Índice · 16
01Marco conceptual y regulación contable02Flujos económicos y financieros y formación del resultado03El método contable, libros de registro y la cuenta04Patrimonio, masas patrimoniales y balance de comprobación01Marco conceptual y regulación contable
- Diferenciar las partes obligatorias y voluntarias que estructuran el Plan General de Contabilidad.
- Aplicar los seis principios contables del marco conceptual resolviendo colisiones normativas bajo el objetivo de la imagen fiel.
- Clasificar y verificar el reconocimiento de activos, pasivos, ingresos y gastos conforme a sus requisitos reglamentarios.
Si una empresa vende mercancías a crédito en noviembre pero no cobra el dinero hasta febrero del año siguiente, ¿cuándo obtiene el beneficio de la venta?
Ver la respuesta
Se reconoce en noviembre al producirse la entrega del bien (corriente real), porque el principio de devengo obliga a registrar los ingresos cuando se generan y no cuando se cobran.
La contabilidad financiera opera como un sistema de comunicación estandarizado concebido para reducir la asimetría informativa entre los gestores de una entidad y los agentes económicos externos (inversores, entidades financieras, acreedores y administraciones públicas). Para garantizar que los estados contables reflejen fielmente la realidad patrimonial, la práctica contable se sujeta a un marco regulatorio homogéneo articulado en torno a directrices internacionales y a la legislación mercantil interna.
1. Marco regulatorio y organismos emisores
La disciplina contable se desglosa fundamentalmente en microcontabilidad (referida a unidades individuales: empresas, sector público y entidades no lucrativas) y macrocontabilidad (sistemas de cuentas nacionales y balanza de pagos). A su vez, en la empresa coexisten la contabilidad de gestión —interna, analítica, destinada a la toma de decisiones directivas y de adopción voluntaria— y la contabilidad financiera, regulada minuciosamente para ofrecer información comparable a terceros ajenos a la administración interna.
El entramado normativo español se fundamenta en el Código de Comercio y en el Plan General de Contabilidad (PGC), cuya estructura responde al proceso de armonización con las Normas Internacionales de Información Financiera (NIIF/NIC) adoptadas por la Unión Europea. Las sociedades de capital cotizadas deben formular obligatoriamente sus estados consolidados conforme a las NIIF, mientras que el resto de empresas aplican el PGC. Según su forma mercantil, las sociedades anónimas, de responsabilidad limitada y comanditarias por acciones están obligadas a depositar sus cuentas anuales y, salvo que por su reducida dimensión queden exentas, a someterlas a auditoría externa (véase «Regularización, cierre y cuentas anuales — Estados complementarios, memoria y auditoría»).
| Ámbito | Carácter público | Carácter privado / profesional |
|---|---|---|
| Nacional (España) | ICAC (Instituto de Contabilidad y Auditoría de Cuentas), Banco de España, CNMV | AECA (Asociación Española de Contabilidad y Administración de Empresas) |
| Internacional | Unión Europea (UE), OCDE | IASB (antiguo IASC), IFAC, Accountancy Europe (antigua FEE), FASB, AAA |
El Plan General de Contabilidad se compone de cinco partes estructuradas:
- Marco conceptual de la contabilidad (obligatorio): sustento teórico y criterios normativos básicos.
- Normas de registro y valoración (obligatorias): desarrollo operativo para transacciones y partidas patrimoniales concretas.
- Cuentas anuales (obligatorias): pautas de elaboración del balance, cuenta de pérdidas y ganancias, memoria, estado de cambios en el patrimonio neto (ECPN) y estado de flujos de efectivo (EFE).
- Cuadro de cuentas (voluntario): codificación decimal sistemática (véase «Patrimonio, masas patrimoniales y balance de comprobación»).
- Definiciones y relaciones contables (voluntarias): dinámica de cargo y abono de cada cuenta (véase «El método contable, libros de registro y la cuenta»).
