartados

01La ley: concepto, principios y tipología

Al acabar sabrás 36 % de los puntos del examen
  • Diferenciar con precisión técnica entre rango, valor y fuerza de ley (activa y pasiva)
  • Identificar las materias reservadas a ley orgánica y su procedimiento específico frente a las leyes ordinarias
  • Resolver supuestos sobre el trámite de veto y enmiendas del Senado en el procedimiento legislativo (art. 90 CE)
  • Clasificar y distinguir las tres modalidades de leyes de articulación territorial previstas en el artículo 150 de la Constitución
Piénsalo antes de leer

¿Por qué una ley aprobada por mayoría absoluta (como una ley orgánica) no puede derogar una ley aprobada por mayoría simple (ley ordinaria) si esta última regula su materia correspondiente?

Ver la respuesta

Porque en el ordenamiento constitucional no existe relación de jerarquía entre leyes orgánicas y ordinarias: ambas ostentan el mismo rango y su convivencia se rige estrictamente por el principio de competencia material.

En el Estado constitucional y democrático de Derecho, la ley constituye la expresión privilegiada de la voluntad popular articulada a través de las asambleas representativas. Tras la aprobación de la Constitución de 1978, la ley abandonó su concepción decimonónica de norma soberana e ilimitada para quedar estrictamente subordinada a la norma fundamental. En el ordenamiento español coexiste una pluralidad de categorías legislativas estatales y autonómicas cuya articulación exige delimitar sus conceptos esenciales, principios de relación y cauces procedimentales.

Esquema
Estructura del tema: sistema de fuentes
⚖️Fuentes primarias y secundariasBloque de fuentes del ordenamiento
📜La LeyNormas emanadas de las Cortes y Parlamentos
🏛️Leyes de las Cortes GeneralesLeyes orgánicas y leyes ordinarias
🗺️Leyes autonómicas y de conexiónLeyes de CCAA y mecanismos del art. 150 CE
💼Normas del Gobierno con rango de leyPotestades normativas excepcionales del Ejecutivo
📑Decretos LegislativosTextos refundidos y leyes de bases
⚡Decretos-leyesExtraordinaria y urgente necesidad
📂Potestad reglamentariaReglamentos dependientes de rango legal

1. Concepto formal y material de ley

La doctrina jurídico-pública distingue dos perspectivas para definir el concepto de ley:

  • Concepto material de ley: define la norma atendiendo exclusivamente a su contenido objetivo y a sus caracteres intrínsecos de generalidad, abstracción e imperatividad, prescindiendo del órgano del que emana o del procedimiento seguido para su elaboración. Desde esta óptica, cualquier regla jurídica vinculante para la generalidad poseería carácter legal.
  • Concepto formal de ley: define la norma por su origen orgánico y su procedimiento de elaboración. En el ordenamiento español rige esta concepción estricta: la ley es el acto normativo emanado de las Cortes Generales (o de los parlamentos de las Comunidades Autónomas) conforme al procedimiento legislativo solemnemente establecido en la Constitución y en los respectivos Reglamentos parlamentarios.

2. La tríada dogmática: rango, valor y fuerza de ley

Para desentrañar el régimen jurídico de las normas legales frente al resto del ordenamiento, la dogmática constitucional desglosa sus efectos en tres categorías diferenciadas:

Categoría Definición técnica Efectos y manifestaciones prácticas
Rango de ley Posición jerárquica formal de la norma dentro de la pirámide jurídica. Ocupa un estrato inmediatamente inferior a la Constitución y estrictamente superior a los reglamentos administrativos.
Valor de ley Régimen jurídico de control de validez aplicable a la norma. Inmunidad frente a la jurisdicción ordinaria: solo el Tribunal Constitucional puede declarar su nulidad a través de los procedimientos previstos al efecto (véase «Poder Judicial y justicia constitucional — Procesos de control de constitucionalidad de las normas con rango de ley»).
Fuerza de ley Capacidad operativa de la norma para incidir sobre el ordenamiento jurídico preexistente. Se descompone en su vertiente activa y en su vertiente pasiva.