2. Requisitos y principios contables
El objetivo supremo del marco contable es que las cuentas anuales transmitan la imagen fiel del patrimonio, de la situación financiera y de los resultados de la empresa. Para satisfacer dicho fin, la información suministrada debe cumplir cuatro cualidades esenciales:
| Requisito | Descripción conceptual | Implicación práctica |
|---|---|---|
| Relevancia | Capacidad de influir en las decisiones económicas evaluando hechos pasados, presentes o futuros. | Debe mostrar con rigor los riesgos e incertidumbres que amenazan a la entidad. |
| Fiabilidad | Ausencia de errores u omisiones materiales y neutralidad informativa. | La información debe ser fidedigna, comprobable y susceptible de verificación externa independiente. |
| Claridad | Facilidad de comprensión para usuarios que posean un conocimiento razonable de los negocios. | Evita tecnicismos innecesarios o agregaciones confusas mediante formatos normalizados. |
| Comparabilidad | Consistencia en el tiempo y homogeneidad metodológica interempresarial. | Permite analizar la evolución histórica de la firma y contrastarla con competidores del sector. |
La formulación contable reposa sobre seis principios contables obligatorios:
- Empresa en funcionamiento: se presume la continuidad indefinida de la actividad, por lo que la valoración no persigue determinar el valor de liquidación global.
- Devengo: imputación de transacciones en función de la corriente real de los bienes y servicios, prescindiendo del momento en que se produce el cobro o pago dinerario.
- Prudencia: se contabilizan únicamente los beneficios obtenidos hasta la fecha de cierre del ejercicio; por el contrario, los riesgos y pérdidas previsibles deben registrarse tan pronto se conozcan. Las amortizaciones y deterioros deben computarse con independencia del signo del ejercicio.
- Uniformidad: el criterio adoptado dentro de las alternativas legales debe mantenerse invariable a lo largo del tiempo salvo modificación justificada en la memoria.
- No compensación: prohíbe netear partidas de activo con pasivo, o de ingresos con gastos, exigiendo su cómputo individualizado para evitar pérdida de información.
- Importancia relativa: permite mitigar la estricta aplicación de un principio contable cuando la distorsión cuantitativa o cualitativa generada sea irrelevante para la toma de decisiones.
Creer que ante una discrepancia normativa existe un principio que prevalezca jerárquicamente por encima de los demás. Con el actual PGC, ningún principio contable tiene primacía absoluta sobre otro (en el plan antiguo primaba la prudencia). Si dos principios entran en contradicción, prevalecerá aquel que mejor conduzca a mostrar la imagen fiel de la entidad.
3. Elementos de las cuentas anuales y criterios de reconocimiento
El marco conceptual clasifica los componentes de los estados financieros en dos grandes bloques: magnitudes estáticas o de fondo, que configuran la estructura económico-financiera en el balance de situación, y magnitudes dinámicas o de flujo, que determinan el resultado económico periódico (véase «Flujos económicos y financieros y formación del resultado»).
El reconocimiento contable es la incorporación efectiva de una partida dentro del balance o la cuenta de pérdidas y ganancias. Para su registro debe satisfacer simultáneamente la definición conceptual y dos filtros rigurosos:
- Probabilidad de flujos económicos: que sea probable la obtención o la cesión de rendimientos futuros asociados al recurso o a la deuda.
- Fiabilidad valorativa: que el coste o valor del elemento pueda medirse objetivamente con suficiente certeza.
Activos: bienes, derechos y otros recursos controlados económicamente por la empresa, derivados de sucesos pretéritos, de los que se espera fundadamente la obtención de rendimientos futuros.
Pasivos: obligaciones actuales de la entidad surgidas de acontecimientos pasados, para cuya extinción la empresa espera desprenderse de recursos que incorporan beneficios económicos.
Patrimonio neto: parte residual de los activos tras deducir todos los pasivos; refleja los fondos propios aportados por los propietarios más los resultados acumulados.
Por su parte, los ingresos suponen incrementos en el patrimonio neto procedentes de aumentos en activos o reducciones en pasivos que no tengan origen en aportaciones de capital de los accionistas. Correlativamente, los gastos constituyen detrimentos del patrimonio neto derivados de salidas o deterioros de activos o del surgimiento de obligaciones, siempre que no procedan de distribuciones a los socios (dividendos).
4. Criterios de valoración del marco conceptual
La valoración cuantifica monetariamente los elementos reconocidos. Aunque el PGC detalla múltiples criterios valorativos (como el valor neto realizable, el valor en uso, el coste amortizado o el valor contable), dos de ellos destacan como pilares:
- Coste histórico o precio de adquisición: importe monetario pagado o comprometido para adquirir un bien o servicio, sumando todos los desembolsos inherentes y necesarios efectuados hasta su puesta en condiciones de funcionamiento operativo (o su coste de producción si es elaborado internamente).
- Valor razonable: precio que se recibiría por vender un activo o se pagaría por transferir un pasivo en una transacción ordenada entre partes interesadas, debidamente informadas e independientes. Se determina habitualmente a través de precios cotizados en mercados activos y organizados.
Pregunta 5 (0,5 puntos). Principio del devengo
Conforme al principio contable del devengo, ¿en qué momento deben reconocerse y registrarse los ingresos y los gastos?
Resolución
En el instante en que acontece la corriente real de los bienes y servicios.
El principio del devengo prescribe que la imputación de gastos e ingresos se realizará en función de la corriente real de bienes y servicios con independencia del momento en que se produzca la corriente monetaria o financiera derivada de ellos (cobro o pago).
Una sociedad contrata el 1 de noviembre de 2024 una campaña publicitaria que se emite íntegramente por radio durante noviembre y diciembre de 2024. La agencia emisora acuerda facturar los 6.000 € del servicio el 10 de enero de 2025, estableciendo el vencimiento de pago para el 28 de febrero de 2025.
Paso 1: Identificar la corriente real (prestación efectiva del servicio publicitario: noviembre y diciembre de 2024).
Paso 2: Identificar la corriente financiera (emisión de la factura en enero de 2025 y pago definitivo en febrero de 2025).
Determina a qué ejercicio económico corresponde el gasto de publicidad y razona en base a qué principio contable se efectúa dicha asignación.
El gasto de publicidad debe reconocerse e imputarse íntegramente al ejercicio 2024 por valor de 6.000 €. Conforme al principio de devengo, los hechos económicos se registran cuando se produce la contraprestación o consumo real del bien o servicio, prescindiendo del momento en el que se emite la factura o se produce el desembolso financiero de tesorería.
- El Plan General de Contabilidad estructura su marco normativo en cinco partes, siendo de estricto cumplimiento las tres primeras (Marco conceptual, Normas de registro y valoración, y Cuentas anuales).
- El principio de devengo establece que la anotación de ingresos y gastos responde a la corriente real de bienes y servicios, sin supeditarse al momento del cobro o desembolso financiero.
- No existe jerarquía predeterminada entre los principios contables: ante una colisión entre ellos, debe imponerse la solución que mejor refleje la imagen fiel de la entidad.
- Para reconocer un activo, pasivo, ingreso o gasto en las cuentas anuales, debe cumplirse la definición formal, ser probable el flujo de rendimientos económicos futuros y existir una valoración suficientemente fiable.
- El coste histórico y el valor razonable constituyen dos criterios fundamentales de valoración cuantitativa en el marco regulatorio actual.
¿Cuál es la consecuencia jurídica de que un principio contable entre en contradicción con otro en una operación concreta?
¿Qué dos condiciones técnicas acumulativas exige el marco conceptual para registrar un activo en el balance?
02Flujos económicos y financieros y formación del resultado
La actividad empresarial consiste en una secuencia ininterrumpida de intercambios con el entorno y transformaciones internas. Para que la contabilidad refleje fielmente la realidad de la empresa, es imprescindible clasificar y medir las operaciones distinguiendo la naturaleza física de los recursos de su contrapartida monetaria.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit s
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nos
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolo
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitat
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna a
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit se
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt u
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ul
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi u
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut l
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectet
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea c
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolo
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud e
veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consec
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eius
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur
amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim
Con una cuenta gratis desbloqueas más secciones de estos apuntes y su juego de repaso.
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut l
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad min
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna al
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamc
03El método contable, libros de registro y la cuenta
La contabilidad financiera constituye una disciplina rigurosa orientada a registrar, clasificar y resumir la actividad económica de la entidad para suministrar una imagen fiel de su situación patrimonial. Para lograrlo de forma sistemática y comparable, se apoya en un conjunto armónico de reglas e instrumentos conocido formalmente como el método contable.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipis
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequa
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur a
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud ex
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exerc
tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitatio
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectet
m quis nostrud exercitation ullamco laboris nis
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet c
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore e
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscin
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna ali
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing e
veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequ
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore mag
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo c
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipi
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud
04Patrimonio, masas patrimoniales y balance de comprobación
El patrimonio de una empresa refleja el conjunto de bienes, derechos de cobro y obligaciones de pago en una fecha concreta. Desde la óptica contable, esta riqueza se examina a través de una doble perspectiva complementaria: el destino en el que se han invertido los fondos disponibles y el origen o financiación de dichos recursos. Esta correlación se sintetiza en la ecuación fundamental del patrimonio, que rige el equilibrio estático de cualquier unidad económica.
lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing el
r adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit se
or incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim
na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi u
s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit ame
s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur
quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim
ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore m
tempor incididunt ut labore et dolore magn
e magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipis
m quis nostrud exercitation ull
aboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed
consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ips
consectetur adipiscing elit sed do eiusmod temp
usmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis n
dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua
veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud
mco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet
modo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adi
amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod
- na aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed d
- s nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod
- s nisi ut aliquip ex ea commodo consequat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nost
- quat lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nost
- ctetur adipiscing elit sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua ut enim ad minim veniam quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut
05Procedimientos de registro y valoración
- Diferenciar las implicaciones contables del procedimiento administrativo frente al especulativo de cuenta desglosada adoptado por el PGC.
- Calcular con exactitud el precio de adquisición y el coste de producción según los criterios de valoración del PGC.
- Resolver y contrastar casos prácticos de salidas de almacén aplicando los métodos FIFO y Precio Medio Ponderado (PMP).
- Evaluar el impacto patrimonial y tributario de la elección de FIFO o PMP en contextos de inflación.
Si una tienda compra un producto a 10 € en enero y a 14 € en noviembre por culpa de la inflación, ¿cuánto le cuesta realmente vender una unidad a 20 € en diciembre?
Ver la respuesta
Depende del criterio elegido: si aplica FIFO considerará que ha vendido la de 10 € (coste bajo y mayor beneficio declarado), mientras que con PMP promediará ambos importes pagados.
Las existencias representan los bienes acumulables que la empresa adquiere o produce con la finalidad de venderlos, transformarlos o consumirlos en su actividad habitual. Su gestión contable exige resolver dos retos esenciales: definir el procedimiento de registro contable y fijar los criterios de valoración, tanto al entrar en el almacén como al salir hacia la venta.
1. Procedimientos de registro: administrativo frente a especulativo
A la hora de reflejar las operaciones comerciales y el movimiento de existencias, la teoría contable plantea dos enfoques según el criterio de valoración empleado en las salidas:
El procedimiento administrativo (o de inventario permanente) registra tanto las entradas como las salidas de existencias a precio de coste (precio de adquisición o coste de producción). Al valorar las bajas al mismo valor histórico con el que entraron, la cuenta de existencias arroja en todo momento el valor monetario real del género presente en el almacén. Sin embargo, este método exige conocer con precisión matemática el coste unitario específico de cada lote vendido en el instante mismo de facturar. Por ello, el Plan General de Contabilidad (PGC) reserva este enfoque para elementos de activo no corriente (como maquinaria, mobiliario o instalaciones; véase «Patrimonio, masas patrimoniales y balance de comprobación»), pero lo descarta en la práctica operativa diaria de las existencias habituales de una empresa comercial o industrial con rotación masiva.
Por contra, el procedimiento especulativo valora las entradas a precio de adquisición y las salidas a precio de venta. Esto provoca que la cuenta combine dos magnitudes heterogéneas (coste y precio de mercado), acumulando internamente el margen o beneficio comercial. Existen dos variantes del método especulativo:
- De cuenta única: se utiliza una única cuenta para registrar las existencias iniciales, las compras (en el Debe a coste) y las ventas (en el Haber a precio de venta). Al cierre, su saldo no representa ni el inventario real ni el beneficio directo, obligando a realizar complejos ajustes extracontables.