La distinción operativa dentro de la fuerza de ley resulta fundamental:

  • Fuerza activa de ley: es la capacidad innovadora que ostenta la norma con rango de ley para modificar, suspender o derogar válidamente cualquier disposición preexistente de su mismo rango o de rango inferior.
  • Fuerza pasiva de ley: es la resistencia jurídica que posee la norma frente a cualquier intento de modificación, suspensión o derogación intentado por una norma posterior de rango inferior (como un reglamento ministerial o un decreto).
Comprueba
¿Podría un juez de lo contencioso-administrativo anular un precepto con rango de ley si aprecia que contradice abiertamente un principio constitucional?

3. El principio de reserva de ley

El principio de reserva de ley constituye un mandato constitucional expreso que impone que determinadas materias sean reguladas necesariamente mediante una norma con rango de ley, excluyendo que dicha regulación originaria sea asumida por el Gobierno mediante potestad reglamentaria independiente.

Definición
Garantía democrática fundamental en virtud de la cual la regulación de los ámbitos esenciales de libertad, propiedad y derechos de la ciudadanía queda conferida en exclusiva a los órganos de representación popular directa (las Cortes Generales o las Asambleas Legislativas autonómicas). Su función dogmática esencial radica en impedir la deslegalización y la intromisión no fiscalizada del Poder Ejecutivo en materias nucleares.
Esquema
Tipología de las leyes en el ordenamiento español
📚Pluralidad de leyesCategorías normativas con rango de ley
🇪🇸Leyes estatales parlamentariasAprobadas por las Cortes Generales
🔒Ley orgánicaArt. 81 CE: mayoría absoluta del Congreso
📄Ley ordinariaMayoría simple en materias no reservadas
📍Leyes autonómicasAprobadas por Parlamentos de las CCAA
🔗Leyes de conexión autonómicaMecanismos específicos del art. 150 CE
🖼️Ley marco (150.1)Atribuye potestad de dictar normas autonómicas
📤Ley de transferencia (150.2)Ley orgánica de cesión competencial
⚖️Ley de armonización (150.3)Principios para coordinar normativas autonómicas
Ideas clave
  • En el Derecho constitucional contemporáneo rige el concepto formal de ley como acto normativo solemne del Parlamento.
  • El rango designa la posición jerárquica formal, el valor alude al régimen exclusivo de control de constitucionalidad por el TC, y la fuerza describe la eficacia activa innovadora y pasiva de resistencia.
  • El principio de reserva de ley impide que materias esenciales sean reguladas primariamente por disposiciones reglamentarias del Ejecutivo.
  • El procedimiento legislativo refleja un bicameralismo asimétrico: el Congreso de los Diputados puede levantar el veto del Senado por mayoría absoluta o por mayoría simple tras dos meses.
  • La relación entre la ley orgánica (art. 81 CE) y la ley ordinaria descansa estrictamente en el principio de competencia y no en el de jerarquía.
  • El artículo 150 CE habilita la modulación competencial mediante leyes marco, leyes orgánicas de transferencia o delegación y leyes de armonización.
Comprueba lo que has aprendido
¿En qué se diferencia la fuerza activa de ley de la fuerza pasiva de ley?
La fuerza activa faculta a la ley para modificar, sustituir o derogar cualquier norma previa de rango igual o inferior dentro del ordenamiento, mientras que la fuerza pasiva es la cualidad de resistencia que blinda a la ley frente a posibles alteraciones o derogaciones intentadas por normas reglamentarias posteriores de rango inferior.
¿Por qué un conflicto entre una ley orgánica y una ley ordinaria no se soluciona invocando la jerarquía normativa?
Porque ambas normas ostentan el mismo rango y valor de ley en la pirámide jurídica del ordenamiento español. Su distinción descansa en un reparto competencial de materias tasadas constitucionalmente (art. 81 CE); por consiguiente, la infracción de ese reparto constituye un vicio de inconstitucionalidad material por incompetencia y no una transgresión de orden jerárquico.
¿Qué exigencia previa específica impone la Constitución para que las Cortes puedan aprobar válidamente una ley de armonización del art. 150.3 CE?
Exige la apreciación preceptiva de que la armonización responde a razones imperiosas de interés general, apreciación que debe ser aprobada formalmente por mayoría absoluta de los miembros de ambas Cámaras parlamentarias (Congreso y Senado).
Repaso rápido
0 XP
¿Qué mayoría requiere el Congreso para levantar de forma inmediata un veto aprobado por el Senado?
Sistema de fuentes