- De cuenta desglosada (método adoptado por el PGC): separa las magnitudes en cuentas independientes. El valor del inventario al inicio queda estático en las cuentas del Grupo 3 (Existencias), las entradas se registran como gastos en el Grupo 6 (Compras) a precio de adquisición, y las salidas se anotan como ingresos en el Grupo 7 (Ventas) a precio facturado.
| Característica | Procedimiento administrativo | Procedimiento especulativo (desglosado) |
|---|---|---|
| Valoración de entradas | Precio de adquisición o coste | Precio de adquisición (en cuentas de compras) |
| Valoración de salidas | Precio de adquisición o coste | Precio de venta comercial (en cuentas de ventas) |
| Saldo de existencias durante el año | Actualizado de forma continua | Estático (mantiene el valor inicial hasta el cierre) |
| Cálculo del beneficio | Operación por operación en cada venta | Global al cierre mediante la variación de existencias |
| Idoneidad operativa | Bienes de alto valor unitario o pocos movimientos | Artículos estandarizados con rotación constante |
2. Valoración de los flujos de entrada: adquisición y producción
La normativa del PGC dictamina que todo bien acumulable debe incorporarse al patrimonio por su coste histórico. Dependiendo del origen del bien, se distingue entre precio de adquisición y coste de producción:
A. Precio de adquisición (bienes comprados al exterior)
Es el criterio aplicable a las mercaderías compradas para revender sin transformar (cuenta 300), materias primas (cuenta 310) y otros aprovisionamientos (embalajes, envases, material de oficina; subgrupos 32). Comprende los siguientes conceptos:
- Importe bruto facturado por el vendedor.
- Deducción inmediata de cualquier rebaja, bonificación o descuento comercial incluido en la factura.
- Gastos adicionales y directamente atribuibles incurridos hasta que los géneros entran en el almacén: transportes, fletes, seguros de transporte, aranceles aduaneros de importación y costes de carga o descarga.
- Tributos indirectos: únicamente se suman cuando no sean recuperables directamente de la Administración Tributaria (por ejemplo, el IVA no deducible se incorpora como mayor coste; el IVA soportado deducible, en cambio, se contabiliza aparte).
B. Coste de producción (bienes fabricados por la empresa)
Es el criterio aplicable a productos terminados (cuenta 350), semiterminados (cuenta 340) y subproductos o residuos (cuenta 360). Se calcula adicionando al precio de adquisición de las materias primas y consumibles los costes imputables a la transformación:
- Costes directos: mano de obra directa (sueldos y cargas fabriles imputables a los operarios de producción) y consumos directos de materiales.
- Costes indirectos de fabricación: la fracción proporcional razonablemente atribuible a la producción (mantenimiento de maquinaria, consumo eléctrico fabril, combustibles, amortización de naves y equipos industriales), siempre calculada en base a la capacidad operativa normal de trabajo.
- Gastos financieros: solo se permite activarlos en existencias de ciclo de producción prolongado que requieran más de un año natural para estar en condiciones de venta.
3. Valoración de salidas de almacén: FIFO frente a PMP
Cuando los lotes de existencias son perfectamente identificables y no intercambiables entre sí, o se producen para proyectos específicos por encargo, se aplica una valoración individualizada asignando a cada unidad su coste de compra o fabricación exacto. No obstante, en la gran mayoría de empresas las existencias son bienes homogéneos e intercambiables entre sí, lo que impide o hace ineficiente el seguimiento unitario físico.
El PGC autoriza con carácter general dos métodos de asignación de valor para las salidas de almacén:
- Precio Medio Ponderado (PMP): calcula un coste medio equilibrado dividiendo el coste total de las existencias disponibles entre el número de unidades físicas. Debe recalcularse de forma continua tras cada nueva entrada de mercancías:
Es el criterio preferente de valoración recomendado por el PGC tanto para existencias como para activos financieros homogéneos. - Método FIFO (First In, First Out — Primera Entrada, Primera Salida): asume la hipótesis de que las unidades adquiridas o elaboradas en primer lugar son las primeras en venderse o consumirse. En consecuencia, las salidas se valoran a los precios más antiguos, mientras que las existencias finales de almacén quedan valoradas a los precios de las compras más recientes.
Una sociedad mercantil presenta el 1 de enero unas existencias iniciales de 100 unidades valoradas a 10 €/ud. A lo largo del ejercicio realiza los siguientes movimientos correlativos en un escenario de precios al alza (inflación continuada):
- 15 de marzo: Compra de 200 unidades a 12 €/ud.
- 20 de junio: Venta de 220 unidades a un precio de venta comercial de 25 €/ud.
- 10 de octubre: Compra de 120 unidades a 15 €/ud.
- 1 de diciembre: Venta de 100 unidades a 28 €/ud.
Resolución mediante Precio Medio Ponderado (PMP continuo):
- Situación inicial (1 de enero): 100 uds a 10 €/ud = 1.000 €.
- Entrada 15 de marzo: entran 200 uds a 12 € = 2.400 €. El almacén pasa a tener 300 uds por valor de 3.400 €.
- Salida 20 de junio: salen 220 uds valoradas a .
Quedan en almacén: 80 uds a . - Entrada 10 de octubre: entran 120 uds a 15 € = 1.800 €. El almacén pasa a tener 200 uds por valor de 2.706,67 €.
- Salida 1 de diciembre: salen 100 uds valoradas a .
- Existencias finales PMP: quedan 100 uds a .
- Coste total de las mercancías vendidas (CMV): .
Resolución mediante FIFO:
- Salida 20 de junio (220 uds): se agotan primero las 100 uds iniciales a 10 € (1.000 €) y las 120 uds siguientes proceden de la compra de marzo a 12 € (1.440 €).
Coste de la salida = .
Quedan en almacén: 80 uds de la compra de marzo a 12 € (960 €). - Entrada 10 de octubre: entran 120 uds a 15 € (1.800 €).
- Salida 1 de diciembre (100 uds): se consumen las 80 uds que restaban de marzo a 12 € (960 €) y 20 uds de la compra de octubre a 15 € (300 €).
Coste de la salida = . - Existencias finales FIFO: quedan 100 uds íntegras de la última compra de octubre a 15 € = 1.500 €.
- Coste total de las mercancías vendidas (CMV): .
Impacto comparativo sobre el resultado (Margen Bruto de Ventas):
Ingresos totales por ventas: .
- Bajo PMP: Margen bruto = .
- Bajo FIFO: Margen bruto = .
El ejemplo numérico pone de manifiesto cómo repercute la elección del criterio contable:
| Criterio | Ventajas principales | Desventajas / Inconvenientes | Impacto con inflación creciente |
|---|---|---|---|
| FIFO |
- Refleja el inventario final del balance a precios recientes de reposición. - Sigue el flujo lógico físico de los bienes perecederos (evita obsolescencia). |
- Imputa costes antiguos a ingresos corrientes, inflando el beneficio fiscal. - Mayor carga de cálculo administrativo por partidas. |
- Menor coste de ventas (3.700 €). - Mayor beneficio contable (4.600 €). - Mayor valor de las existencias finales (1.500 €). |
| PMP |
- Suaviza el impacto de oscilaciones bruscas o picos de precios en el mercado. - Muy sencillo de automatizar informáticamente. - Criterio prioritario del PGC. |
- El valor de las existencias finales en el balance no coincide exactamente ni con los costes pasados ni con los presentes. - Requiere recalcular el coste tras cada entrada. |
- Mayor coste de ventas que FIFO (3.846,66 €). - Menor beneficio contable (4.453,34 €). - Menor valor de las existencias finales (1.353,34 €). |
Conforme al principio de uniformidad (véase «Marco conceptual y regulación contable»), una vez adoptado un método de asignación de valor (FIFO o PMP), este debe mantenerse inalterado en el tiempo para todas las existencias que compartan idéntica naturaleza y uso. Cualquier modificación excepcional deberá justificarse debidamente en la memoria.
- El procedimiento administrativo registra entradas y salidas a precio de coste manteniendo el inventario actualizado, mientras que el procedimiento especulativo valora las salidas a precio de venta.
- El PGC adopta el método especulativo de cuenta desglosada para existencias, aplazando el cálculo del coste de ventas y del inventario al cierre mediante la variación de existencias.
- El precio de adquisición incluye el precio facturado neto de descuentos más todos los gastos directos e indirectos hasta almacén e impuestos no recuperables.
- El coste de producción incorpora el consumo de materias primas, los costes directos de fabricación y la cuota imputable de costes indirectos.
- En contextos de inflación continuada, el método FIFO produce un menor coste de ventas, un mayor beneficio declarado y una valoración de inventario final más elevada que el PMP.
¿Qué partidas adicionales forman parte del precio de adquisición de las existencias compradas además del importe neto del proveedor?
¿En qué circunstancias se permite incluir gastos financieros dentro del coste de producción de las existencias?
¿Por qué en una coyuntura inflacionista el inventario final del balance de situación es superior con FIFO que con PMP?
Estos apuntes pueden contener errores u omisiones. Son un material de apoyo y no sustituyen al temario oficial ni al profesorado: contrasta la información importante. Más información