02Decretos legislativos, decretos-leyes y potestad reglamentaria

En el esquema constitucional de separación de poderes, la potestad legislativa reside de forma originaria en las Cortes Generales (art. 66.2 CE). No obstante, para dotar al ordenamiento de agilidad técnica y capacidad de respuesta inmediata ante situaciones imprevistas, la Constitución permite que el Poder Ejecutivo apruebe normas con fuerza y rango de ley bajo tasados supuestos y estrictos límites: la delegación legislativa (art. 82 CE) y el Decreto-ley (art. 86 CE). Por debajo del escalón legislativo se sitúa la potestad reglamentaria del Gobierno (art. 97 CE), de naturaleza estrictamente subordinada.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod temp

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitat

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ulla

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et do

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidid

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor s

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor i

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo co

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo co

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing el

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consec

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostr

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut lab

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet c

e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostru

inim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut al

Crea tu cuenta gratis para seguir leyendo

Con una cuenta gratis desbloqueas más secciones de estos apuntes y su juego de repaso.

Ideas clave · 6
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitatio
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco lab
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ips
  • tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet conse
Tratados internacionales y Unión Europea
2 apartados

03Integración y eficacia de los tratados internacionales

Al acabar sabrás 18 % de los puntos del examen
  • Diferenciar los tres tipos de tratados internacionales según el tipo de intervención de las Cortes Generales (arts. 93, 94.1 y 94.2 CE).
  • Explicar el principio de recepción automática y la condición de eficacia formal exigida por el artículo 96.1 CE.
  • Analizar la fuerza pasiva y la prevalencia de los tratados frente a la legislación interna conforme al artículo 31 de la Ley 25/2014.
  • Detallar el funcionamiento y las consecuencias jurídicas del control previo de constitucionalidad regulado en el artículo 95 CE.
Piénsalo antes de leer

Si las Cortes Generales aprueban por unanimidad una ley ordinaria que contradice un tratado internacional firmado hace cinco años, ¿qué norma prevalece en los tribunales españoles?

Ver la respuesta

Prevalece el tratado internacional: el artículo 96.1 CE y la Ley 25/2014 dotan a los tratados de fuerza pasiva, impidiendo que una ley interna unilateral posterior los derogue o inaplique.

La Constitución Española de 1978 consagra una profunda apertura hacia el orden jurídico internacional. El marco fundamental que regula cómo se incorporan y articulan los tratados internacionales en el ordenamiento interno se ubica en el Capítulo III del Título III de la Constitución (artículos 93 a 96), complementado en el plano legislativo ordinario por la Ley 25/2014, de 27 de noviembre, de Tratados y otros Acuerdos Internacionales.

Esquema
Estructura del bloque de integración internacional y europea
🌐Derecho Internacional y de la UERelaciones de integración en el ordenamiento constitucional
📜Tratados internacionalesCapítulo III del Título III de la CE y Ley 25/2014
🏛️Autorización y vías de celebraciónArtículos 93, 94.1 y 94.2 CE
⚖️Eficacia, fuerza pasiva y controlArtículos 95 y 96 CE
🇪🇺Derecho de la Unión EuropeaOrdenamiento propio con primacía y efecto directo
📚Fuentes originarias y derivadasTratados constitutivos, reglamentos y directivas
👨‍Articulación jurisdiccionalCuestión prejudicial y doctrina euroconforme

De acuerdo con el artículo 2 de la Ley 25/2014, un tratado internacional se define como un acuerdo formalizado por escrito entre el Reino de España y otro u otros sujetos de Derecho Internacional (sean Estados u organizaciones internacionales), regulado por las normas de dicho ordenamiento y formalizado en un instrumento único o en varios conexos, cualquiera que sea su denominación específica (acuerdo, convenio, protocolo o pacto). Para determinar su régimen de adopción y eficacia, el texto constitucional diferencia con claridad los tratados según el alcance de las facultades cedidas y el grado de participación parlamentaria requerido.

1. Tipología de tratados según la intervención de las Cortes Generales

La dirección de la política exterior y la conclusión material de los tratados corresponden constitucionalmente al Gobierno (art. 97 CE). No obstante, para salvaguardar el principio democrático y la separación de poderes, las Cortes Generales intervienen de tres formas cualitativamente distintas antes o después de la prestación del consentimiento estatal.

A) Tratados del artículo 93 CE: cesión de competencias soberanas

El artículo 93 CE opera como la cláusula constitucional de habilitación pensada primordialmente para la integración de España en las Comunidades Europeas (hoy Unión Europea). Mediante este mecanismo, el Estado no cede la soberanía en sí, sino exclusivamente el ejercicio de competencias derivadas de la Constitución a favor de una organización o institución supranacional dotada de potestades normativas directas y ejecutivas.

  • Exigencia formal: La autorización de las Cortes Generales requiere obligatoriamente una ley orgánica (aprobada por mayoría absoluta del Congreso de los Diputados en una votación final sobre el conjunto del proyecto; sobre sus particularidades procedimentales, véase «Sistema de fuentes — La ley: concepto, principios y tipología»).
  • Garantía de cumplimiento: El propio precepto constitucional impone a las Cortes Generales o al Gobierno, según sus respectivos ámbitos competenciales, el deber de velar por la efectividad de las decisiones emanadas de estos organismos internacionales.

B) Tratados del artículo 94.1 CE: previa autorización parlamentaria ordinaria

Cuando un acuerdo no atribuye competencias soberanas pero incide de lleno en facultades legislativas, presupuestarias o esenciales de la comunidad política, el Estado no puede obligarse sin la autorización previa de las Cortes Generales. El artículo 94.1 CE recoge un elenco taxativo de cinco materias tasadas:

  1. Tratados de carácter político: Alianzas de trascendencia política general o acuerdos de amistad y cooperación estratégica reforzada.
  2. Tratados de carácter militar: Pactos de defensa mutua, estacionamiento de tropas o cooperación militar operativa.
  3. Tratados que afecten a la integridad territorial del Estado o a los derechos y deberes fundamentales del Título I: Modificaciones de fronteras o acuerdos relativos a la tutela de garantías ciudadanas.
  4. Tratados que impliquen obligaciones financieras para la Hacienda Pública: Asunción de deudas, créditos soberanos o compromisos de gasto presupuestario no previstos en los Presupuestos Generales.
  5. Tratados que supongan modificación o derogación de alguna ley o exijan medidas legislativas para su ejecución: Supuestos donde resulta ineludible preservar la reserva material de ley atribuida al Parlamento (véase «Sistema de fuentes — La ley: concepto, principios y tipología»).

Esta intervención no se materializa en una ley en sentido formal, sino en un acto parlamentario de autorización adoptado por mayoría simple de cada Cámara mediante el procedimiento del artículo 74.2 CE.

C) Tratados del artículo 94.2 CE: mera comunicación parlamentaria posterior

Para todos aquellos acuerdos internacionales que no encajen en ninguno de los supuestos cualificados del artículo 93 ni del artículo 94.1 CE (por ejemplo, convenios de cooperación técnica, administrativa o científica de bajo calado normativo), el Gobierno asume la facultad plena de prestar el consentimiento. Su única obligación institucional consiste en informar de manera inmediata de su conclusión tanto al Congreso de los Diputados como al Senado.

Tipo constitucional Materias de cobertura Instrumento formal Intervención parlamentaria
Artículo 93 CE Atribución del ejercicio de competencias constitucionales a instituciones supranacionales (v. gr., Unión Europea). Ley orgánica aprobada en las Cortes Generales. Previa y decisoria (exige mayoría absoluta en el Congreso).
Artículo 94.1 CE Políticas, militares, integridad territorial, Título I, Hacienda Pública o con incidencia en leyes vigentes. Acto parlamentario de autorización (art. 74.2 CE). Previa y obligatoria (mayoría simple de cada Cámara).
Artículo 94.2 CE Resto de materias de carácter administrativo, técnico o de cooperación menor. Acuerdo del Consejo de Ministros. Posterior y meramente informativa (deber de comunicación inmediata).
Comprueba
¿Puede el Gobierno ratificar un tratado de libre comercio que obligue a modificar el Código de Comercio informando al Congreso únicamente tras su firma?

2. Incorporación y recepción en el ordenamiento interno

En el plano teórico existen dos modelos tradicionales de articulación entre el Derecho Internacional y el estatal: el dualismo (que exige transformar el tratado en una ley estatal mediante un acto formal de transposición) y el monismo moderado, que es el adoptado por el ordenamiento constitucional español.

El artículo 96.1 CE, en concordancia con el artículo 23 de la Ley 25/2014, instaura el principio de recepción automática condicionada: los tratados internacionales válidamente celebrados se integran directamente en el sistema jurídico español una vez que han sido objeto de publicación oficial en el Boletín Oficial del Estado (BOE). No se requiere, por tanto, redactar una ley de reproducción de su contenido.

Recepción automática condicionada
Mecanismo por el cual una norma internacional válidamente concertada por el Estado pasa a formar parte del Derecho patrio de forma directa por el hecho de su publicación íntegra y oficial en el BOE, desplegando a partir de ese momento plenos efectos vinculantes ante los poderes públicos y los particulares.

La validez internacional del tratado depende de que se haya pactado de conformidad con la Convención de Viena sobre el Derecho de los Tratados y con las normas procedimentales internas de la Constitución; sin embargo, su eficacia y aplicabilidad directa respecto a los ciudadanos queda subordinada a dicha publicidad oficial.

3. Posición en el sistema de fuentes y fuerza pasiva de los tratados

Los tratados internacionales no ocupan una posición de ley ordinaria en la jerarquía normativa interna. Su relación con las normas de origen estatal se articula a través del principio de competencia y de una singular modalidad de resistencia o fuerza pasiva (véase el análisis general de la fuerza activa y pasiva en «Sistema de fuentes — La ley: concepto, principios y tipología»).

Dispone el artículo 96.1 CE que los preceptos contenidos en un tratado internacional únicamente podrán ser derogados, modificados o suspendidos siguiendo los procedimientos convenidos en el propio tratado o de conformidad con las directrices generales del Derecho Internacional. Como corolario legal directo, el artículo 31 de la Ley 25/2014 establece de forma categórica que:

«Las normas jurídicas contenidas en los tratados internacionales válidamente celebrados y publicados oficialmente prevalecerán sobre cualquier otra norma del ordenamiento interno en caso de conflicto con ellas, salvo las normas de rango constitucional.»

Esta previsión tiene dos consecuencias dogmáticas capitales en la resolución de colisiones normativas:

  • Inmunidad o fuerza pasiva frente a leyes posteriores: Una ley estatal posterior —sea ordinaria o incluso orgánica— no puede derogar, abrogar ni modificar válidamente un tratado preexistente. Si una ley contradice un tratado vigente, este último desplaza la aplicación de la ley nacional en virtud de la regla de prevalencia.
  • Procedimiento de denuncia (art. 96.2 CE): Si el Estado español decide desvincularse unilateralmente de un tratado (denuncia internacional), no basta un simple acto gubernamental de voluntad: habrá de emplearse idéntico procedimiento de intervención parlamentaria que el previsto en el artículo 94 para su aprobación inicial.
Error frecuente
Creer que los tratados internacionales tienen rango supra-constitucional o que se sitúan «por encima de la Constitución». Los tratados están subordinados jerárquicamente a la Constitución (art. 95.1 CE) y solo disfrutan de primacía aplicativa frente a la legislación infraconstitucional (leyes y reglamentos). Por ello, un tratado que colisione frontalmente con la Carta Magna no es aplicable ni válido en el plano interno sin previa reforma constitucional.
Comprueba
Si el Parlamento aprueba una ley ordinaria contraria a un convenio internacional ratificado por España y publicado en el BOE diez años antes, ¿queda el convenio derogado por ser la ley posterior?

4. Supremacía constitucional y control previo de constitucionalidad

La supremacía indiscutible de la norma suprema sobre los tratados internacionales se proyecta en el artículo 95 CE. Conforme al apartado primero de dicho artículo, la ratificación de un acuerdo internacional que albergue estipulaciones disconformes con la Constitución requerirá inexcusablemente una previa reforma constitucional.

Para evitar que el Estado contraiga obligaciones que lesionen la Constitución —y que luego desencadenen responsabilidad internacional por incumplimiento—, el artículo 95.2 CE crea el cauce del control previo de constitucionalidad:

  1. Legitimación activa: Únicamente se encuentran facultados para requerir al Tribunal Constitucional el Gobierno o cualquiera de las dos Cámaras de las Cortes Generales (el Congreso de los Diputados o el Senado).
  2. Momento procesal: El requerimiento debe plantearse de forma preventiva, cuando el texto del tratado ya se encuentra definitivamente fijado pero antes de que el Estado haya otorgado su consentimiento formal definitivo a obligarse internacionalmente.
  3. Naturaleza del pronunciamiento: El Tribunal Constitucional emite una resolución formal que, pese a adoptar nominalmente la denominación de declaración (art. 78 de la Ley Orgánica del Tribunal Constitucional), ostenta plenos efectos vinculantes y fuerza de cosa juzgada para todos los poderes públicos.
Ejemplo
La Declaración del TC 1/1992, de 1 de julio, dictaminó la incompatibilidad del artículo 8.B del Tratado de Maastricht con el artículo 13.2 de la CE, puesto que permitía a los ciudadanos comunitarios ser elegibles como alcaldes y concejales (sufragio pasivo en elecciones municipales), derecho que la Constitución reservaba a españoles. Para ratificar el tratado, las Cortes Generales tuvieron que aprobar con carácter previo la primera reforma constitucional de 1992, incorporando el sufragio pasivo en las elecciones locales.

Frente a una declaración de inconstitucionalidad por parte del Tribunal Constitucional, el Estado español se enfrenta a tres únicas alternativas de actuación jurídica:

  • Revisión o reforma constitucional: Modificar el texto de la Constitución para hacerlo compatible con las obligaciones asumidas en el acuerdo internacional.
  • Formulación de reservas: Si el propio tratado lo consiente formalmente, excluir de la aceptación la cláusula específica que vulnera la Constitución.
  • Desistimiento: Rehusar finalmente la ratificación y no prestar el consentimiento del Estado a dicho convenio internacional.
Para recordarlo
La regla mnemotécnica de la escalera competencial de los tratados:
Art. 93 = Cede soberanía (exige Ley Orgánica).
Art. 94.1 = Toca materias clave o leyes (exige Autorización previa).
Art. 94.2 = Resto residual (exige mera Información posterior).
Art. 95 = Manda la Constitución (Control previo).
Art. 96 = Se integra por BOE y resiste a las leyes (Fuerza pasiva).
Comprueba
¿Quiénes están legitimados según el artículo 95.2 CE para solicitar al Tribunal Constitucional el control previo de un tratado internacional?
Ideas clave
  • La recepción de los tratados internacionales en el ordenamiento español sigue un modelo monista moderado: se integran automáticamente en el Derecho interno una vez publicados íntegramente en el BOE (art. 96.1 CE y Ley 25/2014).
  • Los tratados que ceden a instituciones u organizaciones supranacionales el ejercicio de competencias derivadas de la Constitución exigen preceptivamente la aprobación de una ley orgánica de las Cortes Generales (art. 93 CE).
  • La intervención de las Cortes es previa y autorizante para las materias tasadas del artículo 94.1 CE (políticas, militares, integridad territorial, derechos del Título I, Hacienda y reformas legislativas), mientras que es meramente informativa y a posteriori para el resto de acuerdos (art. 94.2 CE).
  • Los tratados poseen fuerza pasiva frente a la legislación interna ordinaria: una ley posterior no puede derogarlos ni modificarlos unilateralmente, prevaleciendo el tratado en caso de conflicto aplicativo (art. 31 de la Ley 25/2014).
  • La Constitución ostenta supremacía absoluta sobre los tratados internacionales, permitiendo al Gobierno o a las Cámaras instar un control previo de constitucionalidad ante el Tribunal Constitucional antes de comprometer al Estado (art. 95 CE).
Comprueba lo que has aprendido
¿En qué se diferencia el control previo del artículo 95 CE de otros procesos de control de normas con rango de ley?
Se diferencia en que opera de manera preventiva antes de que el Estado perfeccione internacionalmente su consentimiento, garantizando que ninguna estipulación lesione la Constitución sin una reforma previa de la misma.
¿Por qué un tratado del artículo 94.1 CE no se aprueba mediante una ley ordinaria?
Porque las Cortes Generales no crean la norma sustantiva ni la transforman en ley estatal, sino que otorgan una simple autorización política previa para que el Gobierno obligue formalmente al Estado.
¿Qué efecto produce la falta de publicación de un tratado válidamente firmado en el BOE respecto a los ciudadanos particulares?
El tratado carece de eficacia interna respecto de los particulares al faltar la publicación oficial exigida por el artículo 96.1 CE, aunque el Estado mantenga responsabilidades en el plano internacional.
Repaso rápido
0 XP
¿Qué instrumento normativo exige el artículo 93 CE para autorizar tratados de cesión de competencias soberanas?
Tratados internacionales y Unión Europea

04El Derecho de la Unión Europea y sus relaciones con el ordenamiento interno

La incorporación de España a las entonces Comunidades Europeas supuso una de las transformaciones más profundas de nuestro sistema jurídico. La pertenencia a la Unión Europea no implica una simple relación internacional clásica intergubernamental, sino la inserción en una estructura supranacional dotada de un ordenamiento jurídico propio, autónomo y vinculante, capaz de condicionar de forma directa la producción y aplicación de las normas internas.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut l

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum d

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad mi

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commod

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmo

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercit

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nos

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut eni

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor inc

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisc

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitati

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim ven

amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua u

do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim venia

e et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor

inim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea comm

Ideas clave · 5
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incidi
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exe
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet cons
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor
Poder Judicial y justicia constitucional
4 apartados

05El Poder Judicial: estatuto judicial, organización y gobierno

El Poder Judicial se encuentra regulado en el Título VI de la Constitución Española de 1978 (artículos 117 a 127). En el diseño constitucional del Estado social y democrático de Derecho, la función de juzgar y hacer ejecutar lo juzgado se encomienda de manera privativa a un cuerpo técnico de jueces y magistrados dotados de un estatuto reforzado de garantías para asegurar su imparcialidad y neutralidad frente a los demás poderes del Estado.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit

na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim a

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor inci

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lo

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ip

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet c

e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitat

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nost

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliq

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur

veniam quis nostrud exercitation ullamco labori

mco laboris nisi ut aliquip ex ea co

Ideas clave · 5
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt u
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut ali
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem
Poder Judicial y justicia constitucional

06Tribunal Constitucional: modelos, naturaleza y composición

Junto al Poder Judicial ordinario, la Constitución confía la garantía de su propia supremacía a un órgano específico, el Tribunal Constitucional, cuyos antecedentes, naturaleza y composición se estudian a continuación.

lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed

r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s

or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore e

na aliqua ut enim ad minim veniam

s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam

s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip e

quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur

ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e

tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt

e magna aliqua ut enim ad minim venia

m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

aboris nisi ut aliquip ex ea commodo cons

consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco

consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi

usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad mi

dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exer

veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud

mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a

modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore

amet consectetur adipiscing elit sed do

Ideas clave · 5
  • na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud ex
  • s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliqui
  • s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitat
  • quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commod
  • ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d

Estos apuntes pueden contener errores u omisiones. Son un material de apoyo y no sustituyen al temario oficial ni al profesorado: contrasta la información importante. Más información